සිත ඔබත් සමග කතා කරනවද ?

තෙරුවන් සරණයි සියලු දෙනාටම!

අද මෙම ලිපිය තුළින්, ප්‍රායෝගිකවම සිත ගැන ගවේෂණය කරන, සිහිය පැවැත්වීමට උත්සාහ කරන ඔබට නිතර පැන නගින ගැටලුවක් පිළිබඳව සාකච්ඡා කිරීමට බලාපොරොත්තු වෙනවා. සිත දෙස සිහියෙන් බලා සිටින විට, බහුතරයකට අසුවන එක්තරා අත්දැකීමක් තිබෙනවා. ඒ පිළිබඳව පැහැදිලි අවබෝධයක් ලබා දී, ප්‍රායෝගිකව එම තත්ත්වයට මුහුණ දෙන ආකාරය කියා දීම මෙම ලිපියේ අරමුණයි.

සිත ඔබ සමඟ කතා කරන විට – මේ අත්දැකීම තේරුම් ගනිමු

සිත ගැන ගවේෂණය කරමින්, සිහියෙන් යුතුව සිතුවිලි හඳුනා ගැනීමේ පුහුණුව යම් කලක් කරගෙන යන විට, බොහෝ දෙනෙකුට තමන්ගේ සිත තමන්ටම කතා කරනවා වැනි දෙයක් අත්විඳින්නට ලැබෙනවා. සිත, ඔබ දෙසම බලාගෙන, “ඔයා මොනවද කරන්නේ?”, “ඔයා කෑවද?” වැනි ප්‍රශ්න අසනවා. එපමණක් නොව, කළ යුතු දේට අණ දෙනවා. සමහර විට, තොරතෝංචියක් නැතිව, කෝච්චියක් මෙන් එක දිගටම යමක් කියවගෙන යන ස්වභාවයක් ඔබ දැක ඇති.

සාමාන්‍යයෙන් සිහිය පවත්වන විට අපට පෙනෙන්නේ සිතුවිලි හුදෙක් පැමිණ, පැවතී, නැති වී යන ආකාරයයි. නමුත් මෙහිදී සිතුවිලි වැලක් එක දිගටම, වේගවත්ව ගලාගෙන යනවා. මේ මොහොතේදී බොහෝ දෙනෙක් සිතන්නේ “මගේ සිත මාත් එක්ක කතා කරනවා” කියායි.

මෙම වේගවත්, නොනවතින සිතුවිලි ප්‍රවාහය, විශේෂයෙන්ම මානසිකව යම් පීඩනයකින් හෝ දුර්වලතාවයකින් පෙළෙන අයට බහුලව අත්විඳින්නට පුළුවන්. නමුත්, මෙවැනි අත්දැකීමක් ලැබූ පමණින්, “මම මානසිකව දුර්වලයි” කියා වැරදි නිගමනයකට ඒමෙන් වළකින්න. එවැනි සිතුවිල්ලක් මෙම පුහුණුව ඉදිරියට කරගෙන යාමට බාධාවක් විය හැකියි. මෙම සිතේ ස්වභාවය තේරුම් ගැනීම ඉතා වැදගත්.

අනාත්මය සහ හේතුඵල දහම: ඔබේ සිතේ කථිකයා කවුද?

මෙලෙස සිත නොනවත්වාම, වැලක් සේ එකිනෙකට වෙලී, වේගයෙන් ගලා එන විට, එය නැවැත්වීම අපහසුයි. මෙසේ ගලා එන්නේ අපේ සිතේ අභ්‍යන්තරයේම ගබඩා වී තිබූ දේවල්. අතීතයේ කළ ක්‍රියා, අමතක වූ සිදුවීම්, සහ එම අතීත සිතුවිලි ඇසුරෙන් අනාගතය ගැන මවාගත් දේ චිත්‍රපටියක් සේ දිගහැරෙන්නට පටන් ගන්නවා.

මෙහිදී, ‘සිහියෙන් බලා සිටීම’ යනු අප උගන්වන සමථ භාවනාවකදී මෙන් තෙවැනි ඇසකින් හෝ දිබ්බ චක්ඛුමය ඤාණයකින් බැලීමක් නොවන බව තේරුම් ගැනීම වැදගත්. මෙය, විදර්ශනාවට අයත්, සති සම්පජัඤය හෙවත් සිහිය සහ නුවණ පැවැත්වීමේ ප්‍රතිඵලයක්. කාලයක් සිහිය පවත්වන විට, සිත තමන් සමඟ කතා කරන බවක් දැනීම, ඇත්තෙන්ම ඔබට අනාත්මතාවය (Anatta) හෙවත් ‘මම’ හෝ ‘මගේ’ කියා පාලනය කළ හැකි ස්ථිර පුද්ගලයෙක් නොමැති බව තේරුම් ගැනීමට කදිම තාර්කික අවස්ථාවක්.

