තමන්ගේ සිතුවිලි අවබෝධයෙන් අත්හරින්න

තෙරුවන් සරණයි සියලු දෙනාටම!

අද අපගේ මෙම ධර්ම ලිපියෙන් සාකච්ඡා කරන්නේ අපගේ මනස තුළ ඇති වන සිතුවිලි අවබෝධ කරගත යුතු ආකාරය පිළිබඳවයි. මෙය සතර සතිපට්ඨානය (සිහිය පිහිටුවා ගැනීමේ භාවනාව) පුහුණු කරන, විදර්ශනා භාවනාව (අනිච්ච ආදී ත්‍රිලක්ෂණය නුවණින් බලන භාවනාව) පුහුණු කරන, එමෙන්ම සමථ භාවනාව වඩන සියලු දෙනාට ඉතා වැදගත් වේ. භාවනාවක් අලුතින් ආරම්භ කරන කෙනෙකුට වුවද මෙය පුහුණු කිරීමට ඉතා සුදුසු ය.

අපගේ මනස තුළ විවිධ සිතුවිලි ඇති වේ. ඒවා අතීත සිතුවිලි, අනාගත සිතුවිලි ලෙස කාලය අනුව මෙන්ම, ඒවායේ ස්වභාවය අනුව කොටස්වලට බෙදිය හැකිය. බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළ පරිදි රාගය (ඇලීම), ලෝභය, ද්වේෂය (ගැටීම), අලෝභය, අද්වේෂය, අමෝහය ආදී වශයෙන් මනසේ ස්වභාවයන් පැහැදිලි කෙරේ. අපට මනසින් වද දෙන සිතුවිලි රාශියක් පවතී. උදාහරණයක් ලෙස, යම් රාග සිතුවිල්ලක් ඔබව නැවත නැවත පීඩාවට පත් කරයි නම්, එය නවත්වා ගැනීමට ඔබට අවශ්‍ය වුවද එය නැවත පැමිණෙන්නේ සිතුවිලි අවබෝධය නොමැති කම නිසා ය.

උන්මත්තක පුද්ගලයාගේ උපමාව සහ සිතේ ස්වභාවය

මේ සඳහා සරල උපමාවක් සලකා බලමු. ඔබ අලුත් ස්ථානයකට යන විට එතැන සිටින පුද්ගලයෙකු ඔබට නිතරම කේන්ති පද්දමින්, අනවශ්‍ය ප්‍රශ්න අසමින් ඔබට පීඩා කරයි. මුල් දිනවල ඔබ ඔහු සමඟ කේන්ති ගෙන උත්තර දෙයි. නමුත් දින කිහිපයකට පසු වෙනත් කෙනෙකු ඇවිත් ඔබට පවසනවා, ඒ පුද්ගලයා මානසික රෝගයකින් පෙළෙන, මීට පෙර මානසික රෝහලේ සිටි උන්මත්තක කෙනෙකු බව. එදායින් පසු ඔහු කුමක් කළත් ඔබට තරහක් ඇති වන්නේ නැත. ඔහුට උත්තර දෙන්නට යන්නේ ද නැත. හේතුව, ඔහු පිළිබඳව නිවැරදි අවබෝධයක් ඔබට ලැබුණු බැවිනි.

අපගේ මනසේ ඇති වන රාග, ද්වේෂ ආදී සිතුවිලි ද එසේ ය. සිතුවිලි අවබෝධය නැති තාක් කල් ඒවා නැවත නැවත පැමිණේ. අතීත ප්‍රේම සම්බන්ධතාවයක්, නැති වූ ඉඩමක්, වාහනයක්, සිදුවූ අසාධාරණයක්, පවුලේ ගැටලුවක් හෝ දරුවන් සම්බන්ධ ප්‍රශ්නයක් නැවත නැවත සිහිපත් වී පීඩා දෙන්නේ නම්, එයින් අදහස් වන්නේ අප තවමත් එය යථාර්ථවාදීව අවබෝධ කරගෙන නැති බවයි.

