තෙරුවන් සරණයි සියලු දෙනාටම!
අද මෙම ලිපියෙන් අප සාකච්ඡා කිරීමට බලාපොරොත්තු වන්නේ බොහෝ දෙනෙකුට ඇතිවන ප්රශ්නයක් වන, භාවනා කරන විට මානය ඇති වෙනවාද යන කාරණාවයි. ආධ්යාත්මික ජීවිතයක් ගවේෂණය කරන විට, විශේෂයෙන්ම ආරම්භක අවධියේදී ඕනෑම කෙනෙකුට යම් ආකාරයක මානයක්, එනම් තමන් ගැන සියුම් උඩඟුකමක් හෝ උසස් බවක් පිළිබඳ හැඟීමක් ඇතිවීමේ හැකියාව තිබෙනවා. මෙය ඉතා ස්වභාවික තත්ත්වයක්.
ලෞකික ජීවිතයෙන් උදාහරණයක්: නවක වෛද්යවරයා සහ පරිණත වෛද්යවරයා
මෙම තත්ත්වය ලෞකික ජීවිතයෙන්ම උදාහරණයක් ගෙන පැහැදිලි කරගනිමු. ඔබ දැක ඇති, යම් කෙනෙක් අලුතෙන් වංශවත් යැයි සැලකෙන හෝ කාටවත් පහසුවෙන් ලබාගත නොහැකි රැකියාවකට ගිය විට, මුල් කාලයේදී ඔහු තුළ යම් මානයක් ඇති වෙනවා. උදාහරණයක් ලෙස, අලුතෙන්ම වෛද්ය උපාධිය ලබාගෙන වෘත්තියට පිවිසි වෛද්යවරයෙක් දෙස බලන්න. ඔහු තමන් වෛද්යවරයෙක් බව පෙන්වීමට සමහරවිට වෙදනලාව (stethoscope) බෙල්ලේ දාගෙන සෑම තැනම ගමන් කරනවා. මෙය කිසිසේත්ම එම වෘත්තියට කරන අපහාසයක් නොවන බව කරුණාවෙන් සලකන්න. එය මිනිස් ස්වභාවය පිළිබඳ නිරීක්ෂණයක් පමණයි.
නමුත්, එම වෘත්තියේ වසර දහයක්, පහළොවක් සේවය කර පරිණත වූ වෛද්යවරයෙක් දෙස බලන්න. ඔහු සමහරවිට වෙදනලාව සාක්කුවේ දාගෙන යයි, නැතිනම් එය රැගෙන යාමට අමතක වීමට පවා ඉඩ තිබේ. ඔහුට ඒ ගැන ලොකු වුවමනාවක් නැත. මන්ද, ඔහු එම තත්ත්වයෙන් පරිණත වී, එහි ඇති නියම ප්රයෝජනය මිස බාහිර ආටෝපය වැදගත් නැති බව තේරුම් ගෙන ඇති බැවිනි. ඔහුගේ මානය අඩු වී ගොසිනි.
මේ අයුරින්ම, විශ්වවිද්යාලයට අලුතෙන් ඇතුළත් වූ ශිෂ්යයෙකු මුලදී ඒ ගැන ලොකුවට සිතුවත්, කාලයක් යන විට එය සාමාන්ය දෙයක් බවට පත්වේ. මෙම උදාහරණ වලින් පෙනී යන්නේ, ඕනෑම ක්ෂේත්රයක මුල් කාලයේදී භාවනාව සහ මානය අතර මෙන්ම මෙවැනි මානයක් ඇතිවීම සාමාන්ය දෙයක් බවයි. මෙයට බුදු දහමේදී මානය ලෙස හඳුන්වයි. මෙය තමන් අන් අයට වඩා උසස්, සමාන හෝ පහත් යැයි සිතමින් තමන්ව මැන බැලීමේ මානසික ක්රියාවලියයි.
