තෙරුවන් සරණයි සියලු දෙනාටම!
භාවනා කරද්දී නිදිමත එනවද? අද මෙම ලිපිය ඔස්සේ, ප්රායෝගිකව භාවනාවේ යෙදෙන විට බොහෝ දෙනෙකුට මුහුණ දීමට සිදුවන පොදු අභියෝගයක් වන, භාවනාවේදී නිදිමත ඇතිවීම පිළිබඳව පැහැදිලි කිරීමට බලාපොරොත්තු වෙනවා. නින්ද යනු අප කාටත් පොදු දෙයක් වුවත්, භාවනා කරන මොහොතේ එය පැමිණීම අපගේ අධ්යාත්මික ගමනට බාධාවක් විය හැකියි.
මෙම ගැටලුවට බුදුන් වහන්සේ පෙන්වා දුන් විසඳුම් මෙන්ම, මගේ ප්රායෝගික අත්දැකීම් ද මුල් කරගෙන, මෙම තත්ත්වය මඟහරවා ගන්නා ආකාරය පිළිබඳව අපි සාකච්ඡා කරමු.
නිදිමත ඇතිවන්නේ ඇයි? මූලික අවබෝධය
භාවනාවට වාඩි වී ටික වේලාවකින් අපට නිදිමතක් දැනීම සාමාන්ය දෙයක්. සමහරුන්ට භාවනාව ආරම්භ කළ මුල් කාලයේදීම මෙය අත්විඳින්නට ලැබෙන අතර, තවත් සමහරුන්ට ටික කලක් භාවනා කරගෙන යන විට මෙම තත්ත්වය ඇතිවිය හැකියි. මෙය බොහෝ විට භාවනාවේ මූලික අවධියේදී දැකිය හැකි ලක්ෂණයක්.
උදාහරණයක් ලෙස, තෙවැනි ඇස විවෘත වීම වැනි ඉහළ භාවනා මට්ටම් වලට හෝ ධ්යාන මට්ටම් වලට (එනම්, ධ්යාන – සිතේ ගැඹුරු පොහොසත් තත්වයක්) ළඟා වූ විට මෙම භාවනාවේදී නිදිමත ඇතිවීම බොහෝ සෙයින් අඩු වේ. ධ්යානගතව සිටින කෙනෙකුට නිදිමත හෝ කම්මැලිකම ඇතිවන්නේ නැත.
නමුත් මූලික අවධියේදී, මෙම නිදිමත ගතිය, බුදු දහමේ සඳහන් වන පරිදි, අපගේ සිතේ ඇතිවන බාධකයක් වන ථීනමිද්ධය (නින්ද සහ විඩාපත් බව) ලෙස හැඳින්විය හැකිය. එය දස මාර සේනාවෙන් එක් කොටසක් ලෙසද සැලකේ. මෙම ලිපියේ අරමුණ වන්නේ දස මාර සේනාව විග්රහ කිරීම නොව, භාවනාවේදී නිදිමත ඇතිවන ආකාරය සහ එය නැති කරගන්නා ප්රායෝගික ක්රම ඔබට කියා දීමයි.
නිදිමත ඇතිවීමට බලපාන ප්රධාන හේතු තුනක්
අපට භාවනාවේදී නිදිමත ඇතිවීමට බලපාන ප්රධාන හේතු කිහිපයක් තිබෙනවා.
1. අධික ශාරීරික වෙහෙස: ඔබ කාර්යබහුල දවසක් ගත කළ කෙනෙක් නම්, උදාහරණයක් ලෙස රැකියාවේ වැඩ, ගෙදර දොරේ වැඩ, දරුවන්ගේ වැඩ කටයුතු නිමවා අධික ලෙස වෙහෙසට පත්වී භාවනා කිරීමට වාඩි වූ විට, මනස සංසුන් වීමට පටන් ගත් සැණින් ඔබට තද නින්දක් ඒමට ඉඩ තිබේ. මනස සැහැල්ලු වීමත් සමග ශරීරය නින්ද ඉල්ලා සිටීම ස්වභාවිකයි. ඔබ ඇඳක් අසල භාවනා කරන්නේ නම්, ඇලවී නිදාගැනීමටම සිතෙනු ඇත.
ඇත්තෙන්ම, භාවනා කර මනස සන්සුන් කර නින්දට යෑම ඉතාම යහපත් දෙයක්. එය වෛද්ය විද්යාත්මකව වුවද මානසික ආතතිය අඩු කිරීමටත්, මතක ශක්තිය වර්ධනයටත් උපකාරී වන බව පිළිගෙන තිබෙනවා. නමුත් අපගේ අරමුණ භාවනාවෙන් ඉදිරියට යෑම නම්, මෙම තත්ත්වය කළමනාකරණය කරගත යුතුයි.
