මනසේ වෙනස් වීම බැලීම I සතර සතිපට්ඨාන පුහුණුව

තෙරුවන් සරණයි සියලු දෙනාටම!

අපගේ ආධ්‍යාත්මික වැඩසටහන් මාලාව සමඟ එකතු වී සිටින ඔබ සැමට, සතර සතිපට්ඨාන දේශනා මාලාවේ තවත් එක් වැදගත් ප්‍රායෝගික අවස්ථාවක් පැහැදිලි කිරීමට බලාපොරොත්තු වෙනවා. මීට පෙර ලිපිවලින් අප සාකච්ඡා කළේ වර්තමාන මනස අවබෝධ වේවා යන අධිෂ්ඨානය තබා ගනිමින් සිහිය හෙවත් සතිය (Sati) දියුණු කරගන්නා ආකාරයයි. මෙම අධිෂ්ඨානය නිතර නිතර සිදු කිරීමෙන් අපගේ මනස ඉතා බලගතු ලෙස වර්තමාන මොහොතට පැමිණෙනවා. එකවරම ක්ලේශයන් නැති නොවුණත්, ක්‍රමානුකූලව කෙලෙස් ප්‍රහාණය කිරීමේ තත්ත්වයට ළඟා වීමට සතර සතිපට්ඨාන භාවනාව මහෝපකාරී වෙනවා. ඔබ මේ ලිපිය කියවන මොහොතේදීත් එම අධිෂ්ඨානය සිත තුළ තබාගනිමින් සතර සතිපට්ඨාන භාවනාව ප්‍රායෝගිකව හදාරන්න.

චිත්තානුපස්සනාව: සිතුවිලිවල වෙනස්වන ස්වභාවය හඳුනාගැනීම

සතර සතිපට්ඨාන භාවනාව තුළ චිත්තානුපස්සනාව (Cittanupassana) යනු සිත පිළිබඳව විමසිලිමත් වීමයි. අප වර්තමාන මනස දෙස බලන විට සිතට විවිධ සිතුවිලි පැමිණෙන බව පෙනෙනවා. ඇතැම් සිතුවිලි පැමිණ, මොහොතක් පැවතී, නැති වී යනවා. උදාහරණයක් ලෙස යම් හේතුවක් නිසා සිතේ හටගන්නා තරහව හෙවත් ද්වේෂ සහගත සිතුවිල්ල පැමිණ, ටික වේලාවක් පවතී, පසුව නැති වී යනවා. සමහර සිතුවිලි ආවා ගියාද කියා සොයාගැනීමට පවා නොහැකි තරම් වේගවත්. බුදුදහමේ අභිධර්මයට අනුව සෑම සිතුවිල්ලක්ම හටගැනීම, පැවැත්ම, සහ නැතිවීම යන අවස්ථා තුනට යටත් වෙනවා. එහෙත් අපගේ සිහිය තවමත් ප්‍රබල නැති නිසා අපට එය ප්‍රකට වන්නේ සිතුවිලි ඇවිත් යම් වේලාවක් තිබී නැතිව යන ආකාරයටයි.

සමථ භාවනාව සහ සතර සතිපට්ඨාන භාවනාව අතර වෙනස

බෝහෝ දෙනෙකු ආනාපානසති භාවනාව, බුද්ධානුස්සතිය, හෝ ආලෝක සංඥා වැනි සමථ භාවනා ක්‍රම වඩනවා. සමථ භාවනාවේදී සිදුවන්නේ හිත යම් එක් අරමුණකට හෝ වචනයකට එකඟ කිරීමයි. උදාහරණයක් ලෙස ආලෝක සංඥාවක් පැමිණි විට සමථ භාවනා වඩන්නා ඒ ආලෝකය තුළට සිත යොමුකරගෙන ඉදිරියට යනවා. නමුත් සතර සතිපට්ඨාන භාවනාව වඩන තැනැත්තා කරන්නේ ආලෝකයක් හෝ සිතුවිල්ලක් ආ විට ඒ දෙස වෙනස් කෝණයකින් බැලීමයි. එනම්, එම සිතුවිල්ල හෝ සංඥාව ඇති වී නැති වී යන ආකාරය සහ එහි වෙනස්වන ස්වභාවය දෙස බලමින් නිරීක්ෂණය කිරීමයි. සතර සතිපට්ඨාන භාවනාව තුළදී සිතුවිලිවල පවතින මෙම අනිත්‍ය ස්වභාවයට කෙලින්ම අවධානය යොමු කෙරෙනවා.

