භාවනා කරද්දී නිදි මත වගේ එන සමාධි

තෙරුවන් සරණයි සියලු දෙනාටම!

අදත් මෙම ලිපිය තුලින්, වෙනදා වගේම ප්‍රායෝගිකව ආධ්‍යාත්මික ජීවිතය ගවේෂණය කරන ඔබට, භාවනා කිරීමේදී ප්‍රායෝගිකවම අත්විඳින්නට ලැබෙන පොදු අත්දැකීමක් ගැන පැහැදිලි අවබෝධයක් ලබාදීමට අපි බලාපොරොත්තු වෙනවා.

මෙම අත්දැකීම ඔබගෙන් බහුතරයකටම ලැබී තිබෙන්නට පුළුවන්. නමුත් සමහර කෙනෙකුට නොලැබී තිබෙන්නටත් පුළුවන්. එසේ නොලැබුණා කියා එය ගැටළුවක් ලෙස හෝ ඔබේ භාවනා මාර්ගය වැරදියි කියා සිතීමට හේතුවක් කරගන්න එපා.

මෙය සමහර දෙනෙකුට පමණක් ලැබෙන අත්දැකීමක් වන අතර, ඒ පිළිබඳව නිවැරදිව වටහා ගැනීම ඉතා වැදගත්. මන්ද, මෙම වටහාගැනීම නොමැති කම නිසා, භාවනාවේදී දැනෙන සහ තේරෙන දේවල් තම භාවනාවට නුසුදුසු හෝ වැරදි දේවල් යැයි සිතා සමහරුන් තම ගමන කඩාකප්පල් කරගන්නා ආකාරය අප දැක තිබෙනවා.

භාවනාවේදී දැනෙන දේ වැරදිද? පොදු බියක් දුරුකරගනිමු

කෙටියෙන්ම කිව යුතු දෙයක් තමයි, භාවනාවක් ප්‍රායෝගිකව කරගෙන යන විට ඔබට යමක් පෙනෙනවා නම්, දැනෙනවා නම්, හෝ තේරෙනවා නම්, ඒ කිසිවක් භාවනාවේ වැරදි දේවල් නොවන බව. ඒවා අපගේ ආධ්‍යාත්මික මාර්ගයේ ගමන් කරන විට දැනෙන ස්වභාවික, ආධ්‍යාත්මික අත්දැකීම්. එමනිසා ඒවා කිසිසේත්ම අපේ මාර්ගය වරද්දන දේවල් නොවන බව අප තේරුම් ගත යුතුයි. ‘භාවනාවේ වැරදි දේවල්’ කියා දෙයක් ඇත්තටම නැහැ.

එය අප විසින්ම මනසට ඇතුළු කරගෙන, අපේ ආධ්‍යාත්මික ගමනට බාධා කරගන්නා වූ එක්තරා මිත්‍යා මතයක් පමණයි. ඒ මාතෘකාව ගැන අපි වෙනම දවසක දීර්ඝව සාකච්ඡා කර පැහැදිලි කිරීමක් ලබා දෙන්නම්. අද, මාතෘකාවට අදාළව, භාවනා කරද්දී ඔබට දැනෙන මේ නිදිමතක් වැනි සමාධි ස්වභාවය ගැන අපි ගැඹුරින් තේරුම් ගනිමු.

නිදිමතක් වැනි සමාධි ස්වභාවය: එය කුමක්ද?

සමහර අය භාවනා කරන්නට පටන් ගෙන යම් කාලයකදී, එය මුල් කාලයේ හෝ මාස කිහිපයක් පුහුණු කළ පසුව හෝ, අප හා පවසන දෙයක් තමයි, “ස්වාමීන් වහන්ස, භාවනා කරද්දී එක්තරා නිදිමතක් වගේ ස්වභාවයක් එනවා” යන්න. මෙම භාවනාවේ නිදිමත වැනි ස්වභාවය කුමක්ද? එය ඇත්තටම නින්දක්ද කියා තහවුරු කරගන්නේ කෙසේද? යන්න ඔවුන් නිතර අසන ප්‍රශ්න වෙනවා. එවැනි ගැටළු ඉදිරිපත් කළ බොහෝ දෙනෙකුට අපි පුද්ගලිකවම පිළිතුරු ලබාදී ඇති අතර, එමගින් තම ගැටළුව නිරාකරණය කරගත් අයද බොහෝ සිටිනවා.

