තෙරුවන් සරණයි සියලු දෙනාටම!
අද මෙම ලිපියෙන්, සිහිය පැවැත්වීමේ දේශනා මාලාව ඔස්සේ, අප සිහිය පැවැත්වීමෙන් සැබවින්ම බලාපොරොත්තු වන්නේ කුමක්ද යන්න පැහැදිලි කිරීමට අපේක්ෂා කරනවා. අපගේ ආධ්යාත්මිකත්වය දියුණු කර ගැනීමේදී, බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළ සතර සතිපට්ඨාන සූත්රයට අනුවත්, විදර්ශනා භාවනා ක්රමය ඔස්සේත්, අප සසරින් නික්මීමට උත්සාහ කරන විට කළ යුතු ප්රධානම දෙය කුමක්ද? ඔබ ඕනෑම ස්වාමීන් වහන්සේ නමකගෙන් අසා ඇති පොදු කරුණක් නම්, සසරෙන් නික්මීමට නම් අප ‘ක්ලේශ ප්රහාණය’ කළ යුතු බවයි.
එනම්, තමන්ගේ සිතේ පවතින රාග, ද්වේශ, මෝහ හෙවත් ලෝභ, ද්වේශ, මෝහ යන අකුසල මූලයන් තුන නැති කිරීමට උත්සාහ කළ යුතු බවයි. මෙය සිදු කරන ප්රතිපදාව, එනම් පිළිවෙත ‘මධ්යම ප්රතිපදාව’ ලෙසත්, එය ‘ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය’ ලෙසත් බොහෝ දෙනා හඳුන්වනවා. නමුත් මේ වචනවල අර්ථය සමහරුන්ට තේරුම් ගැනීම අපහසු විය හැකියි. එය බොහෝ විට තේරුම් ගැනීමේ හැකියාව ඇත්තේ ප්රඥාවන්ත පුද්ගලයන්ටයි. එසේ නම්, අප මෙම ආධ්යාත්මික ගමනේදී සිහිය දියුණු කිරීමෙන් බලාපොරොත්තු වන්නේ කුමක්ද? ඒ, සැබෑ ප්රඥාව අවදි කර ගැනීමයි.
ප්රඥාව යනු දැනුම නොවේ: ගැඹුරු අවබෝධයක ආරම්භය
ප්රඥාව යන්න බොහෝ දෙනෙක් නිවැරදිව හඳුනාගෙන නැහැ. ගොඩක් අය සිතන්නේ ප්රඥාව යනු දැනුමක් කියායි. සමහරු ත්රිපිටක දැනුම, එනම් සූත්ර, විනය, අභිධර්ම පිටකයන්ගේ දැනුම ප්රඥාව ලෙස සලකනවා. තවත් අය ලෞකික ලෝකයේ විෂයයන්, පරිසරය, තාක්ෂණය වැනි දේ ගැන ඇති දැනුම ප්රඥාව ලෙස වරදවා වටහා ගන්නවා. නමුත්, ඔබ මතක තබා ගත යුතුයි, ඒ සියල්ලම විවිධාකාර දැනුම් පද්ධතීන් පමණයි. ඒවා තවත් කෙනෙක් විසින් ප්රකාශ කළ දැනුමක් පමණයි.
බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළ සූත්ර, විනය, අභිධර්මය යනු උන්වහන්සේ භාවනාවෙන් හා ආධ්යාත්මික දියුණුවෙන් ලබාගත්, බුද්ධත්වය තුළින් එළිදරව් වූ දැනුම් සම්භාරයයි. අද අපි ඒ උතුම් දැනුම භාවිතා කරනවා. නමුත් එය අපට ප්රඥාව කරා යාමට උපකාරයක් පමණයි. ප්රඥාව යනු ඊට වඩා විශේෂ දෙයක්. එය තම තමන්ටම පිහිටන, ‘තැනට සුදුසු නුවණ’ වැනි දෙයක්. නමුත් මෙය කපටිකම නොව, අපේ ආධ්යාත්මික ගමනේදී කෙලෙස් නැසීමට, එනම් ක්ලේශ ප්රහාණය කිරීමට ඇති එකම මාර්ගයයි. එය අප විසින්ම අවබෝධ කරගත යුතුයි.