අනිච්ච ලක්ෂණය සහ සංඛත අසංඛත ධර්ම

බුදුරජාණන් වහන්සේ ත්‍රිලක්ෂණයේදී දේශනා කළේ අනිච්ච (Anicca) හෙවත් අනිත්‍යතාවයයි. අනිත්‍යතාවය යනු යම් දෙයක පවතින වෙනස්වන ස්වභාවයයි, නොසෑහීමකට පත්වීම හෙවත් දුක්ඛ (Dukkha) ස්වභාවය හඳුනාගැනීමට මෙය පදනම වෙනවා. ලෝකයේ හේතු ප්‍රත්‍යයන්ගෙන් හටගත් සියලුම සංඛත ධර්මයන් වෙනස් වෙනවා, කිසිවක් ස්ථිරව පවතින්නේ නැහැ. වෙනස්වීමක් නැති එකම අසංඛත ධර්මය වන්නේ නිර්වාණය පමණයි. මෙම ගැඹුරු පටිච්ච සමුප්පාද හෝ අභිධර්ම සංකල්ප පොතපතින් දැනගැනීමට වඩා තමන්ගේ මනසින් ප්‍රායෝගිකව අත්විඳීම වැදගත් වෙනවා. ඔබ නැවත නැවතත් වර්තමාන මනස අවබෝධ වේවායි අධිෂ්ඨාන කරමින්, සිත තුළ ඇතිවන වෙනස්වීම් දෙස නිරීක්ෂණය කරන්න.

රාග සහ ද්වේෂ සිතුවිලි ප්‍රායෝගිකව පාලනය කරගන්නේ කෙසේද?

අපගේ සිතේ හටගන්නා රාග, ද්වේෂ, ඊර්ෂ්‍යා, හෝ කුහක සිතුවිලි දෙස උපේක්ෂාවෙන් බලන්න. විශේෂයෙන් රාග සිතුවිල්ලක් ආ විට එයින් පලා නොගොස්, විනාඩි දහයක් පහළොවක් එය දෙස මනසින් බලා සිටින්න. රාගයෙන් වෙන් වී සිටින කාලය වැඩි වන විට එය මනසට සහ කයට ගින්නක් මෙන් පීඩා දෙන බව දැනෙනවා. එම සංවේදී තැන් දැවෙන බව සිහියෙන් නිරීක්ෂණය කරන්න. එවිට ඒ සිතුවිල්ල ඇවිත්, පැවතී, නැති වී යන ආකාරය ඔබට අත්විඳිය හැකියි. කුළු හරකෙකු හෝ අලියෙකු මෙල්ල කිරීමට උගේ නිල ස්ථාන දැනගත යුතු යම් සේද, සිත පාලනය කිරීමටද රාගයේ සහ ද්වේෂයේ සැබෑ ස්වභාවය ප්‍රායෝගිකව අවබෝධ කරගත යුතුයි. එවිට නිරායාසයෙන්ම සිත පාලනය වෙනවා.