එනිසා, මේ පිළිබඳව පොදුවේ ඔබ සියලු දෙනා දැනුවත් කළ යුතු යැයි අප සිතුවා. භාවනා කරගෙන යන විට, අපිට එක්තරා සමාධි ස්වභාවයක් ඇතිවෙනවා. බුදු දහමේ මෙය සමාධිය ලෙස හඳුන්වන්නේ සිත එකඟ වූ, සන්සුන් වූ, ගැඹුරු මානසික තත්ත්වයකටයි. මෙම සමාධි ස්වභාවයේදී, අපට දැනෙන්නේ නිකන් නින්දකට වැටුණා වගේ.

එනම්, අපේ ඇස, කන, නාසය, දිව, ශරීරය යන ඉන්ද්‍රියන් නොදැනී යන මට්ටමකට පත්වෙනවා. මනසත් නිකන් ‘ස්විච් එක ඕෆ් වුණා’ වගෙයි. ඔබට තේරෙන භාෂාවෙන් කිව්වොත්, හරියට ඔබ මහන්සි වී වාහනයක ගමන් කරද්දී තත්පර කීපයකට නින්ද ගොස් එකපාරටම ගැස්සිලා ඇහැරෙනවා වගේ අත්දැකීමක් තමයි මේ.

මෙය බියවිය යුතු දෙයක්ද? එහි ආධ්‍යාත්මික වටිනාකම

මා කලින් සඳහන් කළාක් මෙන්, මෙය බිය විය යුතු දෙයක් හෝ භාවනාවේ වරදක් නොවේ. මෙය අපගේම අත්දැකීම් තුළින් අපට හමුවන, ආධ්‍යාත්මික ගමනකදී, විශේෂයෙන් සමථ භාවනාවක් (සිත සන්සුන් කර ඒකාග්‍රතාවය වඩන භාවනා ක්‍රමයක්) ප්‍රගුණ කරද්දී දැනෙන සාමාන්‍ය සමාධි ස්වභාවයක්. ඇත්තෙන්ම, එය අපේ ආධ්‍යාත්මික ගමන දියුණු කරගන්නට උදව්වක්. අප සමථ භාවනාවෙන් සිත එකඟ කිරීමට උත්සාහ කරන විට, සිත ඉතා සියුම් මට්ටමකට, නොදැනී යන ස්වභාවයකට තත්පර කීපයකට හෝ පත්වෙනවා.

ඒ මොහොතේ අප එකවරම ගැස්සී ඇහැරෙන්නේ එය අපේ සිතේ පවතින එක්තරා මානසික ශක්තියක් නිසයි. මේ භාවනාවේ නිදිමත වැනි සමාධි ස්වභාවය, යම් හෙයකින් දැඩි ඒකාග්‍රතාවයකට ලක් වුවහොත්, මීට වඩා ප්‍රබල සමාධියෙන් එහා ගිය ධ්‍යාන (ගැඹුරු සමාධි අවස්ථා) මට්ටමකට වුවද පත්වීමේ හැකියාව තිබෙනවා. නමුත් මූලික අවස්ථාවේදී බොහෝ දෙනෙකුට මෙය දැනෙන්නේ තත්පර කිහිපයකට පමණි.

සමථය සහ විදර්ශනාව පටලවා ගැනීම: පොදු වරදවා වටහාගැනීමක්

මෙම අත්දැකීම විදර්ශනා භාවනාව කරන අයටත් ඇතිවෙනවා. ඔවුන් විදර්ශනා (සැබෑ යථාර්ථය දැකීමට ප්‍රඥාව පුහුණු කිරීම) කරනවා යැයි සිතුවත්, සමහරවිට ඔවුන් තුළ ප්‍රගුණ වී ඇත්තේ සමථයයි. උදාහරණයක් ලෙස, පටිච්චසමුප්පාදයේ වචන, නාමරූප, පංච උපාදානස්කන්ධය වැනි වචන නැවත නැවත මෙනෙහි කිරීම. එය හරියට අපගේ ‘තෙවෙනි ඇස’ ප්‍රායෝගික භාවනා වැඩසටහනේදී ‘හිස්’ යන සංඥාව නළල මැද තබාගෙන ‘හිස්, හිස්’ කියා මෙනෙහි කරනවා වැනි දෙයක්.

