තෙරුවන් සරණයි සියලු දෙනාටම!
ආධ්යාත්මික භික්ෂූන් නාලිකාව සමග ප්රායෝගිකවම ආධ්යාත්මික ජීවිතය ගවේෂණය කරන ඔබව, අපගේ ‘බඹලොවට ප්රායෝගික භාවනා’ වැඩසටහන් පෙළේ පස්වන කොටසට සාදරයෙන් පිළිගන්නවා. අද අපි ඔබට ප්රායෝගිකවම අත්විඳින ආකාරය කියා දෙන්නේ උපේක්ෂා හෙවත් හතරවෙනි ධ්යානය පිළිබඳවයි.
මීට පෙර වැඩසටහන් හතරක් හරහා අපි පළමු, දෙවන සහ තෙවන ධ්යාන ගැන කතා කළා. විශේෂයෙන් හතරවන කොටසේදී, තුන්වන ධ්යානය ශරීරයට සහ මනසට දැනෙන ආකාරය, සිතුවිලි වල ස්වභාවය වැනි සෑම කාරණාවක්ම අපි ප්රායෝගිකව විග්රහ කළා. අද අපේ මාතෘකාව වන්නේ උපේක්ෂාව, එනම් මධ්යස්ථ භාවය ලෙස හැඳින්වෙන රූපාවචර ලෝකයේ අවසන් සහ ඉහළම ධ්යානය වන හතරවෙනි ධ්යානය යි.
මෙම ඉගැන්වීම් හුදෙක් වචන නොවේ. මේවා අපගේ ප්රායෝගික අත්දැකීම් ඇසුරින් ඔබට ලබා දෙන මග පෙන්වීම්. එනිසා මෙම කරුණු ප්රායෝගිකවම අත්විඳීමට උත්සාහ කිරීම ඉතා වැදගත්. ප්රායෝගිකව නොයෙදෙන අයට මේවා හුදෙක් වචන පමණක් වනු ඇත.
තුන්වෙනි ධ්යානයේ සැපයෙන් ඔබ්බට: හතරවෙනි ධ්යානයට සිත යොමු වන හැටි
පළමුව, හතරවෙනි ධ්යානය කරා සිත යොමු වන්නේ කෙසේදැයි තේරුම් ගනිමු. ප්රායෝගිකව තුන්වන ධ්යානය අත්විඳි ඔබ එහි ස්වභාවය දන්නවා. ශරීරයේ යම් සැහැල්ලුවක්, ශරීරය නොදැනී යන ස්වභාවයක් සහ මනසට දැනෙන ගැඹුරු සැපයක් එහිදී අත්විඳින්නට ලැබෙනවා.
යම් අයෙක් මාස කිහිපයක් හෝ වසර ගණනක් පුරා දිනපතා පැයක් හෝ දෙකක් තුන්වන ධ්යානය වඩනවා යැයි සිතමු. එම ධ්යානයට සිත හොඳින් හුරු වූ පසු, තමන්ගේ පාලනයට නතු කරගත් පසු, පැය දොළහක් හෝ විසිහතරක් වුවද එම සමාධියේ රැඳී සිටීමේ හැකියාව ලැබෙනවා.
මෙලෙස කාලයක් තුන්වන ධ්යානයේ රැඳී සිටින විට, යෝගාවචරයාගේ සිතට මෙවන් සිතිවිල්ලක් ඇතිවන්නට පුළුවන්: “මීටත් වඩා ඉහළ දෙයක් නැද්ද?” මෙම සිතුවිල්ල ඇතිවන්නේ එම ධ්යානය එපා වීම නිසා හෝ නැවත කාම ලෝකයේ සැප සම්පත් සෙවීමක් ලෙසින් නොවේ. එය, එම ගැඹුරු සැපයෙන්ද ඔබ්බට ගිය තවත් උසස් මානසික මට්ටමක් පිළිබඳව ඇතිවන ස්වභාවික ගවේෂණයක්. ඒකාකාරී බවක් දැනෙන විට සිත ඉන් එහා දෙයක් සෙවීම ස්වභාවිකයි.