ආධ්යාත්මික ගමනේදී මානය හිස ඔසවන හැටි
ලෞකික ජීවිතයේදී මෙන්ම, යමෙක් අලුතින් භාවනා කරන්නට පටන් ගත් විටද, ‘ආ, මම දැන් භාවනා කරන කෙනෙක්’ යනුවෙන් සියුම් මානයක් ඇති වේ. ඔහු හෝ ඇය ඒ බව අන් අයට පෙන්වීමට උත්සාහ කරයි. විශේෂයෙන්ම, භාවනා කරද්දී යම් අත්දැකීමක් ලැබුණොත් මෙම තත්ත්වය තවත් දරුණු විය හැක.
උදාහරණයක් ලෙස, විදර්ශනා භාවනාව (සිතේ සහ කයේ යථා ස්වභාවය දකින භාවනාව) වඩන විට යම් ධර්ම කරුණක් අවබෝධ වුවහොත් හෝ සමථ භාවනාව (සිත සන්සුන් කරන භාවනාව) වඩන විට යම් ආලෝකයක් දැකීම, ධ්යානයක් (ගැඹුරු සමාධි තත්ත්වයක්) ලැබීම වැනි අධිමානසික හැකියාවක් අත්විඳින්නට ලැබුණොත්, ‘අනිත් අයට මේවා නැහැ, මට තියෙනවා’ යනුවෙන් සිතා ඔහු තුළ බලවත් මානයක් හටගනී. මෙය සිතේ ස්වභාවයකි. එය හඳුනාගෙන ඒ දෙස සිහියෙන් බැලීම වැදගත් වේ.
‘මම සෝවාන්’ යැයි සිතීම: මානය නිසා අමාරුවේ වැටෙන හැටි
මෙම මානය නිසා බොහෝ දෙනෙක් තමන්ගේ භාවනාව ගැන ලොකුකමින් කතා කිරීමට පෙළඹේ. සමහරු පාරේ තොටේදී පවා භාවනා කරන බව පෙන්වමින්, තමන්ගේ අත්දැකීම් ගැන වැදගත්, වැඩකට නැති ඕනෑම කෙනෙකුට කියන්නට උත්සාහ කරති. ඉන් නොනැවතී, ‘මම කරන භාවනාව තමයි හරි. අනිත් අය කරන ක්රම වැරදියි’ යැයි කියමින් අන් අයට පහත් කොට, හෙළා දකිමින් තමන්ගේ මානය තවත් වර්ධනය කර ගනී.
මෙහි ඇති භයානකම තත්ත්වය නම්, සමහරුන් ‘මම සෝවාන් වුණා’ යැයි ආඩම්බරයෙන් ප්රකාශ කිරීමයි. සෝවාන් යනු බුදු දහමේ එන නිර්වාණ මාර්ගයේ පළමු අධ්යාත්මික මට්ටමයි. සත්ය වශයෙන්ම සෝවාන් වූ කෙනෙකුට වුවද සියුම් මානයක් ඉතිරිව තිබිය හැක. නමුත් බොහෝ විට සිදුවන්නේ, තමන් සෝවාන් යැයි තමන්ටවත් ප්රත්යක්ෂ වීමට පෙර, ‘අහවල් සිල් මෑණියන් කෙනෙක් කිව්වා’, ‘අහවල් ගුරුවරයා කිව්වා’ යැයි පවසමින් අනුන්ගේ සහතික මත යැපීමයි. මෙය මෝහයකි, එනම් මුලාවකි. සමහර ගුරුවරු යැයි කියාගන්නා අය මෙය තමන්ගේ වාසියට යොදාගනිමින්, අනුගාමිකයින්ට මාර්ගඵල ‘ප්රදානය කර’ ඔවුන්ව රවටා මුදල් සහ වෙනත් ලෞකික දේ ලබාගනී.
මාර්ගඵල සහතික කිරීම: ගුරුවරු විශ්වාස කරනවාද? තමන්ම ප්රත්යක්ෂ කරනවාද?