මෙහි සිදුවන්නේ වෙනත් කෙනෙකුගේ ක්‍රියාවක් නොව, පටිච්චසමුප්පාදය (Paticcasamuppāda) ලෙස බුදු දහමේ හඳුන්වන හේතුඵල දහමට අනුව සිදුවන නිරායාස ක්‍රියාවලියක්. එනම්, හේතු ඇති විට ඵල හටගැනීම ස්වභාවික ක්‍රියාවලියයි. මේ නිසා ඔබේම සිත ඔබ සමඟ කතා කරනවා වැනි හැඟීමක් ඇති වෙනවා. මෙය සිතේ ස්වභාවය තේරුම් ගැනීමට ලැබෙන වටිනා අවස්ථාවක්.

සිතේ අණ දීම සහ පාලනය කිරීමේ උත්සාහය

බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළ පරිදි සිහිය දියුණු කරද්දී, අපේ සිතම අපට අණ දීමට පටන් ගන්නා අවස්ථා තිබෙනවා. “ඔයා දැන් අඬන්න ඕනේ,” “ඔයා දැන් කන්න ඕනේ,” “ඔයා දැන් නාන්න ඕනේ” වැනි නියෝග දෙනවා. එපමණක් නොව, ඔබ අකමැති දේවල් කිරීමට පොළඹවමින් ප්‍රශ්න අසනවා.

සමහර විට සිත අසන ප්‍රශ්නවලට ඔබ නිවැරදි පිළිතුරක් නොදුන්නොත්, එය තව තවත් ප්‍රශ්න අසමින් ඔබව දැඩි අපහසුතාවයකට පත් කරනවා. හිසේ කැක්කුමක්, නළල දෙපස වේදනාවක් ඇති වන තරමටම මානසික පීඩනයක් ඇති කර, අවසානයේ වේදනා නාශකයක් ගෙන නිදාගන්නා තැනටම ඔබව අසරණ කිරීමට මේ සිතට හැකියි.

එක මොහොතක් සිතන්න, මේ මොහොතේදීවත් පාලනයක් නැති සිත ඔබව මෙතරම් අසරණ කරනවා නම්, මේ දීර්ඝ සංසාරයේදී එය ඔබව කොතරම් අසරණ කර ඇත්ද? බුදුරජාණන් වහන්සේත්, රහතන් වහන්සේලාත් පෙන්වා දුන් මේ ධර්ම මාර්ගයේ ගමන් කර, මේ පුහුණුව අප ලබා නොගත්තොත් අනාගතයේදී අප කෙතරම් අසරණ වනු ඇත්දැයි මෙතැනදීම ඔබට සිතා ගත හැකියි.

මානසික පීඩනය සහ සිතේ සුව කිරීමේ ශක්තිය

සිතේ මෙම නොනවතින කතා කිරීම සහ ප්‍රශ්න කිරීම එක්තරා විදියකින් භයානක පැතිකඩක් ලෙස පෙනුනත්, එයට බිය විය යුතු නැහැ. ඩිප්‍රෙශන් (Depression), මිග්‍රේන් (Migraine), බින්නෝන්මාදය වැනි බටහිර වෛද්‍ය විද්‍යාවේ නම් වලින් හඳුන්වන මානසික රෝග ලක්ෂණ උත්සන්න වීමට එක් හේතුවක් වන්නේද සිතේ මෙම ස්වභාවය නිවැරදිව තේරුම් නොගැනීමයි.

ආදර සබඳතා බිඳ වැටීම්, පවුල් ආරවුල්, ආර්ථික අපහසුතා, පරාජයන් වැනි ජීවිතයේ හැලහැප්පීම් දරාගත නොහැකි වූ විට, මනස මත දැඩි පීඩනයක් ඇති වෙනවා. උදාහරණයක් ලෙස, ජල නල පද්ධතියකට දරාගත නොහැකි තරම් ජලය ඇතුළු කළ විට, එය පුපුරා යනවා සේම, අපේ මනසටද දරාගත හැකි ප්‍රමාණයක් තිබෙනවා. එම සීමාව ඉක්මවා ගිය විට, හිසරදය, මානසික පීඩනය වැනි තත්ත්වයන් ඇති වී, ඇතැම් විට ඒවා මානසික රෝග දක්වා වර්ධනය වීමට ඉඩ තිබෙනවා.