සියලු සිතුවිලිවල පොදු ලක්ෂණය අවබෝධ කරගැනීම

හොඳ සිතුවිලි, නරක සිතුවිලි, පින්කම් කිරීමට සිතෙන සිතුවිලි, අන් අයට බැනීමට හෝ වර්ණනා කිරීමට සිතෙන සිතුවිලි යන සියල්ල තුළම ඇත්තේ එකම පොදු ලක්ෂණයයි. එනම් වෙනස්වන ස්වභාවයයි. සතර සතිපට්ඨාන භාවනාව වඩන ඕනෑම අයෙකුට, ඔහු අන්‍යාගමික හෝ නිරාගමික අයෙකු වුවද, මෙම ප්‍රායෝගික භාවනාව තුළින් බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළ සත්‍යතාවය අවබෝධ කරගත හැකියි. බුදුන් වහන්සේ අපට ලබා දී ඇත්තේ මග පෙන්වීම සහ තාක්ෂණයයි. අප කළ යුත්තේ ප්‍රඥාවෙන් යුතුව එය ප්‍රායෝගිකව පුහුණු කිරීමයි.

කායානුපස්සනාව: කයේ වෙනස්වීම් හඳුනාගැනීම

චිත්තානුපස්සනාවෙන් පසුව අප මෙම අවධානය කායානුපස්සනාව (Kayanupassana) දෙසට යොමු කළ යුතුයි. සක්මන් භාවනාවේදී පාදය එසවීම, ඉදිරියට ගෙන යාම, සහ තැබීම යන සෑම මොහොතකම සිදුවන්නේ වෙනස්වීමයි. ආහාර අනුභව කරන විට, අතපය සොලවන විට, ඩ්‍රයිවිං කරන විට, නාන විට, සහ ශරීරයට දාඩිය දමන විට සෑම ක්ෂණයකම කය වෙනස් වන ආකාරය බලන්න. මුහුදේ ගැඹුරට යනවා මෙන් මනසේ ගැඹුරට යාමට ශරීරයේ පවතින මෙම වෙනස්වීම් උපකාරී වෙනවා. මෙය මනසට පොල්ලෙන් ගැහුවා වගේ තදින් අවබෝධ විය යුතුයි.

වේදනානුපස්සනාව: කායික සහ මානසික වේදනාවන් දෙස බැලීම

වේදනානුපස්සනාව (Vedananupassana) තුළින් අප කායික දුක, සැප, සහ මානසික සෝමනස්ස, දෝමනස්ස වේදනාවන් නිරීක්ෂණය කරනවා. භාවනා කරන විට කකුල් හිරිවැටී වේදනාවක් ආ විට, එය වදයක් ලෙස නොගෙන භාවනාවට ලැබුණු ලොකු උපකාරයක් ලෙස දකින්න. මගේ කකුලේ ඇතිවන වේදනාව අවබෝධ වේවායි අධිෂ්ඨාන කරමින්, එම වේදනාව ඇති වී, පැවතී, නැති වී යන ආකාරය බලන්න. එමෙන්ම නාන විට ගතට දැනෙන සනීපය, රසවත් ආහාරයක් බඩට වැටෙන විට දැනෙන සැපය, හෝ බඩගින්න නිසා එන පීඩනය දෙසද මෙලෙසම බලන්න.

මානසික පීඩා සහ අටලෝදහම හමුවේ නොසැලීම

ජීවිතයේදී යහළුවන් අතහැර යාම, නින්දා අපහාස ලැබීම, ලාභ අලාභ, සහ යස අයස වැනි අටලෝදහමේ සිදුවීම් හමුවේ සිතේ ඇතිවන දෝමනස්ස වේදනාව දෙස බලන්න. වෙනදාට අන් අය තරහ වූයේ මන්දැයි හේතු සොයමින් ලත වෙන ඔබ, සතර සතිපට්ඨාන භාවනාව තුළදී කරන්නේ එම දුක්ඛිත වේදනාවේ වෙනස්වන ස්වභාවය දෙස සිහියෙන් බලා සිටීමයි. මදුරුවෙකු සපන විට දැනෙන වේදනාවේ සිට සියලු මානසික පීඩනයන්ගේ අවසානය තෙක්ම සිහිය පවත්වාගෙන යන්න.