උපදෙස: ඔබට අධික වෙහෙසක් දැනෙනවා නම්, භාවනා කිරීමට පෙර කෙටි නින්දක් ලබා විඩා නිවාගෙන භාවනාවට වාඩි වීම වඩාත් සුදුසුයි. නමුත්, වෙහෙස දැනුණත් සිංහයෙකු මෙන් භාවනා කළ හැකි අය ද සිටිනවා. ඔබට එසේ කළ හැකි නම්, එය ඉතාම උතුම්. නොහැකි නම්, ශරීරයට අවශ්ය විවේකය ලබා දීම වැදගත්.
2. මානසික පීඩනය සහ නොවිසඳුණු ගැටළු: ආර්ථික, සමාජීය, පවුල් ජීවිතයේ හෝ අතීත සිදුවීම් සම්බන්ධ යම් ගැටලුවකින්, පීඩනයකින් ඔබ පෙළෙනවා නම්, එම මානසික බරත් සමග භාවනාවට වාඩි වූ විට ද නිදිමත ඇතිවිය හැකියි. භාවනාවෙන් සිත සමාධිගත වන විට, එම පීඩනය යටපත් වී මනසට සහනයක් දැනෙන අතර, ඒ සමඟම නිදිමතක් පැමිණිය හැකියි. ඔබත් මෙවැනි අත්දැකීමක් ලබා ඇත්නම් එය මෙනෙහි කර බලන්න.
3. අධික ලෙස ආහාර ගැනීම: භාවනාවට පෙර අධික ලෙස බර ආහාර (උදා: බත්, පිටි සහිත ආහාර) ගැනීම නිදිමත ඇතිවීමට ප්රධාන හේතුවක්. බුදුන් වහන්සේ දේශනා කර ඇත්තේ, ආහාර ගැනීමේදී බඩ පිරෙන්නටම නොගෙන, තව ආහාර කටවල් හතරක් හෝ පහක් සඳහා ඉඩ තබා නැවැත්විය යුතු බවයි. ඉතිරි කොටස ජලයෙන් පිරවීමට උන්වහන්සේ උපදෙස් දුන්නේ, එය නිර්වාණගාමී ප්රතිපදාවට, එනම් භාවනා කිරීමට පහසුවක් වන නිසයි.
ආහාර ගත් විගස භාවනා කිරීමට වාඩි වූ විට, ශරීරය ආහාර දිරවීමේ ක්රියාවලියට යොමු වන නිසා, ස්ථිර වශයෙන්ම නිදිමත ගතියක් ඇති වේ. මෙය වෛද්ය විද්යාත්මකවද සනාථ වූවක්. අධික ආහාර ගැනීම ශරීරයට අහිතකර වන අතර මතක ශක්තිය හීන වීමටද හේතු විය හැකියි.
භික්ෂූන් වහන්සේලා ආහාර ගැනීමට පෙර කරන ප්රත්යවේක්ෂාව (තමා පරිහරණය කරන දැය පිළිබඳ සිහියෙන් යුතුව සලකා බැලීම) තුළින් මෙනෙහි කරන්නේ ද, මෙම ආහාරය ගන්නේ ශරීරයේ පැවැත්මට පමණක් බවයි. එමගින් ආහාරයට ඇති ගිජුකම පාලනය කර, භාවනාවට සිත සූදානම් කරගනී. මෙම ක්රමය ගිහි ඔබටද, ශරීරයේ නිරෝගී බව සහ තරබාරුකම පාලනය කර ගැනීමට අනුගමනය කළ හැකියි. උදාහරණයක් ලෙස, චීන ජාතිකයන් රාත්රී ආහාරය වේලාසනින් ගෙන, ඉන්පසු පැයක් පමණ ඇවිදීමට පුරුදු වී සිටී.
මෙය සක්මන (සිහියෙන් යුතුව එහා මෙහා ඇවිදීම) හා සමාන පුරුද්දකි. ආහාර ගැනීමෙන් පසු සක්මන් කිරීමෙන් ආහාර දිරවීම පහසු වන අතර ශරීරයද නිරෝගී වේ.
නිදිමත ජය ගැනීමට බුදුන් වහන්සේ වදාළ ප්රායෝගික ක්රම
මෙම ගැටලුව සඳහා බුදුරජාණන් වහන්සේ, මුගලන් මහ රහතන් වහන්සේට දේශනා කළ පිළියම් කිහිපයක් ත්රිපිටකයේ, අංගුත්තර නිකායේ, පචලායන සූත්රයේ සඳහන් වෙනවා. එම සූත්රයේ එන පිළියම් අනුගමනය කිරීමෙන් ඔබට භාවනාවේදී නිදිමත ජය ගැනීමට හැකියාව ලැබේවි.