මෙහිදී මතක තබාගත යුතු වැදගත්ම දෙය නම්, පළමු ධ්යානයේ සිටම අඹු දරුවන්, මිල මුදල්, රැකියාව, රාගය, වෛරය වැනි කිසිදු ලෞකික අරමුණක් සිතට නොපැමිණෙන බවයි. මෙම ගවේෂණය සිදුවන්නේ සම්පූර්ණයෙන්ම රූපාවචර ලෝකය තුළයි.
මධ්යස්ථ භාවය යනු කුමක්ද? හතරවෙනි ධ්යානයේ ස්වභාවය
තුන්වන ධ්යානයේ සිට “මීට වඩා යමක් නැද්ද?” කියා සිතමින් සිටින විට, යම් මොහොතකදී සිත ස්වභාවිකවම එම ධ්යාන මට්ටම ඉක්මවා යනවා සේ දැනෙන්නට පටන් ගන්නවා. තුන්වන ධ්යානයේ පැවති සැපය ක්රමයෙන් අඩුවී, සිත වෙනත් තලයකට ‘පත් වෙනවා’ වැනි අත්දැකීමක් ලැබේ.
එවිට සිතට මෙවන් හැඟීමක් ඇතිවේ: “මගේ සිත පුදුම මධ්යස්ථ තැනකට පත්වෙලා. මා සොයමින් සිටි, සැපයටත් එහා ගිය දෙය මෙයද? මෙතන කිසිම සැපයක් හෝ දුකක් නැහැ. පුදුම මධ්යස්ථ බවක්, උපේක්ෂකත්වයක් දැනෙන්නේ.” මෙම අත්දැකීම බුදු දහමේ උපේක්ඛා ලෙස හඳුන්වයි. එය, සියලු දේ දෙස නොඇලී, නොගැටී, සම සිතින් බැලීමේ හැකියාවයි.
මෙම හතරවෙනි ධ්යානය තුළදී දැනෙන ගැඹුරු ශාන්තිය සහ මධ්යස්ථ භාවය නිසා සමහරු තමන් රහත් වූවා යැයි හෝ මාර්ගඵලයක් ලැබුවා යැයි වරදවා වටහා ගන්නවා. නමුත් මෙය රහත් වීමක් නොවේ. මන්ද, මෙම මධ්යස්ථ භාවය පවතින්නේ භාවනාවේ යෙදී සිටින විට පමණයි.
ධ්යානයෙන් නැගිට සාමාන්ය ජීවිතයට (කාමාවචර ලෝකයට) පැමිණි විට සිතේ ආධ්යාත්මික බලය අඩු වී, එම මට්ටම යම්තාක් දුරට වෙනස් වෙනවා. රහත් වීම යනු සෑම මොහොතකම, එදිනෙදා කටයුතුවලදී පවා නොබිඳී පවතින ස්ථිර මානසික තත්ත්වයකි. හතරවෙනි ධ්යානය යනු කෙලෙස් යටපත් වූ, සිත සමථයකට පත් වූ තාවකාලික, නමුත් ඉතා බලවත් අවස්ථාවකි.
ශරීරයට සහ සිතට දැනෙන දේ: උපේක්ෂාවේ ප්රායෝගෝගික ලක්ෂණ
හතරවෙනි ධ්යානය තුළදී ඔබට ප්රායෝගිකව දැනෙන දේවල් මොනවාද?
මානසිකව දැනෙන දේ:
- සිතුවිලි නොමැති වීම: සිත සම්පූර්ණයෙන්ම හිස්. කාම ලෝකයට අදාළ කිසිදු සිතුවිල්ලක් පැන නගින්නේ නැහැ.
- ගැඹුරු මධ්යස්ථ භාවය: වචන වලින් විස්තර කළ නොහැකි, සියල්ල කෙරෙහි නොඇලුණු, මධ්යස්ථ හැඟීමක් පවතිනවා. මෙය ඔබ විසින්ම ප්රායෝගිකව අත්විඳිය යුතු දෙයක්.
ශාරීරිකව දැනෙන දේ:
- අතිශය සැහැල්ලු බව: ශරීරය ඉතාමත් සැහැල්ලුයි. තුන්වන ධ්යානයටත් වඩා ශරීරය නොදැනී යන මට්ටමකට පත් වෙනවා.