ධම්මානුපස්සනාව සහ සෝවාන් මාර්ගඵල අවබෝධය

ධම්මානුපස්සනාව (Dhammanupassana) යනු සිතේ ඇතිවන කම්මැලිබව, පසුබට වන සිතුවිලි, වීර්යය, ශ්‍රද්ධාව, සහ සමාධිය පවතින හෝ නොපවතින බව හඳුනාගැනීමයි. මෙම සතර සතිපට්ඨාන කොටස් හතරෙන්ම අප දකින්නේ ඇතිවීම සහ නැතිවීම හෙවත් උදයබ්බය ඥානය (Udayabbaya Nana) යි. උදේ, රෑ, නින්දට යන විට, සහ දෛනික කටයුතුවලදී එක දිගට මෙය පුහුණු කරන විට මනස ස්ථාවර මට්ටමකට පැමිණෙනවා. රැවටීම්වලට හසු නොවී, සෝවාන් වැනි මාර්ගඵලයන් කරා මනස ගමන් කරන්නේ මෙම නොසැලෙන අවබෝධය තුළිනුයි.

ප්‍රායෝගික ජීවිතයට සතර සතිපට්ඨානය එක්කර ගැනීම

නළල මැද තදවීම්, හුස්ම රැල්ල, ආලෝක නිමිති, හෝ තෙවැනි ඇසෙන් පෙනෙන සංඥා වුවද අනිත්‍ය ලෙස බලන්න. කන, බොන, නාන, යන එන සෑම ඉරියව්වකදීම මෙම පුහුණුව එක දිගට සිදු කරන්න. සමාජ මාධ්‍යවල කාලය නාස්ති නොකර, ලැබෙන විවේකයෙන් උපරිම ප්‍රයෝජන ගෙන, මධ්‍යස්ථ වේගයකින් සිත පුහුණු කරන්න. එවිට උදෑසන අවදිවීම ස්වාභාවික පුරුද්දක් වනවා මෙන්, අනිත්‍යතාවය අවබෝධ වීමද මනසේ ස්වාභාවික තත්ත්වය බවට පත්වෙනවා. සියලු දෙනාටම ත්‍රිවිධ රත්නයේ ආනුභාවයෙන් මෙම ධර්මය අවබෝධ කරගැනීමට ශක්තිය ලැබේවා!

මේ උතුම් මඟෙහි අප සමඟ එක්ව ගමන් කිරීමට ඔබටත් අපි ආරාධනා කරමු. අපගේ ඉගැන්වීම් කියවා, සියල්ලටම වඩා වැදගත් ලෙස, ඒවා ඔබගේ ජීවිතයට ප්‍රායෝගිකව යොදාගන්න. ඔබ ලබන අත්දැකීම් සහ ඔබට ඇතිවන ගැටළු, අපගේ ලිපියට පහළින් ඇති අදහස් තීරුවේ සටහන් කරන ලෙස අපි ඔබව දිරිමත් කරන්නෙමු. ඔබ අසන ප්‍රශ්න, ඔබගේ අවශ්‍යතාවලටම ගැලපෙන ලෙස ඉදිරි ලිපි සහ වීඩියෝ සකස් කිරීමට අපට මහත් උපකාරයක් වනු ඇත. එමෙන්ම, වෙබ් අඩවියේ ඇති ‘Contact Us‘ පෝරමය හරහා ද ඔබට අප හා සම්බන්ධ විය හැකිය.

අපගේ මෙම උත්සාහය, ඔබ තුළ සැඟවී ඇති ආධ්‍යාත්මික බීජය, එනම් සමාධිය, ධ්‍යාන සහ අභිඥා වැනි ගුණාංග පෝෂණය කිරීමයි.

අප සමඟ එක් වූ ඔබට ස්තූතියි. මෙම වෙබ් අඩවිය ඔබගේ අධ්‍යාත්මික ගමනට මහත් ශක්තියක් වනු ඇතැයි අපි බලාපොරොත්තු වෙමු.

ඔබ සැමට තෙරුවන් සරණයි!