නමුත් මෙහිදී තේරුම් ගත යුතු වැදගත්ම දෙය නම්, නිවැරදිව සිහියෙන් යුතුව සිත ගවේෂණය කළහොත්, මෙම තත්ත්වයන්ගෙන් මිදීමට හැකියාව ඇති බවයි. අප පෙන්වා දෙන මග පෙන්වීම යටතේ, තමන් විසින්ම සිත අවබෝධ කර ගැනීමෙන්, බෙහෙත් වලින් තොරව සුවය ලැබීමට පවා හැකියාව තිබෙනවා.

අකුසල සිතුවිලි සහ පව් පිරීමේ බිය

සිත ඔබව පාලනය කිරීමට උත්සාහ කරන අවස්ථා බහුලයි. උදාහරණයක් ලෙස, ඔබට අවශ්‍ය වතුර වීදුරුවක් පමණක් වුවත්, සිත ඔබට මෙසේ කියන්නට පුළුවන්: “තව වීදුරුවක් බීපන්, නැත්නම් උඹ මැරෙයි, අපායට යයි!” මෙවැනි බිය ගැන්වීම් හරහා සිත ඔබව තම වසඟයට ගන්නවා.

එමෙන්ම, භාවනානුයෝගීව සිත දියුණු කරන අයට මෙන්ම, එසේ නොවන අයටත් මුහුණ දීමට සිදුවන තවත් අත්දැකීමක් තිබෙනවා. උදාහරණයක් ලෙස, ඉතා ශ්‍රද්ධාවන්තව බුදුන් වඳින කෙනෙකුට, එකවරම බුදු පිළිමය පොළොවේ ගැසීමට හෝ බුදුරදුන්ට අපහාස වන ලෙස කුණුහරුපයෙන් බැණීමට සිතුවිල්ලක් පැමිණිය හැකියි. මෙවැනි සිතුවිලි නිසා බොහෝ දෙනෙක් “මට පව් පිරෙනවාද?” කියා කනස්සල්ලට පත් වෙනවා.

මෙහිදී ඔබ තේරුම් ගත යුත්තේ, ඔබ එය ක්‍රියාවෙන් සිදු නොකරන තාක්, ඒ ගැන කනස්සලු විය යුතු නැති බවයි. මේ සියල්ල හටගන්නේ සිතේ. ජාති, ආගම්, ස්ත්‍රී-පුරුෂ භේදයකින් තොරව, ඕනෑම කෙනෙකුට මෙවැනි නපුරු, අකුසල සිතුවිලි පහළ විය හැකියි. එය සිතේ ස්වභාවය බව අප තේරුම් ගත යුතුයි. එබැවින්, සිත ඔබට කෙතරම් නරක යෝජනා කළත්, ප්‍රශ්න අසා ඔබව වෙහෙසට පත් කළත්, ඒ සියල්ලට පිළිතුරු දීමට ඔබ බැඳී නැහැ. එය මෝඩ ක්‍රියාවක් පමණයි.

ප්‍රායෝගික විසඳුම: හිඟන්නාගේ උපමාව සහ සිහියෙන් බලා සිටීම

ඔබේ සිත ඔබට ප්‍රශ්න ඉදිරිපත් කරමින්, පිළිතුරු දෙන තුරුම පීඩනයක් ඇති කරනවා නම්, ඔබ කළ යුත්තේ කුමක්ද? මෙයට ඇති හොඳම උපමාව නම් හිඟන්නාගේ කතාවයි. වැඩක් පලක් කරගත හැකි නිරෝගී හිඟන්නෙක්, ඔබව බිය ගන්වා දිනපතාම ඔබෙන් මුදල් ලබා ගන්නවා යැයි සිතන්න. ඔබ බියට පත් වී මුදල් දෙන තාක් කල්, ඔහු නැවත නැවතත් පැමිණෙනවා. ඔබ මුදල් දීම නැවැත්වුවහොත්, ඔහු දින කිහිපයක් පැමිණ, බැණ වැදී, සමහර විට ගලක් ගසා හෝ අවසානයේ ඔහුටම එපා වී ඒම නවතා දමනවා.