ඒ ආකාරයටම, සමහරු ත්‍රිලක්ෂණය වන අනිච්ච (සෑම දෙයක්ම වෙනස් වන සුළුයි), දුක්ඛ (ජීවිතයේ පවතින අතෘප්තිකර ස්වභාවය), අනාත්ම (ස්ථිර ආත්මයක් නොමැති බව) යන වචන ‘අනිච්චයි, අනිච්චයි’ ‘දුක්ඛ, දුක්ඛ’ ආදී වශයෙන් මෙනෙහි කරමින්, මෙයින් මාර්ගඵල හෝ නිර්වාණය අවබෝධ වේ යැයි සිතාගෙන සිටිනවා.

නමුත් සිහිය පවත්වාගෙන එම වචනවල අර්ථය ප්‍රඥාවෙන් (නුවණින්) අවබෝධ කරගැනීම මිස, වචන මෙනෙහි කිරීමෙන් පමණක් විදර්ශනාවක් ප්‍රගුණ වන්නේ නැහැ. එයින් ප්‍රගුණ වන්නේ සමථයක්. මා මෙය මෙහිදී මතක් කළේ, මෙවැනි වචන මෙනෙහි කරන අයටද මා කලින් විස්තර කළ නිදිමතක් වැනි සමාධි ස්වභාවය ඇතිවිය හැකි නිසයි.

අකුණු සැරයක් වැනි අත්දැකීම: මාර්ගඵලයක්ද? රැවටීමක්ද?

එවිට, ඔවුන් සිතන්නේ ‘මම සෝවාන් මාර්ගඵලයේ ඉන්නේ, අකුණු සැරයක් ගැහුවා වගේ මම දැක්කේ මගේ මාර්ගඵලයයි, නිර්වාණය ක්ෂණයකින් දැක්කා’ කියායි. ඔවුන් තත්පර කීපයකට ඵලසමාපත්තියකට (යම් මාර්ගඵලයකට අදාළ සමාධියට) සමවැදුනා යැයි සිතා යම්කිසි දෘෂ්ටිගත වීමකට ලක්වෙනවා. එක්කෝ ඔවුන්ට හෝ ඔවුන්ට මග පෙන්වන ගුරුවරුන්ට මේ ගැන නිවැරදි ප්‍රායෝගෝගික අවබෝධයක් නැහැ. ඔවුන් සිතන්නේ මෙය ඵලසමාපත්තියක් කියායි. නමුත් මෙය එසේ නොව, යම්කිසි සමාධි මට්ටමක් පමණි.

ඔබ ඇත්තටම සෝවාන් ද? ආත්ම පරීක්ෂාව සඳහා ප්‍රායෝගික ක්‍රමයක්

මෙවැනි රැවටීමකට හසුවී, තමන් යම් මාර්ගඵලයක්, උදාහරණයක් ලෙස සෝවාන් (නිවන් මගේ පළමු අදියර) වූවා යැයි සිතා සිටින කෙනෙක් නම්, ඔබටම කරගත හැකි පරීක්ෂණයක් තිබෙනවා. ඔබේ ගුරුවරයා ඔබ සෝවාන් වූවා යැයි පැවසූ දවසේ සිට, අවුරුද්දක් හෝ දීර්ඝ කාලයක් ඔබවම පරීක්ෂා කර බලන්න.

• ඔබ අතින් පංචසීලය කැඩෙනවාද?
• බුදුන්, දහම්, සඟුන් කෙරෙහි ඇති ඔබේ ශ්‍රද්ධාව (අචල ශ්‍රද්ධාව) එලෙසම තිබෙනවාද?

ගුරුවරයෙක් කී නිසා හෝ තමන් රැවටෙන්නේ නැතිව, ඒ ආර්ය ශ්‍රාවක ලක්ෂණ තමන් තුළ ඇත්තටම තිබේදැයි ඔබම පරීක්ෂා කරන්න. ගුරුවරයා රැවටී හෝ ඔබව රවටා හෝ, ඔබ විසින්ම සිතා රැවටී හෝ, නැතිනම් ඔබ ඒ මාර්ගඵලයේ නොවන බව පිළිගන්නට අකමැති නිසා හෝ ඔබ විවිධ දෘෂ්ටිවල සිටිය හැකියි. එමනිසා, සරලවම කිවහොත්, ඔබම ඔබව අතරමං කරගැනීමට හෝ ඔබේ සංසාර ගමනට හානි කරගැනීමට අවශ්‍ය නැහැ. ඒ සඳහා මෙම කරුණ තේරුම් ගන්න.