සෑම විටම මතක තබාගත යුතු කරුණ නම්, කිසිවෙකු ඔබට මාර්ගඵලයක්, එනම් අධ්යාත්මික දියුණුවේ යම් මට්ටමක් ලබා දුන්නද එය එකහෙළා විශ්වාස නොකළ යුතු බවයි. සැබෑ අවබෝධය තමන් තුළින්ම ප්රත්යක්ෂ කරගත යුතුය. එනම්, තමන් විසින්ම එය සෘජුව අත්විඳ දැනගත යුතුය. ඒ සඳහා, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දේශනා ඇතුළත් ත්රිපිටකය, විශේෂයෙන්ම සූත්ර හා අභිධර්ම කොටස් අධ්යයනය කර, එහි සඳහන් ලක්ෂණ තමන් තුළ ඇත්තේදැයි පරීක්ෂා කර බලන්න.
ඒ ලක්ෂණ තමන් තුළ ඇතිවන්නේදැයි නුවණින් විමසා බලන්න. මෙම ලිපියෙන් කිසිවිටකත් මේ කාලයේ සෝවාන් වැනි මාර්ගඵල ලබන්නන් නැතැයි හෝ සිටී යැයි හෝ එසේ විය නොහැකියි කියා හෝ සඳහන් නොකරයි. අනිවාර්යයෙන්ම එය කළ හැකිය. නමුත්, එය රැවටීමකින් තොරව, තමන් විසින්ම ප්රත්යක්ෂ කරගත යුතු දෙයකි.
මානය නම් කෙලෙස් නැති කරන්නේ කෙසේද? සිහියෙන් බැලීමේ කලාව
එසේනම්, මෙම භාවනාව සහ මානය අතර ඇති ගැටළුව විසඳා ගන්නේ කෙසේද? තමන් තුළ මානයක් හටගත් විට, උදාහරණයක් ලෙස ‘මම තමයි මේ ධර්ම කරුණ අවබෝධ කළේ’, ‘මා තරම් මේක කවුරුත් දන්නේ නැහැ’ වැනි සිතුවිල්ලක් ආ විට, එය මානයක් බව තේරුම් ගත යුතුය. එය නැති නොකර ආධ්යාත්මික ගමනේ, විශේෂයෙන්ම විදර්ශනා මාර්ගයේ ඉදිරියට යා නොහැක. නිර්වාණය අවබෝධ කිරීමට නම්, මානය සම්පූර්ණයෙන්ම නැති කළ යුතුය.
මෙය නැති කරගැනීමේ ක්රමය නම්, සිහිය (mindfulness) පැවැත්වීමයි. එනම්, මානය නැමැති සිතුවිල්ල සිතේ හටගන්නා විට, ඒ දෙස කිසිදු විනිශ්චයකින් තොරව, ‘මෙන්න මානයක් ඇතිවුණා’ යැයි බලා සිටීමයි. අපගේ ‘සිහිය පැවැත්වීමේ දේශනා මාලාව’ තුළින් ඔබට මේ පිළිබඳව ප්රායෝගිකව ඉගෙන ගත හැක. මෙසේ සිහියෙන් සහ ප්රඥාවෙන් (wisdom) යුතුව බලන විට, එම සිතුවිල්ල ස්වභාවිකවම නැති වී යයි. එකපාරටම නැති නොවූවත්, කාලයක් පුහුණු කරන විට එය ක්රමයෙන් දුරු වී යනු ඇත.
උසස්, පහත් සහ සමාන: සමාජයේ අපට හමුවන මානයේ ස්වරූප
මානය විවිධ ස්වරූප වලින් පැමිණේ. ධර්මයේදී එය ප්රධාන ආකාර තුනකට සහ සමස්තයක් ලෙස නවාකාරයකට (නවාකාර මානය) බෙදා දක්වා ඇත.
- සෙය්ය මානය: ‘මම අනෙක් අයට වඩා උසස්’ යැයි සිතීම (උදා: මම ධනවතෙක්, උගතෙක්).
- සදිස මානය: ‘මම අනෙක් අය හා සමානයි’ යැයි සිතීම.
- හීන මානය: ‘මම අනෙක් අයට වඩා පහත්’ යැයි සිතීම (උදා: මම දුප්පත්, ඉගෙන ගත්තේ නැහැ).