ඔබේ සිතටද කළ යුත්තේ මෙයමයි. වේගයෙන් ගලා එන සිතුවිලි වේවා, ඔබෙන් ප්‍රශ්න අසන සිතුවිලි වේවා, ඒ කිසිවකට පිළිතුරු දීමට යන්න එපා. සම්මුඛ පරීක්ෂණයකදී මෙන් සිත ඔබෙන් ප්‍රශ්න අසන විට, නිශ්ශබ්දව, සිහියෙන් යුතුව ඒ දෙස බලා සිටින්න. සිත නැවත නැවතත් ප්‍රශ්න කළත්, ඔබ කළ යුත්තේ බලා සිටීම පමණි.

“මම මේකට උත්තර දුන්නොත් මට සහනයක් දැනෙයි” කියා සිතා හෝ පිළිතුරු දීමට උත්සාහ නොකරන්න. බලෙන් පිළිතුරු දීමෙන් කිසිදු ප්‍රයෝජනයක් නැහැ. ස්වභාවිකවම පිළිතුරක් සිතේ පහළ වුවහොත්, එයට නිදහසේ ගලා යාමට ඉඩ හරින්න, නමුත් ඔබ මැදිහත් වී පිළිතුරු සෙවීමෙන් වළකින්න.

ප්‍රතිඵලය: සිත නිහඬ වන මොහොත

මෙම පුහුණුව කාලයක් තිස්සේ ප්‍රගුණ කරන විට, ඔබේ සිත ඔබෙන් ප්‍රශ්න ඇසීම සම්පූර්ණයෙන්ම නවතා දමන තත්ත්වයට පත් වෙනවා. මේ වෙනුවෙන් ගතවන කාලය එක් එක් පුද්ගලයාට සාපේක්ෂයි. එය දින කිහිපයක්, මාස කිහිපයක් හෝ වසරක් වුවත් විය හැකියි. නමුත් මෙම ක්‍රමවේදය නිවැරදිව අල්ලාගෙන පුහුණු වන කෙනෙකුට මෙම ප්‍රතිඵලය අනිවාර්යයෙන්ම ලැබෙනවා.

වැදගත්ම දෙය නම්, සිත ප්‍රශ්න අසන මොහොතේදීම සිහියෙන් බලා සිටීමයි. “මම මීළඟට මෙසේ කරනවා” කියා කලින් සැලසුම් කිරීමෙන් වළකින්න. අදාළ සිදුවීමට මුහුණ දෙන මොහොතේ, රූපවාහිනියක් දෙස බලන්නා සේ, වේල්ලක් කැඩීගෙන යන දසුනක් දෙස බලන්නා සේ, හෝ පාරේ යන වාහන දෙස බලන්නා සේ, කිසිදු මැදිහත් වීමකින් තොරව එම සිතුවිලි ජාලය දෙස බලා සිටින්න.

මෙලෙස බලා සිටීම තුළ, ඔබෙන් ප්‍රශ්න අසන, ඔබව බිය ගන්වන සිතුවිලි ක්‍රමයෙන් නැති වී යනවා. සමහර විට ඔබේ සිත, “දොර මුල්ලේ අමනුෂ්‍යයෙක් ඉන්නවා” කියා හෝ ඔබ දුටු හොල්මන් චිත්‍රපටවල දර්ශන මවා පෙන්වමින් ඔබව බිය ගැන්වීමට උත්සාහ කළ හැකියි. විශේෂයෙන්ම රාත්‍රී කාලයේදී මෙවැනි සිතුවිලි බහුල විය හැකියි. එවැනි අවස්ථාවලදීද කළ යුත්තේ, ඒ කිසිදු යෝජනාවකට හෝ ප්‍රශ්නයකට ප්‍රතිචාර නොදක්වා, සිහියෙන් යුතුව ඒ දෙස බලා සිටීමයි.

සිතුවිලි නැති කිරීම නොව, සිත නිවා ගැනීම

මෙම පුහුණුව තුළින්, සිත ඔබ සමඟ කතා කිරීම, ප්‍රශ්න ඇසීම, සහ කෝච්චියක් මෙන් වේගයෙන් ගලා යාම ක්‍රමයෙන් අඩු වී යයි. ඔබටම එය තේරෙන්නට පටන් ගනීවි. අවසානයේදී, ඔබේ සිත නිස්කලංක, සාමකාමී, කෙලෙස් අඩු, සිතුවිලි අඩු නිවහනක් බවට පත් වෙනවා.

