ලිපි වර්ගීකරණය: භාවනාවට සම්බන්ද වෙනත් දේශනා
තෙරුවන් සරණයි සියලු දෙනාටම!
අපගේ ආධ්‍යාත්මික ලිපි මාලාව සමඟ වෙනදා වගේම එකතු වෙලා ඉන්න ඔබ සියලු දෙනාට, අද මා පැහැදිලි කිරීමට බලාපොරොත්තු වන්නේ අපගේ ප්‍රායෝගික අත්දැකීම් ඇසුරෙන් මනස අවබෝධ කරගැනීම මඟින් අපගේ භාවනාව දියුණු කරගැනීමට ලැබෙන උපකාරය පිළිබඳවයි. බුදුරජාණන් වහන්සේ අපට දේශනා කළේද තමන්ගේ මනස තේරුම් ගන්නා ලෙසයි. මනසේ යථාර්ථය අවබෝධ කරගැනීමේ ඉහළම තැන වන්නේ නිර්වාණයයි. මනස පිළිබඳ අවබෝධය සම්පූර්ණ කළ තැනැත්තා බුදු බව, පසේ බුදු බව හෝ අරහත් භාවය ලබාගෙන නිර්වාණය සාක්ෂාත් කරයි.
අප තමන් කවුදැයි හඳුනා නොගෙන, තමන් ගැන වැටහීමක් ලබා නොගෙන කොතෙක් ආමිස පූජාවන් කරමින් නිර්වාණය ප්‍රාර්ථනා කළද එය ඉටු නොවේ. මන්ද එය ප්‍රායෝගිකවම කළ යුතු දෙයකි. අපගේ රටේ බොහෝ පිරිස් සිතා සිටින්නේ නිර්වාණය යනු හුදෙක් ප්‍රාර්ථනා කරමින් සිටින විට ඉබේම ලැබෙන දෙයක් ලෙසයි. ප්‍රායෝගිකව යමක් කළ යුතු බව බොහෝ දෙනෙකුට මතක් වන්නේ නැත. නුවණ හෙවත් යථාර්ථය දැකීමේ හැකියාව, බුදු දහමේ Prajna (ප්‍රඥාව) ලෙස හඳුන්වයි. අපගේ මහා බෝධිසත්වයන් වහන්සේලා පවා දස පාරමිතාවන් පුරමින් ප්‍රඥාව පුරුදු කළහ. එම ප්‍රඥාව පුරුදු නොකර බුදු බව ලැබිය නොහැක. නිරන්තරයෙන් මනස පිළිබඳව පුරුදු කරන මෙම අවබෝධය අපව නිර්වාණගාමී ප්‍රතිපදාවට යොමු කරයි. මෙම භවය තුළ ප්‍රඥාව පුරුදු කොට අපට මෙම කාර්යය නිම කරගැනීමට නොහැකි වුවහොත්, ඊළඟ භවයේදී හෝ ඊට පසුව එළඹෙන භවයකදී හෝ එය සාර්ථක කරගැනීමට හැකියාව ලැබේ. එමෙන්ම ප්‍රඥාව දියුණු කිරීමෙන් සංසාර ගමන ඉතා ඉක්මනින් කෙළවර කරගත හැක.
ආමිස පූජාව, කුසල මූලයන් සහ අභිධර්මයේ ඉගැන්වීම්
අප සිදුකරන ආමිස පූජාවලින් සොබාදහමේ කර්ම නියාමයට අනුව ලැබෙන්නේ සැප සම්පත්ය. දානමානාදී පින්කම්වලින් ආයුෂ, වර්ණය, සැපය, බලය සහ ප්‍රඥාව යන පංචවිධ සම්පත්තීන් ලැබෙන බව පැවසෙයි. එම පූජාවන්හිදී සිතේ පවතින අතෘප්තිකර ලෝභය, තරහව හෙවත් ද්වේෂය සහ මුළාව හෙවත් මෝහය යන අකුසල සිත් හඳුනාගෙන, ඊට විරුද්ධව පහත සඳහන් කුසල මූලයන් ඉස්මතු කරගත යුතුය:
- Alobha (අලෝභය): නොඇලෙන, ත්‍යාගශීලී සිත.