මෙම මානයන් සමාජයේ සෑම තැනකම දැකිය හැක. විශ්වවිද්යාලවල නවක වද දීම, රැකියා ස්ථානවල එකිනෙකාට ඊර්ෂ්යා කරමින් කේලාම් කීම, පාසල්වල අලුතින් එන ළමයින්ට හිරිහැර කිරීම වැනි බොහෝ ගැටලු පිටුපස ඇත්තේ මෙම මානයයි. අප කළ යුත්තේ, මෙවැනි දේවල් ලෝක ස්වභාවය බව තේරුම් ගෙන, ඒ හා සමාන මානයන් අපේ සිත්වලද ඇතිවන බව හඳුනාගෙන, ඒවා නැති කිරීමට උත්සාහ කිරීමයි.
ඔබේ ගමනට මග පෙන්වීමක්: දැන් ඔබ කළ යුත්තේ කුමක්ද?
අවසාන වශයෙන්, ඔබ තේරුම් ගත යුතු වැදගත්ම දෙය නම්, භාවනාව ආරම්භයේදී මානය ඇතිවීම ස්වභාවික වුවත්, එය හඳුනා නොගත්තොත් එයම ඔබගේ ආධ්යාත්මික විනාශයට හේතු වන බවයි. එය ඔබව භාවනාවෙන් පරිහානියට ලක්කරවයි. මෙම ලිපිය කියවන විට, ඔබේ සමාජයේ සිටින මාන්නක්කාර, විශේෂයෙන්ම ධර්මය හෝ භාවනාව සම්බන්ධයෙන් උඩඟු ලෙස හැසිරෙන අය ඔබට සිහිපත් වන්නට ඇත. ඔවුන් එසේ හැසිරෙන්නේ මේ කරුණු නොදන්නා නිසා බව තේරුම් ගන්න. ඔවුන්ව විනිශ්චය කරනවාට වඩා, ඔබ ඔබේම සිතේ ඇතිවන මානය හඳුනාගෙන, එය ප්රහාණය කිරීමට මෙම දැනුම උපකාර කරගන්න.
සිහිය පැවැත්වීමේ දේශනා මාලාව වැනි ධර්ම කරුණු උපයෝගී කරගෙන, සිත දෙස නිහඬව බලා, ඇතිවන මානය නමැති කෙලෙස් සිතුවිල්ල නැති කරගන්නට උත්සාහ කරන්න. එවිට ඔබට සමථ හෝ විදර්ශනා යන කුමන භාවනා මාර්ගයක වුවද නිවැරදිව ඉදිරියට යාමේ හැකියාව ලැබෙනු ඇත.
මේ උතුම් මඟෙහි අප සමඟ එක්ව ගමන් කිරීමට ඔබටත් අපි ආරාධනා කරමු. අපගේ ඉගැන්වීම් කියවා, සියල්ලටම වඩා වැදගත් ලෙස, ඒවා ඔබගේ ජීවිතයට ප්රායෝගිකව යොදාගන්න. ඔබ ලබන අත්දැකීම් සහ ඔබට ඇතිවන ගැටළු, අපගේ ලිපියට පහළින් ඇති අදහස් තීරුවේ සටහන් කරන ලෙස අපි ඔබව දිරිමත් කරන්නෙමු. ඔබ අසන ප්රශ්න, ඔබගේ අවශ්යතාවලටම ගැලපෙන ලෙස ඉදිරි ලිපි සහ වීඩියෝ සකස් කිරීමට අපට මහත් උපකාරයක් වනු ඇත. එමෙන්ම, වෙබ් අඩවියේ ඇති ‘Contact Us‘ පෝරමය හරහා ද ඔබට අප හා සම්බන්ධ විය හැකිය.
අපගේ මෙම උත්සාහය, ඔබ තුළ සැඟවී ඇති ආධ්යාත්මික බීජය, එනම් සමාධිය, ධ්යාන සහ අභිඥා වැනි ගුණාංග පෝෂණය කිරීමයි.
අප සමඟ එක් වූ ඔබට ස්තූතියි. මෙම වෙබ් අඩවිය ඔබගේ අධ්යාත්මික ගමනට මහත් ශක්තියක් වනු ඇතැයි අපි බලාපොරොත්තු වෙමු.
ඔබ සැමට තෙරුවන් සරණයි!