මෙහිදී මතක තබා ගත යුතු වැදගත් කරුණක් නම්, අපට සිතුවිලි සම්පූර්ණයෙන්ම නැති කළ නොහැකි බවයි. එය බොහෝ දෙනෙක් අසන ප්‍රශ්නයක්. ධ්‍යාන වැනි සමථ භාවනාවලදී සිදුවන්නේ සිතුවිලි තාවකාලිකව යටපත් වීමක් (block) පමණි. බුදු, පසේබුදු, මහරහතන් වහන්සේලාට පවා සිතුවිලි පහළ වෙනවා. විශේෂත්වය නම්, උන්වහන්සේලා ඒ සිතුවිලිවලට ඇලෙන්නේවත් ගැටෙන්නේවත් නැති වීමයි. විදර්ශනා භාවනාවේ අරමුණ වන්නේද සිතුවිලි නැති කිරීම නොව, ඒවා කෙරෙහි ඇති ඇලීම සහ ගැටීම නැති කිරීමයි.

එබැවින්, මෙම ප්‍රායෝගික පුහුණුවේ දිගින් දිගටම යෙදෙන්න. ඔබේ සිතේ ඇති වන සෑම ගැටලුවකටම, සිහියෙන් යුතුව බලා සිටීමෙන් පිළිතුරු සොයා ගන්න. එමගින් ඔබ ගැටලුවලින් නිදහස් වනු ඇත.

නිගමනය සහ ආශිර්වාදය

මෙම ප්‍රායෝගික දේශනාව තුළින් ලබා දුන් අවබෝධය ඔබට ප්‍රමාණවත් යැයි මම සිතනවා. මෙහි තවත් පැතිකඩවල් පිළිබඳව ඉදිරියේදී සාකච්ඡා කිරීමට බලාපොරොත්තු වෙනවා. ඔබත්, බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද සතර සතිපට්ඨානයට අනුකූලව, මෙම පුහුණුව ප්‍රායෝගිකවම තම ජීවිතයට යොදා ගන්න.

මෙම කාරණාව ප්‍රායෝගිකවම යොදා, තමන්ගේ සිත තුළින්ම සත්‍යය ප්‍රත්‍යක්ෂ කරගැනීමට ඔබට ශක්තිය, ධෛර්යය ලැබේවායි බුද්ධ, ධම්ම, සංඝ යන ත්‍රිවිධ රත්නයේ ආනුභාවයෙන් ආශිර්වාද කරමින් මෙම ලිපිය අවසන් කරනවා.

මේ උතුම් මඟෙහි අප සමඟ එක්ව ගමන් කිරීමට ඔබටත් අපි ආරාධනා කරමු. අපගේ ඉගැන්වීම් කියවා, සියල්ලටම වඩා වැදගත් ලෙස, ඒවා ඔබගේ ජීවිතයට ප්‍රායෝගිකව යොදාගන්න. ඔබ ලබන අත්දැකීම් සහ ඔබට ඇතිවන ගැටළු, අපගේ ලිපියට පහළින් ඇති අදහස් තීරුවේ සටහන් කරන ලෙස අපි ඔබව දිරිමත් කරන්නෙමු. ඔබ අසන ප්‍රශ්න, ඔබගේ අවශ්‍යතාවලටම ගැලපෙන ලෙස ඉදිරි ලිපි සහ වීඩියෝ සකස් කිරීමට අපට මහත් උපකාරයක් වනු ඇත. එමෙන්ම, වෙබ් අඩවියේ ඇති ‘Contact Us‘ පෝරමය හරහා ද ඔබට අප හා සම්බන්ධ විය හැකිය.

අපගේ මෙම උත්සාහය, ඔබ තුළ සැඟවී ඇති ආධ්‍යාත්මික බීජය, එනම් සමාධිය, ධ්‍යාන සහ අභිඥා වැනි ගුණාංග පෝෂණය කිරීමයි.

අප සමඟ එක් වූ ඔබට ස්තූතියි. මෙම වෙබ් අඩවිය ඔබගේ අධ්‍යාත්මික ගමනට මහත් ශක්තියක් වනු ඇතැයි අපි බලාපොරොත්තු වෙමු.
ඔබ සැමට තෙරුවන් සරණයි!