සිහිය: ප්රඥාව අවදි කරන අත්කාචය
එසේනම්, මෙම ප්රඥාව අවදි කරගන්නේ කෙසේද? අප නිරන්තරයෙන් ඔබට සිහිය පවත්වන්න යැයි පවසන්නේ මේ නිසයි. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සිට සැරියුත්, මුගලන් මහ රහතන් වහන්සේලා වැනි උත්තමයන් දක්වා දේශනා කළේ ‘සිහිය දියුණු කරන්න’ කියායි. ඒ, ඔබේ ප්රඥාව කරා යාම සඳහායි. ප්රඥාව අවදි කරගැනීමෙන් තොරව නිර්වාණය හෝ සතර මාර්ග ඵල ලබාගැනීමට නොහැකියි.
ඔබ සිහිය පුරුදු කරන්න පටන් ගත් විට, ඔබේ මනස තුළ මෙතෙක් නොදුටු දේවල් පෙනෙන්නට පටන් ගන්නවා. සිහිය යනු අත්කාචයක් හෝ ඉලෙක්ට්රෝන අන්වීක්ෂයක් වැනිය. එය අපට නොපෙනෙන ක්ෂුද්ර දේවල් පෙන්වා දෙනවා. මුල් කාලයේදී ඔබට පෙනේවි, එදිනෙදා වැඩ කටයුතු කරද්දී (මිදුල අතුගාද්දී, උයද්දී, රැකියාව කරද්දී) ඔබේ සිත එක අරමුණක නොමැති බව, එය නිතරම විසිරෙන බව.
මෙසේ ‘මගේ සිත විසිරෙනවා’ කියා ඔබ හඳුනා ගන්නේ කුමක් නිසාද? එය ඔබ තුළ අවදි වන ප්රඥාව නිසයි. මා මේ ගැන දේශනා කළ විට එය ඔබට දැනුමක් පමණයි. නමුත් ඔබ විසින්ම සිහිය පවත්වා, ‘ඇත්තටම මගේ හිත පුදුමාකාර ලෙස විසිරෙනවනේ’ කියා ඔබම අවබෝධ කරගන්නා මොහොතේ, එතැනදී ඔබේ ප්රඥාව අවදි වී තිබෙනවා. නිවනට හේතු වන ප්රඥාව එතැනදී ක්රියාත්මක වන්නට පටන් අරන්.
සිහිය සහ ප්රඥාව එක්ව ක්රියා කරන අයුරු (මිලින්ද ප්රශ්නය උපමාව)
මෙම ක්රියාවලියේදී දැනුම, උගත්කම හෝ නූගත්කම කොතැනකවත් සම්බන්ධ වෙනවාද? නැහැ. ඔබට මේ දේ හඳුනාගන්න උදව් වූයේ සතිය (සිහිය) නම් වූ චෛතසිකයයි. ඔබ එය හඳුනාගත්තේ ප්රඥාව මගිනුයි. මිලින්ද ප්රශ්නය නම් ග්රන්ථයේ මේ සඳහා අපූරු උපමාවක් තිබෙනවා. එහි සඳහන් වන්නේ, සතිය නම් වූ අතින් ගොයම් මිටක් එකට අල්ලාගෙන, ප්රඥාව නම් වූ දෑකැත්තෙන් එය කපා වෙන් කරන බවයි.
මෙයින් පෙනෙන්නේ මේ දෙකම එකට ක්රියාත්මක විය යුතු බවයි. නිවැරදිව සතිය පුහුණු කළහොත්, අපට ප්රඥාවෙන් දේවල් තේරුම් ගන්න පුළුවන්. නියම ප්රඥාවන්තයාට සිතේ ස්වභාවයන් ඉක්මනින් තේරුම් ගෙන සතර මාර්ග ඵල වලට පත්වීමට හැකියාව ලැබෙනවා.