- බාහිර ශබ්ද: අවට පරිසරයේ ශබ්ද ඇසීම තුන්වන ධ්යානයට වඩා බෙහෙවින්ම අඩු වෙනවා. සිත උපේක්ෂාවේ කොතරම් ගිලී ඇත්ද යත්, බාහිර අරමුණු වෙත අවධානය යොමු වන්නේම නැති තරම්. ශබ්ද ඇසුණත්, ඒවා නොඇසුණා සේ දැනෙනවා.
හතරවෙනි ධ්යානය පුහුණු කරන්නේ සහ කාලය වැඩි කරගන්නේ කෙසේද?
තුන්වන ධ්යානයේ පැයක් පමණ රැඳී සිටින කෙනෙකුට, ක්රමයෙන් එම ධ්යානයේ ලක්ෂණ (සැපය) අඩුවී, හතරවෙනි ධ්යානයට අදාළ මධ්යස්ථ භාවය සහ උපේක්ෂාව වැනි ලක්ෂණ වැඩි වෙන්නට පටන් ගන්නවා. සිත ඉහළ මානසික මට්ටමකට පිවිසෙන බව ඔබටම තේරුම් ගත හැකියි.
මෙම ධ්යානයේ රැඳී සිටින කාලය වැඩි කර ගැනීමට අධිෂ්ඨානය ඉතා වැදගත්. ඔබ විනාඩි දහයක් මෙම අවස්ථාවට සිටීමට හුරු වී ඇත්නම්, ‘තවත් විනාඩි පහක් වැඩි වේවා’ හෝ ‘විනාඩි පහළොවක් වේවා’ යනුවෙන් අධිෂ්ඨාන කරන්න. මෙසේ ටිකෙන් ටික කාලය වැඩි කරගැනීමෙන්, පැය ගණන්, ඇතැම් විට දවස් ගණන් වුවද මෙම සමාධියේ සිටීමට පුහුණුව අනුව හැකියාව ලැබේ.
හොඳින් පුහුණු වූ, සිත වසඟයට ගත් කෙනෙකුට ඕනෑම මොහොතක ක්ෂණිකව මෙම ධ්යානයට සමවැදිය හැකියි. නිවසේ බුදු පහන දල්වන විට, බස් රථයේ ගමන් කරන විට, හෝ වෙහෙස වී සිටින මොහොතක ඇස් පියාගත් සැණින්, විදුලි සෝපානයක ඉහළට යනවා මෙන් සිත ස්වයංක්රීයව හතරවෙනි ධ්යානයට පිවිසෙනවා.
සිතේ කර්මස්ථානය: ‘උපේක්ඛා’ මෙනෙහි කිරීම
මෙම මධ්යස්ථ භාවයට පැමිණි විට, බොහෝ දෙනෙකුට ස්වභාවිකවම “මගේ සිත මාර විදියට මධ්යස්ථයිනේ, උපේක්ෂකයිනේ” යන හැඟීම සිත තුළින්ම පැන නගිනවා. එය එම මොහොතේ ඇතිවන විශ්වීය, පිරිසිදුම කර්මස්ථානයයි.
එසේ ස්වභාවිකව මෙනෙහි නොවුණහොත්, ධ්යානයට සිත හුරු වන තෙක්, ඔබට කැමති භාෂාවකින් ‘උපේක්ඛා’ ලෙස හෝ ‘මගේ සිත මධ්යස්ථයි’ ලෙස මෙනෙහි කළ හැකියි. මෙය කළ යුත්තේ කෙටි කාලයකට පමණයි. සිත එම අවස්ථාවට හුරු වූ පසු, වචන මෙනෙහි කිරීමක් අවශ්ය වන්නේ නැහැ.
මෙය මෙසේ සිතන්න: හැමදාම සම්බෝලයි බතුයි කෑ කෙනෙකුට නූඩ්ල්ස් කන්න ලැබුණා වගේ තමයි දෙවැනි ධ්යානය. හැමදාම නූඩ්ල්ස් කෑ කෙනෙකුට ඉතාලියේ හොඳම පීසා එකක් කන්න ලැබුණා වගේ තමයි හතරවෙනි ධ්යානය. ඒ ඒ ධ්යාන වල රසය, අත්දැකීම එකිනෙකට වෙනස්. ප්රායෝගිකව යෙදෙන විට ඔබටම මෙම වෙනස තේරුම් යාවි.