රහතන් වහන්සේලාට හෝ අනාගාමී උත්තමයන්ට ද්වේෂය නැවත ඇති වන්නේ නැත. ඊට හේතුව උන්වහන්සේලා සංයෝජන (සංසාර බැඳීම් දහය) පිළිබඳව අවබෝධ කරගෙන දස සංයෝජන යටතේ එන ඕරම්භාගිය සංයෝජන ප්‍රහීණ කර තිබීමයි. මේ පිළිබඳව අභිධර්ම පිටකයේ ද පැහැදිලි කර ඇත.

නයි සෙල්ලමේ උපමාව සහ වචන මෙනෙහි කිරීමේ මුලාව

අපගේ මනසේ පවතින මූලික රාගය (කාම ආශාව), ද්වේෂය (තරහව), ඊර්ෂ්‍යාව, කෝපය සහ වෛරය පිළිබඳව නුවණින් අවබෝධ කරගන්නේ නැතිව සතර සතිපට්ඨානය හෝ විදර්ශනාව කොතෙක් ගැඹුරින් වැඩීමට උත්සාහ කළත් සාර්ථක විය නොහැක. එය හරියට ළමා කාලයේ අප ක්‍රීඩා කළ නයි සෙල්ලම (Snake and Ladder game) වැනි ය. ඉණිමඟෙන් ඉහළට ගියත් නයාගේ කටට අසු වූ විට නැවත පතුලට වැටේ. රාග සිතුවිල්ලකට අසු වී එය විඳින අතරතුර නැවත භාවනා කිරීමට යාම, හෝද හෝද මඩේ දානවා වැනි ක්‍රියාවකි.

සිද්ධාර්ථ මහා බෝධිසත්වයන් වහන්සේ ඇතුළු බෝධිසත්වයන් සිදු කළේ මුළු විශ්වය පිළිබඳවම පූර්ණ අවබෝධය ලබා ගැනීමයි. රහතන් වහන්සේලා ද සතර සතිපට්ඨාන සූත්‍රයේ දැක්වෙන පරිදි ක්‍රමානුකූලව මෙම අවබෝධය ලබති.

නමුත් වර්තමානයේ ඇතැම් පිරිස් නාම රූප, අනිච්ච, දුක්ඛ, අනත්ත යන පද තාලයට සජ්ඣායනා කරති. සමථ භාවනාවේදී හිස් බව සිහි කිරීම වැනි ක්‍රමවලින් සිත එකඟ කරගත හැකි වුවද, නාම රූප (නාමධර්ම හා රූපධර්ම) යන පද නිකම්ම කියවීමෙන් ප්‍රඥාව දියුණු වන්නේ නැත. එයින් සිදු වන්නේ පංච නීවරණ (කාමච්ඡන්ද, ව්‍යාපාද, ථීනමිද්ධ, උද්ධච්ච කුක්කුච්ච, විචිකිච්ඡා යන මානසික බාධක) තාවකාලිකව යටපත් වීම පමණි. එයින් සැබෑ සිතුවිලි අවබෝධය ලැබෙන්නේ නැත.

සහකරුවාගේ රහස හෙළිවීමේ උපමාව සහ මානසික සහනය

තවත් උපමාවක් සලකා බලමු. ඔබ යම් අයෙකුට දැඩි ලෙස ආදරය කරයි. නමුත් එම තැනැත්තා වෙනත් අය සමඟ ද එවැනිම සබඳතා පවත්වන බවට සත්‍ය තොරතුරු ඔබට ලැබුණු පසු, ඔබ එම මොහොතේම ඔහුගෙන් හෝ ඇගෙන් වෙන් වේ. සත්‍යය අවබෝධ වූ පසු නැවත බැඳීමක් ඇති වන්නේ නැත.

ලෞකික ලෝකයේ අප අකුසල මූලයන්ට අහුවී ඇලෙමින් හා ගැටෙමින් සංසාරයේ ගමන් කරන්නේ මනසේ ඇත්ත ස්වභාවය නොදන්නා නිසා ය. ආමිස පින්කම්, දානමාන කොතෙක් කළත් ප්‍රඥාව පුහුණු නොකළහොත් මෛත්‍රී බුදුරජාණන් වහන්සේ පහළ වූවත් ධර්මය තේරුම් ගැනීමට නොහැකි වේ.