නින්දද? සමාධියද? ගැටළුව හඳුනාගනිමු

දැන් ඔබට පැහැදිලි ඇති, විදර්ශනාව කියා සමථය වඩන අයටත්, සැබෑ ලෙසම සමථ භාවනාවක් (අපගේ ‘තෙවෙනි ඇස’ හෝ ‘බඹලොවට’ වැනි භාවනා ක්‍රම හෝ ඔබ ස්වාධීනව කරන වෙනත් ක්‍රමයක්) කරන අයටත් මෙම අත්දැකීමට මුහුණ දීමට සිදුවන බව. මා මුලින් කීවාක් මෙන්, මෙවැනි අවස්ථාවලදී සිත ඉතා සියුම් වී, දැඩි ඒකාග්‍රතාවයක් පවතිනවා. නමුත් ගැටළුව වන්නේ, මෙය අපට බොහෝ වේලා දැනෙන්නේ නැතිව, තත්පර කිහිපයකින් නැතිවී යාමයි.

මෙය දැනෙන ආකාරය නැවත පැහැදිලි කළොත්, අපේ ඉන්ද්‍රියන් සහ මනස ‘ස්විච් ඕෆ්’ වුණාක් මෙන් දැනී, යම් නිශ්චල ස්වභාවයකට පත්වී, තත්පර කිහිපයකට හෝ විනාඩියකට පසු, අකුණක් ගැසුවාක් මෙන් එකපාරටම ගැස්සී නැගිටින ස්වභාවයක් ඇතිවෙනවා. බොහෝ දෙනෙකුට ගැටළුවක් වන්නේ මෙම කොටසයි: ‘මට නින්ද ගියාද? මේක ඇත්තටම භාවනාවේ නිදිමත ද?’

සැබෑ නිදිමත සහ සමාධිය අතර වෙනස හඳුනාගන්නේ කෙසේද?

අපි මුලින්ම හිතමු, ඔබට ආවේ ඇත්තටම නින්දක් කියා. එය හඳුනාගැනීමට ඔබටම කළ හැකි පරීක්ෂණ කිහිපයක් තිබෙනවා. අපි නිරන්තරයෙන් පවසනවා, භාවනා කරන විට කොන්ද ඍජුව තබාගන්න කියා. අපහසු නම් පමණක්, බිත්තියකට හේත්තු වී, අඟලක පමණ පරතරයක් තබාගෙන සිටින්න.

වේදනාව එනවිට පමණක් මොහොතකට හේත්තුවී, වේදනාව අඩුවූ පසු නැවත ඍජුව සිටින්න. කිසිදු රෝගාබාධයක් නැති අය බද්ධ පර්යංකයෙන් හෝ පද්මාසනයෙන් වාඩිවීම වැදගත්. මෙසේ ඍජුව කය තබාගෙන සිටින විට, ඔබ ඇත්තටම නිදිමතකට පත්වුවහොත්, අනිවාර්යයෙන්ම සිදුවන දේවල් කිහිපයක් තිබේ:

• බෙල්ල කඩා වැටීම: ඔබ නොදැනුවත්වම ඔබේ බෙල්ල ඉදිරියට නැවී, ඔබ ගැස්සී ඇහැරී නැවත බෙල්ල කෙළින් කරගනී.
• කටින් කෙළ ගැලීම: සමහර අයට නින්දේදී මෙන් කටින් කෙළ ගැලීමේ ස්වභාවයක් ඇතිවිය හැක.
• ඇස් ඇරීම: එකපාරටම ගැස්සී ඇහැරෙන විට ඇස් දෙකම ඇරේ.

මෙම ලක්ෂණ ඔබට සිදුවේ නම්, ඔබටම නිශ්චිතව තේරුම් ගත හැකියි, ‘මෙය සමාධියක් නොව, ආහාර නිසා, කම්මැලිකම නිසා හෝ අධික වෙහෙස නිසා ඇතිවූ සැබෑ භාවනාවේ නිදිමත‘ කියා. මෙම නිදිමත වළක්වා ගන්නා ආකාරය ගැන අප පෙර ලිපියක බුදුරදුන් දේශනා කළ කරුණු සහ ප්‍රායෝගික අත්දැකීම් ඇසුරින් සාකච්ඡා කර තිබෙනවා. එම උපදෙස් පිළිපැදීමෙන් ඔබට එම තත්ත්වය මගහරවා ගත හැකියි.