වචන වලින් ඔබ්බට ගිය අත්දැකීම: ප්රායෝගිකත්වයේ වැදගත්කම
මෙම ‘බඹලොවට ප්රායෝගික භාවනා’ වැඩසටහන් මාලාව ඔස්සේ රූපාවචර ධ්යාන හතරටම පිවිසෙන ආකාරය, ඒවා ශරීරයට සහ මනසට දැනෙන ආකාරය, සහ ඒ තුළින් ඉහළට මෙන්ම පහළට පැමිණෙන ආකාරය අපගේ ප්රායෝගික අත්දැකීම් ඇසුරින් අපි ඔබට කියා දුන්නා.
දැන් ඉතිරිව ඇත්තේ ඔබ මේවා ප්රායෝගිකව අත්හදා බැලීමයි. ප්රායෝගිකව නොයෙදෙන තාක්, මේවා හුදෙක් වචන පමණයි. ආගම, ජාතිය, වයස හෝ කුලය වැනි කිසිදු භේදයකින් තොරව ඕනෑම කෙනෙකුට මෙම භාවනා ක්රම ප්රායෝගිකව අත්හදා බැලිය හැකියි.
මෙම හතරවෙනි ධ්යානය වැනි ගැඹුරු සමාධි මට්ටම්වලට පැමිණි විට, තමන් කැමති ආධ්යාත්මික හැකියාවන් දියුණු කරගැනීමටද අවස්ථාව උදා වෙනවා. ඒ පිළිබඳව ඉදිරි දේශනාවකින් අපි කතා කරමු. ඒ දක්වා මේ කරුණු වටහාගෙන ප්රායෝගිකව කටයුතු කරන්න.
‘උපේක්ෂා’ නම් වූ හතරවෙනි ධ්යානය සම්බන්ධයෙන් වූ මෙම දේශනාව මෙතැනින් අවසන් කරනවා. බුද්ධ, ධම්ම, සංඝ යන ත්රිවිධ රත්නයේ ආනුභාවයෙන් මේ කරුණු හොඳින් අවබෝධ කරගෙන ප්රායෝගිකවම ඉදිරියට යන්නට ඔබට ශක්තිය ලැබේවා!
මේ උතුම් මඟෙහි අප සමඟ එක්ව ගමන් කිරීමට ඔබටත් අපි ආරාධනා කරමු. අපගේ ඉගැන්වීම් කියවා, සියල්ලටම වඩා වැදගත් ලෙස, ඒවා ඔබගේ ජීවිතයට ප්රායෝගිකව යොදාගන්න. ඔබ ලබන අත්දැකීම් සහ ඔබට ඇතිවන ගැටළු, අපගේ ලිපියට පහළින් ඇති අදහස් තීරුවේ සටහන් කරන ලෙස අපි ඔබව දිරිමත් කරන්නෙමු. ඔබ අසන ප්රශ්න, ඔබගේ අවශ්යතාවලටම ගැලපෙන ලෙස ඉදිරි ලිපි සහ වීඩියෝ සකස් කිරීමට අපට මහත් උපකාරයක් වනු ඇත. එමෙන්ම, වෙබ් අඩවියේ ඇති ‘Contact Us‘ පෝරමය හරහා ද ඔබට අප හා සම්බන්ධ විය හැකිය.
අපගේ මෙම උත්සාහය, ඔබ තුළ සැඟවී ඇති ආධ්යාත්මික බීජය, එනම් සමාධිය, ධ්යාන සහ අභිඥා වැනි ගුණාංග පෝෂණය කිරීමයි.
අප සමඟ එක් වූ ඔබට ස්තූතියි. මෙම වෙබ් අඩවිය ඔබගේ අධ්යාත්මික ගමනට මහත් ශක්තියක් වනු ඇතැයි අපි බලාපොරොත්තු වෙමු.
ඔබ සැමට තෙරුවන් සරණයි!