- Adosa (අද්වේෂය): හිංසා නොකරන, මෛත්‍රී සහගත සිත.
- Amoha (අමෝහය): මුළා නොවන, ප්‍රඥා සහගත සිත.
ස්වාමීන් වහන්සේලා පින්කම්වලදී ලෝභ, ද්වේෂ, මෝහ යටපත් කොට අලෝභ, අද්වේෂ, අමෝහ කියන කුසල මූලයන් ඉස්මතු කරගෙන දානය පූජා කරන්නැයි උපදෙස් දෙන්නේ එබැවිනි. එවිට පංචවිධ සම්පතම හිමිවේ. ආමිස පින්කම් කරන විට සිත නිසි ලෙස පවත්වා නොගතහොත් සංසාරයේදී ලැබෙන ආනිසංස වෙනස් විය හැක.
අභිධර්මයට අනුව කාමාවචර කුසල් සිත්, කාමාවචර විපාක සිත්, කාමාවචර ක්‍රියා සිත් ආදී වශයෙන් විවිධ චිත්ත ස්වභාවයන් දක්වා ඇත. එමෙන්ම ප්‍රතිසන්ධිය ලබන ආකාරය අනුව ත්‍රීහේතුක, ද්විහේතුක සහ අහේතුක ප්‍රතිසන්ධි ලෙස වර්ග කර ඇත. මේවා කුසල හා අකුසල මූලයන් යෙදෙන ආකාරය මත තීරණය වන අතර, අභිධර්මය හදාරන අයට මෙය පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැක. විශේෂයෙන් රේරුකානේ චන්දවිමල නායක හිමියන්ගේ සරල ධර්ම පොත්පත් කියවීමෙන් මේ පිළිබඳව ගැඹුරු දැනුමක් ලබාගත හැක.
ප්‍රතිපත්ති පූජාවේ ශ්‍රේෂ්ඨත්වය සහ රහතන් වහන්සේලාගේ ප්‍රායෝගික අත්දැකීම්
අප මනස අවබෝධ කරගැනීම සිදු නොකරන්නේ නම්, මනසේ යථා ස්වභාවය තේරුම් ගෙන සිත සංසුන් කරන්නේ කෙසේදැයි විමසා බලන්න. සතර සතිපට්ඨාන පුහුණුව හෝ විදර්ශනා භාවනාව වැනි බුදුරජාණන් වහන්සේ පෙන්වා දුන් සෑම මාර්ගයකම ඇතුළත් වන්නේ තමන්ව අවබෝධ කරගැනීමයි. මනසේ ඇති රාග, ද්වේෂ, මෝහ මෙන්ම අලෝභ, අද්වේෂ, අමෝහ ස්වභාවයන් හඳුනා ගැනීමට මානසික පුහුණුවක යෙදිය යුතුය.
මෙය ප්‍රායෝගිකව වටහා ගැනීම පිළිබඳව කල්පනා කරන්නේ ඉතා ස්වල්ප දෙනෙකි. මෙම ප්‍රායෝගික මඟ සිතන්නටත්, එහි නිරත වන්නටත් ලැබීම ඔබ සංසාරයේ කළ කුසලයක විපාක ශක්තියකි. බුදුරජාණන් වහන්සේ කිසිවිටෙක ආමිස පූජාවන් එපා යයි වදාළේ නැත. නමුත් උන්වහන්සේ දේශනා කළේ ආමිස දායාදයන්ට වඩා ප්‍රතිපත්ති දායාදයෙන් පුදන්නන් මා නියම ලෙස පුදන්නන් වන බවයි. මන්ද ප්‍රතිපත්තියෙහි යෙදෙන අය ප්‍රඥාව පුරුදු කරමින් ඉක්මනින් ගමන නිම කරන බැවිනි.
