තෙරුවන් සරණයි සියලු දෙනාටම!
වර්තමානයේ බොහෝ දෙනා කතා කරන ‘තෙවැනි ඇස‘ යනු සැබවින්ම කුමක්ද? එය හුදෙක් ගුප්ත සංකල්පයක්ද? නැතිනම් බුදු දහම තුළ මේ පිළිබඳව පැහැදිලි විග්රහයක් තිබේද? අද අපි මේ ගැන බුද්ධ දේශනාව ඇසුරෙන් සරලව සහ පැහැදිලිව කතා කරමු.
බුදු දහමේ ‘තෙවැනි ඇස‘ ලෙස සෘජුවම සඳහන් නොවුනත්, එයට බෙහෙවින් සමාන, ගැඹුරු අර්ථයක් ඇති හැකියාවක් ගැන දේශනා කර තිබෙනවා. ඒ තමයි ‘දිව්යමය ඇස‘ හෙවත් ‘දිබ්බ චක්ඛුමය ඥානය‘. මෙය සමථ භාවනාව, එනම් සිත එකඟ කිරීමේ භාවනාව, දියුණු කිරීමෙන් ලබාගත හැකි විශේෂ හැකියාවන් පහෙන් එකක්.
ත්රිපිටකයේ අභිධර්ම පිටකයට අනුව මෙම හැකියාවන් පංච අභිඤ්ඤා ලෙස හැඳින්වෙනවා. එහි අර්ථය ‘විශේෂ වූ ඥාන ශක්තීන්‘ යන්නයි. එම හැකියාවන් පහ නම්:
- දිව්යමය ඇස (දිබ්බ චක්ඛුමය ඥානය)
- දිව්යමය කන (දිබ්බ සෝතමය ඥානය)
- අනුන්ගේ සිත් දැනගැනීමේ හැකියාව (පරචිත්ත විජානන ඥානය)
- පෙර භවයන් දැකීමේ හැකියාව (පුබ්බේ නිවාසානුස්සති ඥානය)
- විවිධ ප්රාතිහාර්ය පෑමේ හැකියාව (ඉද්ධිවිධ ඥානය)
මෙම ලිපියේ අපගේ මාතෘකාව වන තෙවැනි ඇස සංකල්පයට වඩාත්ම ළඟින් සම්බන්ධ වන්නේ මෙයින් පළමුවැන්නයි.
දිබ්බ චක්ඛුමය ඥානය ලැබූ කෙනෙකුට සාමාන්ය ඇසට නොපෙනෙන දේ දැකීමේ හැකියාව ලැබෙනවා. උදාහරණයක් ලෙස, සත්ත්වයන්ගේ උපත සහ මරණය (චුති-උපපාතය) දැකීමේ හැකියාව, සත්ත්වයන් කර්මානුරූපව සුගතියේ හෝ දුගතියේ උපදින ආකාරය දැකීම. මිය යන ආකාරය සහ නැවත උපත ලබන චක්රය දැකීමේ හැකියාවත්, අපගේ සාමාන්ය ඇසට නොපෙනෙන ලෝකවල වෙසෙන දෙවිවරුන්, බ්රහ්මයන්, යක්ෂ, නාග, අසුර වැනි සත්ත්ව කොට්ඨාස දැකීමේ හැකියාවත් මෙයට ඇතුළත්.
තෙවැනි ඇස නළලේ පිහිටා තිබේද? බෞද්ධ පිළිතුර
වර්තමාන සමාජයේ බොහෝ දෙනා සිතන්නේ තෙවැනි ඇස යනු නළල් තලයේ මැද පිහිටි භෞතික ඉන්ද්රියක් කියායි. නමුත් බුද්ධ දේශනාවේ කොතැනකවත් එවැන්නක් ගැන සඳහන් වෙන්නේ නැහැ. බුදු දහම උගන්වන්නේ මෙය ඇසක් නොව, මනස දියුණු කිරීමෙන් පහළ වන විශේෂ ‘දැනුමක්‘ හෙවත් ‘ඥානයක්‘ බවයි.