පෙරුම් පුරන බෝධිසත්වයන් අතරද ප්රඥාව අධික, වීර්යය අධික, ශ්රද්ධාව අධික ලෙස ප්රභේද තිබෙනවා. ප්රඥාව අධික බෝධිසත්වවරුන්ට පාරමිතා පිරීමට ගතවන කාලය කෙටියි, මන්ද ඔවුන්ගේ අවබෝධය ඉතා ඉහළයි. (මේ ගැන වැඩිදුර විස්තර සඳහා ගෞරවනීය රේරුකානේ චන්දවිමල නාහිමියන්ගේ ‘පාරමිතා ප්රකරණය’ ග්රන්ථය කියවා බලන්න.)
ප්රායෝගික පුහුණුව: ඔබේ සිතේ ස්වභාවය ඔබම හඳුනාගැනීම
ඔබ සමථ භාවනාවක් පුහුණු කරන විට, මුලින් විසිරී තිබූ සිත ටිකෙන් ටික එකඟ වන්නට පටන් ගන්නවා. ‘දැන් මගේ සිත විසිරෙනවා අඩුයි, දැන් එකඟ වෙනවා’ කියා ඔබට තේරෙනවා. මේ අවබෝධය ලබාගැනීමට ඔබට උදව් වන්නේ ද සිහිය සහ ප්රඥාව යි. බොහෝ දෙනෙක් ප්රායෝගික පුහුණුවක් නොමැතිව, ආමිස පූජාවන් කරමින් පමණක් නිර්වාණය පතනවා. නමුත් බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළේ ආමිසයට වඩා ප්රතිපත්තිය උතුම් බවයි. මේ ගමන යෑමට ප්රායෝගික පුහුණුව අත්යවශ්යයි.
මේ ආකාරයටම, නීවරණ ධර්මයන් වන උද්ධච්ච කුක්කුච්චය (සිතේ නොසන්සුන්කම), ථීනමිද්ධය (සිතේ සහ කයේ අලසබව), විචිකිච්ඡාව (සැකය) වැනි දේත් ඔබට හඳුනාගන්න පුළුවන්. සිත සමාධිමත් වී ධ්යානයක් ලැබූ විට, ඒ ධ්යානයත්, තවමත් තමන් තුළ කෙලෙස් තිබේද නැද්ද යන්නත් වෙන් කර හඳුනාගන්නට මේ සිහිය සහ ප්රඥාව උපකාරී වෙනවා.
රහත් බව තමන්ටම ප්රත්යක්ෂ කරගත හැක්කේ මේ නිසයි. ගුරුවරයෙකුට එය අමුතුවෙන් කීමට අවශ්ය නැහැ. තමන්ගේ සිතේ තත්ත්වය තමන්ම නොදන්නේ නම්, එයින් අදහස් වන්නේ තවමත් සිත කෙලෙස්වලට හසුවී ඇති බවත්, සතිය සහ ප්රඥාව තවමත් දියුණු වී නැති බවත්ය.
සතර ඉරියව්වෙන්ම සිහිය පැවැත්වීම: ජීවිතයම භාවනාවක් කරගැනීම
මෙම පුහුණුව භාවනා ඉරියව්වට පමණක් සීමා නොවිය යුතුයි. බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළේ සතර ඉරියව්වෙන්ම, එනම් හිඳගෙන, හිටගෙන, ඇවිදිමින් සහ නිදාගන්නා ඉරියව්වෙන් සිහිය පැවැත්විය යුතු බවයි. අප දවසේ වැඩි කාලයක් ගත කරන්නේ භාවනා ඉරියව්වෙන් බැහැරවයි. ඒ නිසා, එදිනෙදා කටයුතු කරන විට ඔබේ මනස තුළ ඇතිවන දේ සිහියෙන් හඳුනාගන්න.
රාගයක්, තරහක්, ඉරිසියාවක් ආවොත්, ‘රාගයක් ආවා’, ‘තරහක් ආවා’ කියා හඳුනාගන්න. එය කොපමණ වෙලාවක් පැවතුනාද, නැතිවී ගියේ කෙසේද කියා බලන්න. ශ්රද්ධාව, දන් දීමට ඇතිවන සිතුවිල්ල වැනි යහපත් සිතුවිලිත් එසේම නිරීක්ෂණය කරන්න.