- ඒ සංඥාව මෙනෙහි නොකරන්න: ඔබට නිදිමතක් දැනෙන විට, ‘මට නිදිමතයි’ යන සිතුවිල්ලම දිගින් දිගටම මෙනෙහි කිරීමෙන් වළකින්න. එය බහුලව පුරුදු කරන්න එපා. ඒ වෙනුවට, සරලව සිහියෙන් යුතුව, ඒ මොහොතේ ඇතිවන ස්වභාවය දෙස බලා සිටින්න.
- ධර්මය මෙනෙහි කරන්න: එයින්ද නිදිමත දුරු නොවන්නේ නම්, ධර්මය ගැන සිතින් තර්ක විතර්ක කරන්න. උදාහරණයක් ලෙස, අභිධර්මයේ එන චිත්ත, චෛතසික, රූප, නිබ්බාන වැනි ගැඹුරු කරුණු ගැන සිතන්න. අපගේ සිත අකමැති, නීරස අරමුණක සිටින විට නිදිමත ඇතිවන අතර, මෙවැනි ගැඹුරු විෂයක් ගැන සිතන විට මනස නැවතත් සක්රීය වී නිදිමත දුරු වේ.
- ධර්මය ශබ්ද නඟා සජ්ඣායනා කරන්න: ඉන් පසුවත් නිදිමත පවතී නම්, කරණීයමෙත්ත සූත්රය, රතන සූත්රය වැනි පිරිත් හෝ ඔබ දන්නා ධර්ම පාඨයක් ශබ්ද නඟා කියන්න (සජ්ඣායනා කරන්න). ශබ්ද නඟා යමක් කියවන විට, ඔබේ අවධානය ඒ වෙත යොමු වන අතර, සිතේ උදාසීන බව පහව යයි. මෙය ඔබගේ සිත කිලිටි කරන ඕපාදූප කතාවකට සවන් දීම වැනි දෙයකට වඩා හාත්පසින්ම වෙනස්ය. ධර්මය සජ්ඣායනා කිරීමෙන් සිත පිරිසිදු වන අතර සමාධියද වර්ධනය වේ.
- කන් දෙක සහ අත් පා පිරිමදින්න: මෙම ක්රමයෙන්ද නිදිමත පහව නොයන්නේ නම්, ඔබේ අත්ලෙන් කන් දෙක හොඳින් පිරිමදින්න. කන් පෙති රත් වන තුරු පිරිමැදීමෙන් ශරීරයට උණුසුමක් ලැබී නිදිමත දුරු වේ. එලෙසම, අත් සහ පාද ද හොඳින් පිරිමදින්න.
- නැඟිට මුහුණ සෝදා අහස දෙස බලන්න: ඉහත කී සියල්ල කරලත් ඔබට තවමත් නිදිමත නම්, භාවනා ඉරියව්වෙන් නැඟිට, ගොස් මුහුණ සෝදන්න. ඉන්පසු, අහස දෙස, තරු දෙස මොහොතක් බලා සිටින්න. මෙම ක්රියාවෙන් ඔබේ ඉන්ද්රියන් නැවතත් ප්රබෝධමත් වී නිදිමත ගතිය පහව යනු ඇත. මෙය නූතනයේ නිදිමත ආ විට දුරකථනයේ තිරය දෙස බැලීමට සමාන කළ හැකි වුවත්, එහි ප්රතිඵලය හාත්පසින්ම වෙනස් ය. දුරකථන තිරය මනස විසිරුවන අතර, අහස දෙස බැලීමෙන් සිතට නැවුම් බවක් ලැබේ.
නිදිමත නොයෙන අවස්ථා සහ භාවනාවේ ලෞකික ප්රතිලාභ
භාවනාවේදී නිදිමත ඇතිවීම සාමාන්යයෙන් මූලික සහ මධ්යස්ථ සමාධි මට්ටම් වලදී සිදුවන්නක්. ආලෝක සංඥාවක් ලැබෙන විට හෝ තෙවැනි ඇස වැනි හැකියාවන් ඇති විට පවා නිදිමත ඇතිවිය හැකියි. ඇතැම් විට, එම හැකියාවන් භාවිතා කිරීමම, හරියට රාජකාරියක් මෙන් වෙහෙසකර වී නිදිමතට හේතු විය හැකියි.