අධිෂ්ඨානයෙන් පිළිතුර සොයාගැනීම: ඔබම කළ යුතු පරීක්ෂණයක්

මීට අමතරව, මෙවැනි අත්දැකීමකට මුහුණ දෙන අයට අපි තවත් උපදෙසක් ලබා දෙනවා. ඒ තමයි අධිෂ්ඨානයක් (ශක්තිමත් අධිෂ්ඨානශීලී ප්‍රාර්ථනාවක්) කිරීම. ඔබ භාවනාවට වාඩිවී මෙසේ අධිෂ්ඨාන කරන්න:

මෙම අධිෂ්ඨාන දෙකම දෙතුන් වතාවක් සිතන්න. මෙසේ කරන විට, එය ඇත්තටම සමාධි ස්වභාවයක් නම්, එනම් ඔබේ සිතේ දියුණු මට්ටමක් නම්, තත්පර 30ක් දැනුණු දෙය, තත්පර 35, 40, 50 ආදී වශයෙන් ක්‍රමානුකූලව වැඩිවීමට පටන් ගනීවි. එය සැබෑ නිදිමතක් නම්, එසේ වැඩිවීමක් සිදු නොවී, එම ස්වභාවය නැතිවී යනු ඇත.

මෙම විග්‍රහය ඔබගේ ආධ්‍යාත්මික දියුණුවට මහත් උපකාරයක් වනු ඇතැයි අපි සිතනවා. දැන් ඔබට භාවනාවේ නිදිමත වැනි සමාධි ස්වභාවය යනු කුමක්දැයි පැහැදිලි ඇති. එය අපේ සිත තවමත් අස්ථාවර නිසා වැඩි වේලාවක් පවත්වාගත නොහැකි මූලික සමාධි අවස්ථාවකි.

ඔබේ ආධ්‍යාත්මික ගමනට මග පෙන්වීමක්

මෙම උපදෙස් මාලාව අනුව කටයුතු කර, ඔබගේ අත්දැකීම නිවැරදිව තේරුම් ගැනීමට උත්සාහ කරන්න. අදට මෙම දේශනාව අවසන් කරනවා. බුද්ධ, ධම්ම, සංඝ යන ත්‍රිවිධ රත්නයේ ආනුභාවයෙන් මේ කරුණු මැනවින් වටහාගෙන, තව තවත් ප්‍රඥාවෙන් යුතුව ප්‍රායෝගිකව කටයුතු කිරීමට ඔබට ශක්තිය ලැබේවා!

මේ උතුම් මඟෙහි අප සමඟ එක්ව ගමන් කිරීමට ඔබටත් අපි ආරාධනා කරමු. අපගේ ඉගැන්වීම් කියවා, සියල්ලටම වඩා වැදගත් ලෙස, ඒවා ඔබගේ ජීවිතයට ප්‍රායෝගිකව යොදාගන්න. ඔබ ලබන අත්දැකීම් සහ ඔබට ඇතිවන ගැටළු, අපගේ ලිපියට පහළින් ඇති අදහස් තීරුවේ සටහන් කරන ලෙස අපි ඔබව දිරිමත් කරන්නෙමු. ඔබ අසන ප්‍රශ්න, ඔබගේ අවශ්‍යතාවලටම ගැලපෙන ලෙස ඉදිරි ලිපි සහ වීඩියෝ සකස් කිරීමට අපට මහත් උපකාරයක් වනු ඇත. එමෙන්ම, වෙබ් අඩවියේ ඇති ‘Contact Us‘ පෝරමය හරහා ද ඔබට අප හා සම්බන්ධ විය හැකිය.

අපගේ මෙම උත්සාහය, ඔබ තුළ සැඟවී ඇති ආධ්‍යාත්මික බීජය, එනම් සමාධිය, ධ්‍යාන සහ අභිඥා වැනි ගුණාංග පෝෂණය කිරීමයි.

අප සමඟ එක් වූ ඔබට ස්තූතියි. මෙම වෙබ් අඩවිය ඔබගේ අධ්‍යාත්මික ගමනට මහත් ශක්තියක් වනු ඇතැයි අපි බලාපොරොත්තු වෙමු.
ඔබ සැමට තෙරුවන් සරණයි!