ආදර සබඳතාවක් නැවතුණු පසු මාස කිහිපයක් හෝ වසරක් විඳවුවද, යම් දිනක එය එකපාරටම සිතින් අතහැරී ගිය පසු මහත් මානසික සහනය දැනේ. අපගේ සිතේ ඇති වන රාගික සහ ද්වේෂ සහගත සිතුවිලි ද එසේමය. යම් සිතුවිල්ලක් නැති වී යන තෙක් සිතෙන්ම එය ප්‍රශ්න කර අවබෝධ කරගත හැක. එමඟින් සෝවාන්, සකෘදාගාමී, අනාගාමී හෝ අරහත් යන මාර්ග ඵල මට්ටම්වලට සිත පත්කර ගත හැකිය.

සතුරාට පහරදීම සහ සිතුවිලි නුවණින් ප්‍රශ්න කිරීම

භාවනාවේදී අප ක්‍රියාත්මක විය යුත්තේ සතුරා එන වෙලාවටමය. සතුරා නැති වෙලාවට වෙහෙස වී, සතුරා එන විට පහර දීමට ශක්තිය නැති කර නොගත යුතුය. ඒ අනුව රාග හෝ ද්වේෂ සිතුවිල්ලක් මනසට ඇතුළු වන මොහොතේම ඒ දෙස සිතින් බැලිය යුතුය.

බොහෝ අය රාග සිතුවිල්ලක් ආ විට අසුභ භාවනාව (ශරීරයේ පිළිකුල් ස්වභාවය මෙනෙහි කිරීම) කිරීමෙන් හෝ වෙනත් වැඩවල යෙදීමෙන් පැන යාමට උත්සාහ කරති. නමුත් බුදුරජාණන් වහන්සේ සතිපට්ඨාන සූත්‍රයේදී දේශනා කළේ එම සිතුවිල්ලෙන් පලා නොගොස්, එය සිහියෙන් හා ප්‍රඥාවෙන් හඳුනාගන්නා ලෙසයි.

රාග සිතුවිල්ලක් ආ විට මනසින් ප්‍රශ්න කරන්න. ඇයි මට මේ සිතුවිල්ල එන්නේ? එවිට මනසින්ම පිළිතුරු ලැබේ. ඔබ එම ආස්වාදයට කැමති බවත්, ඉන්ද්‍රිය පහසට ඇලී සිටින බවත් වැටහේ. බුදුදහමේ පෙන්වා දෙන ආස්වාදය (සැපය), ආදීනවය (දෝෂය) සහ නිස්සරණය (මිදීම) යන තිපියවර මෙහිදී වැදගත් වේ. යම් සිතුවිල්ලක ඇති ආදීනවය හෙවත් පීඩාකාරී බව හරියටම දැකගත් විට, සිත ක්ෂණිකව එයින් නිස්සරණය වේ. මෙම සිතුවිලි අවබෝධය සංසාරයටම ගැලවී යන එකකි.

වඩුවාගේ දියණියගේ උපමාව සහ පිළිවෙලින් ධර්මයේ හැසිරීම

ගස් කපන වඩුවෙකු තම දියණිය විවාහ කර දීමට සුදුස්සෙකු තේරූ උපමාවක් පවතී. පළමු පුද්ගලයා ආ වහාම ගස කැපීය. දෙවැන්නා අතු කිහිපයක් කපා ගස කැපීය. තෙවැන්නා අතු කිහිපයක් සහ වටේ තිබූ කුඩා ගස් කිහිපයක් අයින් කර ගස කැපීය. නමුත් හතරවැන්නා පැමිණ, වටපිටාව ශුද්ධ කර, ගස කඩා වැටිය හැකි පැති බලා, අතු සියල්ල කපා පිළිවෙලට ගස කැපීය. වඩුවා තීරණය කළේ තම දියණිය හතරවන පුද්ගලයාට දීමටයි.

අපගේ සිත ද පුහුණු කළ යුත්තේ එම පිළිවෙලටයි. මූලිකව අපගේ සිතේ පහළ වන රාගය සහ ද්වේෂය හඳුනාගෙන ඒවා දුරු කළ යුතුය. අභිධර්මයේ සඳහන් පරිදි පූජ්‍ය රේරුකානේ චන්දවිමල නායක හිමියන්ගේ පොතපත අධ්‍යයනය කිරීමෙන් ද මේ පිළිබඳ දැනුම ලබාගත හැක.