ඥාතියෙකු මියගිය විට, ආදර සම්බන්ධයක් බිඳී ගිය විට, භෞතික වස්තුවකට හානියක් වූ විට ඇතිවන වේදනාව දෙස සිහියෙන් බලන්න. ‘මේ සිදුවීම නිසා මගේ හිතට කොතරම් වේදනාවක් ආවද? එය කොපමණ කල් පැවතුනාද? එය නැවත නැවත මතුවුණාද?’ කියා ඔබම ගවේෂණය කරන්න. මෙසේ තමන්ගේ සිතේ ඇතිවන හොඳ නරක සියල්ල අධ්යයනය කිරීමෙන් ඔබේ ප්රඥාව දියුණු වෙනවා. බලන්න, මේ ක්රියාවලියට දැනුම හෝ පාලි වචන කොහෙත්ම අදාළ නැහැ.
වීර්යයේ වැදගත්කම: උත්සාහය අඩු වූ විට කුමක් කළ යුතුද?
මෙම ගමන යාමට අත්යවශ්ය තවත් දෙයක් තමයි වීර්යය, එනම් උත්සාහය සහ කැපකිරීම. බොහෝ දෙනෙක් පවසන දෙයක් නම්, ‘ස්වාමීන් වහන්ස, ඉස්සර වගේ භාවනා කරන්න උනන්දුවක් නෑ’ කියායි. සමහරු මෙය අමනුෂ්ය බලපෑමක් හෝ මාරයාගේ බලපෑමක් දැයි සිතනවා. එය එසේ විය හැකි වුවත්, බොහෝ විට ඔබේ වීර්යය අඩු වන්නේ ඔබේම ක්ලේශයන් නිසයි. හිතේ ස්වභාවය නම් අනිච්ච, එනම් අනිත්ය වීමයි; වෙනස් වීමයි. මේ දේශනාව කියවන විට ඔබට විශාල උනන්දුවක් ඇතිවිය හැකියි.
නමුත් ටික වේලාවකින් ඒ වීර්යය අඩු වී යන්න පුළුවන්. අන්න ඒ මොහොතේදී ඔබ සතිය සහ ප්රඥාව පිහිටුවා ගත යුතුයි. ‘මගේ වීර්යය දැන් අඩු වෙලානේ’ කියා ඔබ තුළින්ම හඳුනාගන්න. එම හඳුනාගැනීමත් සමගම, ඔබට නැවත උත්සාහය ජනිත කරගැනීමට පුළුවන්. හරියට වාහනයක් පදවන රියදුරා වේගය, පාලනය ගැන දන්නවා වගේ, ඔබටත් ඔබේ මනස ගැන තේරුම් ගන්න පුළුවන්. බලන්න, ඔබේම අඩුපාඩු හඳුනාගැනීමට සති සම්පජඤ්ඤය කොතරම් උපකාරී වෙනවාද කියා.
සැබෑ ප්රඥාවන්තයා කවුද? උගත්කම සහ වයස අදාළ නොවීම
මෙම පුහුණුව කුඩා දරුවෙකුට වුවද, පෙර සංසාරයේ පුහුණු කර ඇත්නම්, ඉතා හොඳින් තේරුම් යන්න පුළුවන්. නමුත් වයසක කෙනෙකුට එය තේරුම් ගැනීමට අපහසු විය හැකියි. එනිසා, කෙනෙකුගේ වයසින් හෝ පෙනුමෙන් ඔහුව මනින්න එපා. ඔහුගේ සංසාරික පුහුණුව අප දන්නේ නැහැ. බුද්ධ කාලයේ සුනීත, සෝපාක, සුමන සාමනේරයන් වැනි අය අඩු වයසින් රහත් වූයේ මේ පෙර පුහුණු කළ ප්රඥාව නිසයි.
එසේනම්, සැබෑ ප්රඥාවන්තයා යනු කවුද? වර්තමාන ලෝකයේ උපාධි දහයක් විස්සක් තිබුණත්, මේ ප්රායෝගික පුහුණුව නොකරන්නේ නම් ඔහු ප්රඥාවන්තයෙක් නොවේ. ඔහු ලෝකයට උගතෙක් පමණයි. නමුත් සමාජයට අනුව නූගත් කෙනෙක් වුවද, මේ දහම තේරුම් ගෙන පුහුණු කරන්නේ නම්, ඔහුයි නියම ප්රඥාවන්තයා.