එනිසා, වර්තමානයේ භාවිත වන ‘තෙවැනි ඇස‘ යන වචනයත්, බුදු දහමේ සඳහන් ‘දිව්යමය ඇස‘ හෙවත් දිබ්බ චක්ඛුමය ඥානය යන්නත් එකම මානසික හැකියාවක් සඳහා භාවිත වන වචන දෙකක් ලෙස අපට තේරුම් ගන්න පුළුවන්. එහි පිහිටීමක් ගැන නොව, එහි ක්රියාකාරීත්වය ගැනයි බුදු දහම අවධානය යොමු කරන්නේ.
දිවැස් ලාභීන් අතර අග්රස්ථානය: අනුරුද්ධ මහරහතන් වහන්සේ
බුද්ධ දේශනාවට අනුව, අපගේ බුදුන් වහන්සේගේ අසූ මහා ශ්රාවකයන් වහන්සේලා අතරින් මෙම දිබ්බ චක්ඛුමය ඤාණයට හෙවත් දිව්යමය ඇසට (තෙවැනි ඇසට) අග්රස්ථානයට පත් වූයේ අනුරුද්ධ මහරහතන් වහන්සේයි. උන්වහන්සේ සංසාරයේදී පින්කම්, විශේෂයෙන් පහන් ආලෝක පූජාවන් සිදු කර, තමන්ට දිවැස් ලාභීන් අතරින් අග්රස්ථානය හිමිවේවායි ප්රාර්ථනා කළ සේක. ඒ අනුව, උන්වහන්සේට ගෞතම බුද්ධ ශාසනයේ දිවැස් ලාභී රහතන් වහන්සේලා අතරින් අග්රස්ථානය හිමි විය.
අනුරුද්ධ මහරහතන් වහන්සේගේ දිව්යමය ඇසෙහි බලය කියාපාන එක් සිද්ධියක් නම්, ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ අවස්ථාවේදී උන්වහන්සේගේ ශ්රී දේහය දැල්වීමට ගත් පන්දම තුන් වරක්ම නිවී යාමයි. අනුරුද්ධ මහරහතන් වහන්සේ තම දිව්යමය ඇසින් බැලූ විට දුටුවේ, දෙවිවරුන් විසින් පන්දම නිවන බවයි. හේතුව විමසූ විට දෙවිවරු ප්රකාශ කළේ මහා කාශ්යප මහරහතන් වහන්සේ ප්රමුඛ මහා සංඝරත්නය බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්රී දේහයට අවසන් ගෞරව දැක්වීමට පැමිණෙන බවත්, උන්වහන්සේලා වඩින තුරු ශ්රී දේහය දැල්වීමට නොහැකි බවත්ය.
දිව්යමය ඇස ලැබීමෙන් සිදුවන මෙවැනි සිදුවීම් පිළිබඳව බුද්ධ දේශනාවේ බොහෝ දේ සඳහන් වේ. මෙම කථාන්දර අපට දිව්යමය ඇසෙහි ස්වභාවය අවබෝධ කර ගැනීමට මහත් උපකාරයකි.
දිවැසින් දැකින දේ පුද්ගලයාගෙන් පුද්ගලයාට වෙනස් වන්නේ ඇයි?
මෙම ඥානය ලැබූ සැමටම එකම දේ එකම ආකාරයට පෙනෙන්නේ නැහැ. එය රඳා පවතින්නේ එක් එක් පුද්ගලයා සසරේ පුරුදු කළ ආකාරය සහ රැස් කරගත් පින (කුසල කර්ම ශක්තිය) මතයි. උදාහරණයක් ලෙස, එකම දිනයේ තිදෙනෙක් භාවනා කර දිවැස ලබාගත්තා යැයි සිතමු. ඒ මොහොතේ දෙවිවරු සියයක් පැමිණියහොත්, එක් අයෙකුට පෙනෙන්නේ දෙවිවරු විසි දෙනෙකු පමණක් විය හැකියි. තව කෙනෙකුට හතළිහක් පමණත්, තවත් කෙනෙකුට අසූවක් හෝ සියයක් වුවද පෙනිය හැක. මෙලෙස පෙනීමේ හැකියාවන් ලැබෙන්නේ අප සංසාරයේ පින්කම් කළ ආකාරය, ආලෝක පූජාවන් සිදු කළ ආකාරය සහ සමථ භාවනාවන් පුරුදු පුහුණු කර ඇති ආකාරය අනුවයි.