බුද්ධ කාලයේ වැඩ සිටි සමහර රහතන් වහන්සේලාට දානමානාදී පහසුකම් හොඳින් ලැබුණු අතර, සමහර රහතන් වහන්සේලාට දානය ලැබුණේ අඩුවෙනි. ඊට හේතුව බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙසේ පැහැදිලි කළහ: රහත් භාවය සහ දානය යන දෙකම ලැබූ භික්ෂුව සංසාරයේදී ආමිස දානයද දී ප්‍රඥාවද පුරුදු කර තිබුණි. දානය අඩුවෙන් ලැබුණු රහතන් වහන්සේ සංසාරයේදී දානය දී නොතිබූ අතර ප්‍රඥාව පමණක් පුරුදු කර තිබුණි. උන්වහන්සේලා සියලු කෙලෙස් නසා රහත් වී සිටි බැවින් දානය නොලැබීම උන්වහන්සේලාට ප්‍රශ්නයක් නොවීය. නමුත් කෙලෙස් නසාල නැති පෘථග්ජන කෙනෙකුට තමාට අවශ්‍ය ලෞකික දේ හෝ ආහාර නොලැබුණු විට ලොකු කනගාටුවක් සහ දුකක් ඇතිවේ. සූත්‍ර පිටකය කියවීමෙන් මෙවැනි කරුණු පැහැදිලිව වටහාගත හැක.
භාවනාවේදී සිතුවිලි විසිර යාම සහ උපේක්ෂාව වර්ධනය කරගැනීම
භාවනා කිරීමට පටන් ගන්නා විට මුහුණ දීමට සිදුවන ප්‍රධානම බාධකය නම් අතීත සහ අනාගත සිතුවිලිවලට හිත විසිර යාමයි. මෙය ඕනෑම යෝගාවචරයෙකුට, සමථ හෝ විදර්ශනා වඩන, බෞද්ධ හෝ අබෞද්ධ, තරුණ හෝ මහලු කාටත් පොදු වූ සාමාන්‍ය ස්වභාවයකි. මුල් කාලයේදී බොහෝ දෙනෙකු සිතුවේ මෙම සිතුවිලි විසිරීම තමන්ට පමණක් සිදුවන විශේෂ කරදරයක් ලෙසයි. අපගේ ලිපි මඟින් ධර්ම කරුණු දැනගත් පසු එය සැමට පොදු දෙයක් බව බොහෝ දෙනා තේරුම් ගත්හ.
සිත විසිරෙන විට ඇතැමුන් ඊට තරහ ගනිමින්, දැඩි ලෙස කෝපයට පත්වෙති. නමුත් කොතෙක් තරහ ගත්තද එයින් ප්‍රශ්නය විසඳෙන්නේ නැති බව කාලයක් යන විට වැටහෙයි. ඉන්පසුව ඔවුන් එම අත්දැකීමට මුහුණ දෙන්නේ වෙනස් ආකාරයකටයි. සිතේ මෙකී ස්වභාවය තේරුම් ගෙන, ඒ කෙරෙහි මධ්‍යස්ථ බව හෙවත් නොසැලෙන මානසික ස්වභාවයක් ඇති කරගනී. බුදු දහමේ මෙය Upekkha (උපේක්ෂාව) ලෙස හැඳින්වේ.
අපද අතීතයේ මෙවැනි අත්දැකීම්වලට තනිවම මුහුණ දී ඇත. උපදෙස් දීමට කෙනෙකු නොසිටි එම අවස්ථාවලදී අප වටහාගත්තේ, සිදුවන දේට තරහගෙන වැඩක් නැති බවත්, මෙය සිතේ ස්වභාවය බව ප්‍රඥාවෙන් වටහා නොගතහොත් මෙම පියවරෙන් එහාට යා නොහැකි බවත්ය. මෙසේ සිතේ ස්වභාවය වටහා ගන්නා විට සිතට තරහක් එන්නේ නැත. එවිට මනස එකඟ කරගැනීම පහසු වේ. මනස අවබෝධ කරගැනීම සඳහා ඔබ ප්‍රායෝගිකව යෙදිය යුත්තේ මෙන්න මේ ආකාරයටයි.
මේ සඳහා රිය පැදවීම උපමා කරගත හැක. වාහනයක ගියර්, ඇක්සලරේටරය, බ්රේක්, සුක්කානම සහ සිග්නල් භාවිත කරන ආකාරය ඉගෙනගෙන, පුහුණු වී, රියදුරු බලපත්‍රය ලැබුණු පසුවද මුලදී පාරේ යන විට L බෝඩ් එක ගසාගෙන හිමින් පදවයි. පසුව හොඳටම පුරුදු වූ පසු සාමාන්‍ය වේගයෙන් පදවයි. භාවනාවද එසේමය. එබැවින් සෑම විටම තමන් ඉන්නා මානසික මට්ටම තේරුම් ගැනීමට 'වර්තමාන මනස අවබෝධ වේවා' කියා අධිෂ්ඨාන කරන්න.