සාරිපුත්ත මහ රහතන් වහන්සේගෙන් භික්ෂුවක් ඇසූ ප්‍රශ්නයකට පිළිතුරු දෙමින්, සෝවාන්, සකෘදාගාමී, අනාගාමී සහ අරහත් යන සෑම මට්ටමකදීම කළ යුත්තේ අනිච්චතාවය (නොනිත්‍ය බව) නුවණින් බලන එකම බව වදාරන ලදී. නමුත් එම අවබෝධ මට්ටම් හතර වෙනස් ය. අප ප්‍රථමයෙන් කළ යුත්තේ අපට ළඟින්ම ඇති, අපව පීඩාවට පත්කරන සිතුවිලි අවබෝධ කරගැනීමයි.

සිතුවිලි අවබෝධයෙන් ස්වභාවිකව අතහැරීම

ඇස අනිච්චයි, දුක්ඛයි, අනාත්මයි ලෙස කවි තාලයට කීමෙන් තාවකාලික සහනයක් ලැබුණද සැබෑ අවබෝධය ලැබෙන්නේ නැත. සැබෑ අවබෝධය සඳහා තමන්ට නිතර වද දෙන සිතුවිල්ල එකින් එක ගවේෂණය කළ යුතුය. එවිට ධ්‍යාන මට්ටම්වලට (රූපාවචර හා අරූපාවචර ධ්‍යාන) යාමටත්, විදර්ශනා භාවනාව සාර්ථක කර ගැනීමටත් හැකි වේ.

අප මුහුදේ පතුලටම එකවර නොබැස, පහරාද සූත්‍රයේ දැක්වෙන පරිදි වෙරළේ සිට ටිකෙන් ටික ගැඹුරට යා යුතුය. තමන් තවමත් සිටින්නේ කොතැනදැයි නිහතමානීව තේරුම් ගෙන, තමන් තුළින්ම ධර්මය අවබෝධ කරගත යුතුය.

සිතුවිලි බලයෙන් අතහැරීමට උත්සාහ නොකර, සිතුවිලි අවබෝධය තුළින් අතහැරීමට කටයුතු කරන්න. එවිට සිතුවිලි ස්වභාවිකවම අතහැරී යනු ඇත. ත්‍රිවිධ රත්නයේ ආනුභාවයෙන් මේ ප්‍රායෝගික ධර්ම මඟ පුහුණු කර නිවනින් සැනසීමට ඔබ සැමට ශක්තිය ලැබේවා!

මේ උතුම් මඟෙහි අප සමඟ එක්ව ගමන් කිරීමට ඔබටත් අපි ආරාධනා කරමු. අපගේ ඉගැන්වීම් කියවා, සියල්ලටම වඩා වැදගත් ලෙස, ඒවා ඔබගේ ජීවිතයට ප්‍රායෝගිකව යොදාගන්න. ඔබ ලබන අත්දැකීම් සහ ඔබට ඇතිවන ගැටළු, අපගේ ලිපියට පහළින් ඇති අදහස් තීරුවේ සටහන් කරන ලෙස අපි ඔබව දිරිමත් කරන්නෙමු. ඔබ අසන ප්‍රශ්න, ඔබගේ අවශ්‍යතාවලටම ගැලපෙන ලෙස ඉදිරි ලිපි සහ වීඩියෝ සකස් කිරීමට අපට මහත් උපකාරයක් වනු ඇත. එමෙන්ම, වෙබ් අඩවියේ ඇති ‘Contact Us‘ පෝරමය හරහා ද ඔබට අප හා සම්බන්ධ විය හැකිය.

අපගේ මෙම උත්සාහය, ඔබ තුළ සැඟවී ඇති ආධ්‍යාත්මික බීජය, එනම් සමාධිය, ධ්‍යාන සහ අභිඥා වැනි ගුණාංග පෝෂණය කිරීමයි.

අප සමඟ එක් වූ ඔබට ස්තූතියි. මෙම වෙබ් අඩවිය ඔබගේ අධ්‍යාත්මික ගමනට මහත් ශක්තියක් වනු ඇතැයි අපි බලාපොරොත්තු වෙමු.

ඔබ සැමට තෙරුවන් සරණයි!