මෙයට අදාළව සූත්ර පිටකයේ “මහා සමය” සූත්රයෙහිද සඳහන් වන්නේ, බුදුරජාණන් වහන්සේ ඇතුළු රහතන් වහන්සේලා වැඩ සිටි අවස්ථාවක දෙවිවරු, බඹුන්, නාගයින්, යක්ෂයින්, ශක්ර දේවේන්ද්රයා ඇතුළු විශාල පිරිසක් පැමිණි බවයි. මේ අවස්ථාවේදී එම රහතන් වහන්සේලා සංසාරෙන් නික්ම සිටියද, උන්වහන්සේලාටද මෙම පිරිස් පෙනුනේ සීමා සහිතව බව බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කර ඇත. එක් රහතන් වහන්සේ නමකට සියයක් පෙනුණු අතර, තවත් නමකට දෙසීයක්ද, තවත් නමකට දහසක්ද, තවත් නමකට දස දහසක්ද ආදී වශයෙන් විවිධ ප්රමාණයන් සඳහන් කර ඇත.
මෙයින් ඔබට අවබෝධ කරගත හැක්කේ, මෙම ඥාන දර්ශනය දියුණු කළත් හෝ ලැබුණත්, අපට පෙනෙන්නේ අප සංසාරයේ පුරුදු පුහුණු කළ ආකාරයට සහ අපට ඇති පින අනුව බවයි.
වැඩිදුර අධ්යයනය සඳහා
සාරාංශයක් ලෙස, ‘තෙවැනි ඇස‘ යනු බුදු දහමේ විස්තර වන දිබ්බ චක්ඛුමය ඥානය හෙවත් දිව්යමය ඇසයි. එය භෞතික ඉන්ද්රියක් නොව, සමථ භාවනාවෙන් දියුණු කළ හැකි, පූර්ව කුසල කර්මයන් මත බලය තීරණය වන උසස් මානසික හැකියාවකි. මේ පිළිබඳව වැඩිදුර දැනුමක් ලබා ගැනීමට කැමති ඔබට, පූජ්ය රේරුකානේ චන්දවිමල නාහිමියන්ගේ ‘අභිධර්ම මාර්ගය‘ වැනි ග්රන්ථ පරිශීලනය කළ හැකියි.
මේ උතුම් මඟෙහි අප සමඟ එක්ව ගමන් කිරීමට ඔබටත් අපි ආරාධනා කරමු. අපගේ ඉගැන්වීම් කියවා, සියල්ලටම වඩා වැදගත් ලෙස, ඒවා ඔබගේ ජීවිතයට ප්රායෝගිකව යොදාගන්න. ඔබ ලබන අත්දැකීම් සහ ඔබට ඇතිවන ගැටළු, අපගේ ලිපියට පහළින් ඇති අදහස් තීරුවේ සටහන් කරන ලෙස අපි ඔබව දිරිමත් කරන්නෙමු. ඔබ අසන ප්රශ්න, ඔබගේ අවශ්යතාවලටම ගැලපෙන ලෙස ඉදිරි ලිපි සහ වීඩියෝ සකස් කිරීමට අපට මහත් උපකාරයක් වනු ඇත. එමෙන්ම, වෙබ් අඩවියේ ඇති ‘Contact Us‘ පෝරමය හරහා ද ඔබට අප හා සම්බන්ධ විය හැකිය.
අපගේ මෙම උත්සාහය, ඔබ තුළ සැඟවී ඇති ආධ්යාත්මික බීජය, එනම් සමාධිය, ධ්යාන සහ අභිඥා වැනි ගුණාංග පෝෂණය කිරීමයි.
අප සමඟ එක් වූ ඔබට ස්තූතියි. මෙම වෙබ් අඩවිය ඔබගේ අධ්යාත්මික ගමනට මහත් ශක්තියක් වනු ඇතැයි අපි බලාපොරොත්තු වෙමු.
ඔබ සැමට තෙරුවන් සරණයි!