ප්‍රඥාවෙන් ගමන යාම සහ ත්‍රිපිටකයේ උගැන්වීම්
ආමිස පූජාවකින් ඔබට භාවනා කිරීමට පරිසරයක් හෝ භික්ෂූන් වහන්සේනමක් හමුවීමට පින් පෑදෙන්නට පුළුවන. නමුත් භික්ෂුවක් හෝ බුදුරජාණන් වහන්සේ දැකීමට පින් තිබුණද, උන්වහන්සේලා පෙන්වන මාර්ගය ප්‍රායෝගිකව පුහුණු කිරීමට ප්‍රඥාව තිබිය යුතුමය. ප්‍රඥාව නැතිනම් සංසාරයේ පින් විතරක් කරමින් එකම තැන නතර වීමට සිදුවේ. සිද්ධාර්ථ බෝධිසත්වයන් වහන්සේද බුදු වීමට පෙර ප්‍රායෝගිකව පුහුණු වී අවබෝධයට පැමිණියහ.
සාරිපුත්ත, මොග්ගල්ලාන මහ රහතන් වහන්සේලා අස්සජී හිමියන්ගෙන් 'යේ ධම්මා හේතුප්පභවා තේසං හේතුං තථාගතෝ' යන ගාථාව ඇසූ සැණින් එහි ඇති ගැඹුරු අරුත ප්‍රඥාවෙන් වටහාගෙන සෝවාන් වූහ. නමුත් රහත් වීම සඳහා උන්වහන්සේලා බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් කමටහන් ලබාගෙන රැය පහන් වන තුරු වීර්ය වැඩූහ. අසූ මහා ශ්‍රාවකයන් වහන්සේලා පවා ප්‍රායෝගිකව පුහුණු වූයේ නම්, අද සිටින උපාසක උපාසිකාවන් ආමිසයේ පමණක් රැඳී සිටීමෙන් සිදුවන්නේ යම් සීමාවක කොටුවීම නොවේද?
රුවන්නැලිසෑයට මල් පූජා කිරීමෙන් හෝ සොළොස්මස්ථානය වන්දනා කිරීමෙන් තාවකාලික සැනසීමක් දවස් කිහිපයකට ලැබිය හැක. ස්වභාවධර්මයේ කර්ම නියාමයට අනුව එහි පින සංසාරයේදී ලැබෙන නමුත්, ආමිසයෙන්ම සිතේ ශාන්තිය හෝ මනසේ අවබෝධය ලබන්නට සිතීම වැරදි වැටහීමකි. ප්‍රායෝගිකත්වය අනිවාර්යයෙන්ම අවශ්‍ය වේ.
පංච නීවරණ, යෝනිසෝ මනසිකාරය සහ ධ්‍යාන මට්ටම්
ඔබගේ සිතේ රාග, ද්වේෂ, මෝහ, ලෝභ යන අකුසල මූලයන් හෝ අලෝභ, අද්වේෂ, අමෝහ යන කුසල මූලයන් ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය නිරීක්ෂණය කරන්න. සිත කම්මැලි වී ඇත්නම්, සිත ධ්‍යානයට යාමට ඉඩ නොදී වසාලන මානසික බාධක 5 බුදු දහමේ Pancha Nivarana (පංච නීවරණ) ලෙස දැක්වේ. ඒවා නම්:
- කාමච්ඡන්ද (කාම සැපයන්ට ඇති කැමැත්ත)
- ව්‍යාපාදය (තරහව හෙවත් කෝපය)
- ථීනමිද්ධ (සිතේ සහ කයේ ඇති කම්මැලි බව හා නිදිමත)
- උද්ධච්ච කුක්කුච්ච (සිතේ නොසන්සුන් බව හා පශ්චාත්තාපය)
- විචිකිච්ඡාව (සැකය)
මේවාට සිත අසුවී ඇත්දැයි පරීක්ෂා කරන්න. නිවැරදි ලෙස සහ නුවණින් යුතුව කල්පනා කිරීම Yonisomanasikara (යෝනිසෝ මනසිකාරය) නම් වේ. මෙම නුවණින් කල්පනා කිරීම නොමැතිව ඉදිරියට යා නොහැක. කොතෙක් ගුරුවරුන් ළඟ සිටියත් තමන්ම සිතා මෙය කරගත යුතුය.