බුදුරජාණන් වහන්සේ ධම්මපදයේ මෙය ඉතා පැහැදිලිව දේශනා කර තිබෙනවා. මේ සඳහා උගත්-නූගත්, දුප්පත්-පොහොසත්, බෞද්ධ-අබෞද්ධ, ජාති-කුල භේදයක් නැහැ. බුදු දහම සිංහල ජාතිය සහ ආගම නිසා රැකී තිබුණත්, මෙය ඕනෑම කෙනෙකුට පුහුණු කළ හැකි විශ්වීය දහමක් බව මතක තබා ගන්න.
නිගමනය: ප්රඥාව ලබාගැනීමට ප්රායෝගික වන්න
මේ කරුණු තේරුම් ගත් ඔබට, නිකරුණේ කාලය නාස්ති නොකර, වයස ගැන නොසිතා, මේ පුහුණුව ආරම්භ කළ යුතු යැයි සිතෙනවා ඇති. එසේ නොකළහොත්, අප නිකරුණේ වයසට ගොස්, ප්රඥාව නොලබා මිය යනවා. එය මුළු සංසාරයම විනාශ කර ගැනීමක්. සිහිය දියුණු කිරීමෙන් ප්රඥාව අවදි කරගත යුතුයි, ප්රඥාව නැතිව මේ ගමන යන්න බැහැ. ‘මාගේ ශාසනයේ සතර සතිපට්ඨානය වඩන අන්තිම භික්ෂුව දක්වා රහතුන්ගෙන් හිස් නොවේ’ යැයි බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළා.
තවමත් ඒ සඳහා කල් තිබෙනවා. වනගතව හෝ ගම්වාසීව මේ දහම පුහුණු කරන භික්ෂූන් වහන්සේලා මෙන්ම ගිහි අයද සිටිනවා. ඔබත් ප්රායෝගික පුහුණුවට යොමු වී, තමන් තුළින්ම මේ උතුම් ධර්මය අවබෝධ කරගැනීමට උත්සාහවන්ත වේවි යැයි මම බලාපොරොත්තු වෙනවා. බුද්ධ, ධම්ම, සංඝ යන ත්රිවිධ රත්නයේ ආනුභාවයෙන් ඔබට මේ කරුණු මැනවින් වටහාගෙන, ප්රායෝගිකව පුහුණු වීමට ශක්තිය ලැබේවා!
මේ උතුම් මඟෙහි අප සමඟ එක්ව ගමන් කිරීමට ඔබටත් අපි ආරාධනා කරමු. අපගේ ඉගැන්වීම් කියවා, සියල්ලටම වඩා වැදගත් ලෙස, ඒවා ඔබගේ ජීවිතයට ප්රායෝගිකව යොදාගන්න. ඔබ ලබන අත්දැකීම් සහ ඔබට ඇතිවන ගැටළු, අපගේ ලිපියට පහළින් ඇති අදහස් තීරුවේ සටහන් කරන ලෙස අපි ඔබව දිරිමත් කරන්නෙමු. ඔබ අසන ප්රශ්න, ඔබගේ අවශ්යතාවලටම ගැලපෙන ලෙස ඉදිරි ලිපි සහ වීඩියෝ සකස් කිරීමට අපට මහත් උපකාරයක් වනු ඇත. එමෙන්ම, වෙබ් අඩවියේ ඇති ‘Contact Us‘ පෝරමය හරහා ද ඔබට අප හා සම්බන්ධ විය හැකිය.
අපගේ මෙම උත්සාහය, ඔබ තුළ සැඟවී ඇති ආධ්යාත්මික බීජය, එනම් සමාධිය, ධ්යාන සහ අභිඥා වැනි ගුණාංග පෝෂණය කිරීමයි.
අප සමඟ එක් වූ ඔබට ස්තූතියි. මෙම වෙබ් අඩවිය ඔබගේ අධ්යාත්මික ගමනට මහත් ශක්තියක් වනු ඇතැයි අපි බලාපොරොත්තු වෙමු.
ඔබ සැමට තෙරුවන් සරණයි!