නමුත්, ධ්යානගතව සිටින අයට, එනම් පළමු ධ්යානයේ සිට අටවන ධ්යානය දක්වා වූ ගැඹුරු සමාධි තත්වයන් තුළ සිටින අයට නිදිමත කිසිසේත්ම ඇති නොවේ. එමෙන්ම, මාර්ග ඵල ලබා, නිර්වාණය අවබෝධ කළ උතුමන්ට ද අනවශ්ය නිදිමතක් ඇතිවන්නේ නැත. ඔවුන් ශරීරයේ පැවැත්මට අවශ්ය නින්ද පමණක් ලබා ගන්නා අතර, ‘පස්සට ඉර වැටෙනකම් නිදාගන්නවා’ වැනි තත්වයකට පත් නොවේ.
මෙම භාවනා පුරුද්ද ඔබගේ ආධ්යාත්මික දියුණුවට පමණක් නොව, ලෞකික ජීවිතයේ දියුණුවටද අත්යවශ්යයි. ලෝකයේ ධනවත්ම, සාර්ථකම මිනිසුන් දෙස බැලුවහොත්, ඔවුන්ගෙන් බොහෝ දෙනෙක් දවස ආරම්භයේදී භාවනා කිරීමට කාලය වෙන් කරගන්නා බව ඔබට පෙනී යනු ඇත.
සටන් ශිල්පීන්, කලාකරුවන්, විද්යාඥයින් වැනි විවිධ ක්ෂේත්රවල නියැලෙන අය භාවනා කරන්නේ ඇයි දැයි ඔබම සොයා බලන්න. එමගින් ඔබට භාවනාවේ ඇති වටිනාකම තවත් තහවුරු වනු ඇත.
අවසාන වශයෙන්
මෙම ලිපියෙන් සාකච්ඡා කළ, භාවනාවේදී නිදිමත ඇතිවීමට හේතු සහ බුදුන් වහන්සේ දේශනා කළ පිළියම් මෙන්ම, මා සඳහන් කළ ප්රායෝගික ක්රමද අනුගමනය කර, ඔබගේ භාවනා ජීවිතයේ ඇතිවන මෙම අභියෝගය ජය ගැනීමට උත්සාහ කරන්න. කාලයත් සමග, ඔබගේ අධ්යාත්මික දියුණුවත් සමග, මෙම නිදිමත ගතිය ක්රමයෙන් පහව ගොස්, නිරවුල් මනසකින් යුතුව භාවනාවේ යෙදීමට ඔබට හැකියාව ලැබෙනු ඇත.
බුද්ධ, ධම්ම, සංඝ යන ත්රිවිධ රත්නයේ ආනුභාවයෙන්, ඔබගේ අලසකම සහ නිදිමත ගතිය දුරු කරගෙන, ආධ්යාත්මිකත්වය දියුණු කරගැනීමට ඔබට ශක්තිය, ධෛර්යය ලැබේවා!
මේ උතුම් මඟෙහි අප සමඟ එක්ව ගමන් කිරීමට ඔබටත් අපි ආරාධනා කරමු. අපගේ ඉගැන්වීම් කියවා, සියල්ලටම වඩා වැදගත් ලෙස, ඒවා ඔබගේ ජීවිතයට ප්රායෝගිකව යොදාගන්න. ඔබ ලබන අත්දැකීම් සහ ඔබට ඇතිවන ගැටළු, අපගේ ලිපියට පහළින් ඇති අදහස් තීරුවේ සටහන් කරන ලෙස අපි ඔබව දිරිමත් කරන්නෙමු. ඔබ අසන ප්රශ්න, ඔබගේ අවශ්යතාවලටම ගැලපෙන ලෙස ඉදිරි ලිපි සහ වීඩියෝ සකස් කිරීමට අපට මහත් උපකාරයක් වනු ඇත. එමෙන්ම, වෙබ් අඩවියේ ඇති ‘Contact Us‘ පෝරමය හරහා ද ඔබට අප හා සම්බන්ධ විය හැකිය.
අපගේ මෙම උත්සාහය, ඔබ තුළ සැඟවී ඇති ආධ්යාත්මික බීජය, එනම් සමාධිය, ධ්යාන සහ අභිඥා වැනි ගුණාංග පෝෂණය කිරීමයි.
අප සමඟ එක් වූ ඔබට ස්තූතියි. මෙම වෙබ් අඩවිය ඔබගේ අධ්යාත්මික ගමනට මහත් ශක්තියක් වනු ඇතැයි අපි බලාපොරොත්තු වෙමු.
ඔබ සැමට තෙරුවන් සරණයි!