ඔබ පළමුවන ධ්‍යාන මට්ටමේ සිටින්නේ නම්, සිත එකඟවීමෙන් ලබන එම ප්‍රථම මානසික එකඟතාව බුදු දහමේ Pathama Jhana (පළමු ධ්‍යානය) නම් වේ. එම ධ්‍යාන මට්ටම හොඳින් ගවේෂණය කරන්න. එය ඔබට දැනෙන්නේ කෙසේද, ශරීරයට සහ මනසට නීවරණවලින් බලපෑමක් තියෙනවාද, නීවරණ නොමැතිව පැය දෙක තුනක් සිටිය හැකිදැයි පුළුල් ලෙස අවබෝධ කරගන්න. එසේ යන තැනැත්තාට අන් අයටද නිවැරදි මාර්ගය පෙන්වා දිය හැක.
ප්‍රායෝගික අත්දැකීම සහ පොතේ දැනුම අතර වෙනස
අන්තර්ජාලයේ හෝ සමාජයේ වචන විතරක් පාවිච්චි කරමින් කාමච්ඡන්ද, ව්‍යාපාද කියමින් කීබෝඩ් වීරයන් ලෙස අදහස් දක්වන අය සිටිති. නමුත් ප්‍රායෝගික අත්දැකීමක් නැතිව ධර්මය විග්‍රහ කළ නොහැක. පොතේ පතේ දැනුම පමණක් ඇති අය ගිරවුන් වැනිය. මජ්ඣිම නිකායේ ඡබ්බිශෝධන සූත්‍රයේ දැක්වෙන්නේ යමෙකු රහත් බව ප්‍රකාශ කළ විට ඊට ගැරහීමට හෝ විහිළු කිරීමට අන් අයට අයිතියක් නැති බවයි. රහත් වූ උන්වහන්සේගෙන් ප්‍රායෝගිකව කෙලෙස් නැසූ ආකාරය විමසා දැනගත හැක්කේ තවත් ප්‍රායෝගිකව මාර්ගයේ ගිය කෙනෙකුට පමණි.
අවුරුදු තිහක් පැවැති එල්.ටී.ටී.ඊ. යුද්ධයට ඇත්තටම කැලයට ගොස් මුහුණ දුන් කෙනෙකුගේ අත්දැකීම් සහ පිටත සිට කටින් යුද්ධ කළ අයගේ කතා දෙකකි. අත්දැකීම් ඇති අය ඉතා නිහඬය. ඔවුන් උපදෙස් දෙන්නේ අවශ්‍ය වේලාවට පමණි.
සංසාර පුරුද්ද නිසා උත්පත්තියෙන් හෝ මැද වයසේදී දිව්‍ය චක්ෂුෂ (තුන්වැනි ඇස) වැනි අභිඥා ලැබුණු අය සිටිති. නමුත් අවබෝධයේ නොමැතිකම සහ නීවරණ ධර්මයන්ගෙන් සිත කිලිටි වීමට ඉඩ හැරීම නිසා කාලයක් යනවිට එම අභිඥා සහ ධ්‍යාන නැතිකර ගත් අය බොහෝ සිටිති. එබැවින් යමක වටිනාකම දැන අවබෝධයෙන් කටයුතු කිරීම ආධ්‍යාත්මික දියුණුවට මෙන්ම අෂ්ටම ධ්‍යාන හා අභිඥා ලබාගැනීමටද උපකාරී වේ.
ජීවිතයට අවබෝධයේ ඇති වැදගත්කම සහ නිගමනය
අවබෝධය යන්න ලෞකික ජීවිතයටද අත්‍යවශ්‍ය වේ. පවුලක සැමියා සහ බිරිඳ අතර, දෙමාපියන් සහ දරුවන් අතර, අසල්වැසියන්, ගම්වාසීන්, රටේ වැසියන් මෙන්ම තමන් කරන රැකියාව සම්බන්ධයෙන්ද අවබෝධයක් තිබිය යුතුය. ආධ්‍යාත්මික පැත්තට පැමිණි විටද ප්‍රධානම දේ අවබෝධයයි. භාවනාවේදී එකම තැන නතර වී ඇත්නම් ඊට හේතුව (සීලයේ ප්‍රශ්නයක්ද, නීවරණද යන්න) අවබෝධ කරගැනීමට උත්සාහ කරන්න.
මනස අවබෝධ කරගැනීම සිදු වන තරමට භාවනාව දියුණු වේ. සතර සතිපඨානය නිවැරදිව වැඩුවොත් උපරිම අවුරුදු 7කින් හෝ නිවැරදි ප්‍රඥාව ඇත්නම් දවස් 7කින් වුවද නිර්වාණය අවබෝධ කරගත හැකි බව සතර සතිපට්ඨාන සූත්‍රයේ අවසානයේ දැක්වේ. බුද්ධ කාලයේ සිටි අයට ගාථාවක් ඇසූ සැණින් මනසේ ක්‍රියාකාරීත්වය වටහාගැනීමට තරම් ප්‍රඥාවක් තිබුණි. නමුත් වර්තමානයේ තාක්ෂණික හා ලෞකික පැත්තට බර වීම නිසා මිනිසාගේ ප්‍රඥාව පිරිහී යයි.
අප සංසාරයේ පන්ලක්ෂ දොළොස්දහසක් (512,000) බුදුවරුන් දැක තිබුණද, අපට ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේව පවා මගහැරී ගියේ ප්‍රඥාවේ අඩුව නිසාය. වසර දෙක තුන භාවනා කලත් සමාධියක් නැත්තේ අවබෝධයේ සහ තාක්ෂණයේ (Technique) ඇති අඩුව නිසාය. එම දෝෂය ඇත්තේ තමන් ළඟමය. එබැවින් යෝනිසෝ මනසිකාරයෙන් යුතුව ප්‍රඥාව පුරුදු කරන්න.
තමන් ඉන්නා පියවර අවබෝධ කරගත් විට සිතේ ඇති පීඩනය ලිහිල් වී සැහැල්ලුවෙන් ඉදිරියට යා හැක. ත්‍රිවිධ රත්නයේ ආනුභාවයෙන් මේ කරුණු මනාව වටහාගෙන කටයුතු කිරීමට ඔබ සැමට ශක්තිය ලැබේවා!
මේ උතුම් මඟෙහි අප සමඟ එක්ව ගමන් කිරීමට ඔබටත් අපි ආරාධනා කරමු. අපගේ ඉගැන්වීම් කියවා, සියල්ලටම වඩා වැදගත් ලෙස, ඒවා ඔබගේ ජීවිතයට ප්‍රායෝගිකව යොදාගන්න. ඔබ ලබන අත්දැකීම් සහ ඔබට ඇතිවන ගැටළු, අපගේ ලිපියට පහළින් ඇති අදහස් තීරුවේ සටහන් කරන ලෙස අපි ඔබව දිරිමත් කරන්නෙමු. ඔබ අසන ප්‍රශ්න, ඔබගේ අවශ්‍යතාවලටම ගැලපෙන ලෙස ඉදිරි ලිපි සහ වීඩියෝ සකස් කිරීමට අපට මහත් උපකාරයක් වනු ඇත. එමෙන්ම, වෙබ් අඩවියේ ඇති ‘Contact Us‘ පෝරමය හරහා ද ඔබට අප හා සම්බන්ධ විය හැකිය.
අපගේ මෙම උත්සාහය, ඔබ තුළ සැඟවී ඇති ආධ්‍යාත්මික බීජය, එනම් සමාධිය, ධ්‍යාන සහ අභිඥා වැනි ගුණාංග පෝෂණය කිරීමයි.
අප සමඟ එක් වූ ඔබට ස්තූතියි. මෙම වෙබ් අඩවිය ඔබගේ අධ්‍යාත්මික ගමනට මහත් ශක්තියක් වනු ඇතැයි අපි බලාපොරොත්තු වෙමු.
ඔබ සැමට තෙරුවන් සරණයි!
