තෙරුවන් සරණයි සියලු දෙනාටම!
ආධ්යාත්මික ජීවිතය තුළ සිහිය මූලික කරගෙන, තමන්ගේ සිත ගවේෂණය කරන ඔබ, සිතුවිලි ඇතිවන, පවතින සහ නැතිවී යන ස්වභාවය පිළිබඳව දැනටමත් ප්රායෝගික අත්දැකීම් ලබා ඇති බව නිසැකයි. සිහියෙන් යුතුව සිටින විට සිතුවිලි ක්රියාත්මක වන ආකාරය ඔබ හොඳින් දැක ඇති. අද, එම අත්දැකීම මත පදනම්ව, සිත ගැන සිහිය පවත්වමින් තවත් එක් පියවරක් ඉදිරියට තබා, වඩාත් ගැඹුරු තලයක් ගවේෂණය කිරීමට මම ඔබට ආරාධනා කරනවා.
යහපත් සිතුවිලි සමඟ මිශ්ර වන සියුම් ආශාව: ප්රායෝගික උදාහරණයක්
අපි එදිනෙදා ජීවිතයේ විවිධ කටයුතුවල නිරත වන විට, අප තුළ විවිධ සිතුවිලි පහළ වන බව ඔබ අත්දැකීමෙන් දන්නවා. උදාහරණයක් ලෙස, ඔබ රූමත් තරුණියකට හෝ තරුණයෙකුට උදව්වක් කිරීමට සිතන අවස්ථාවක් සලකා බලමු. ඔබ තුළ මුලින්ම ඇතිවන්නේ උදව් කිරීමේ යහපත් චේතනාවයි. බුදු දහමේදී, මෙවැනි අන්යන්ට හිතසුව පතන සිතුවිල්ල මෛත්රිය ලෙස හඳුන්වයි. නමුත්, අපි කිසිවෙක් සියලු කෙලෙස් නැති කළ උතුමන්ලා නොවන නිසා, මේ ක්රියාව දෙස තවදුරටත් විමසා බැලිය යුතුයි.
ඔබ එම පුද්ගලයාට උදව් කරන්නේ ඔහු හෝ ඇය ලස්සන නිසාද? මෛත්රී සහගත සිතුවිල්ල පෙරදැරිව ඔබ මුදලක් හෝ ආහාර වේලක් වැනි දෙයක් ලබා දෙන විට, ඒ මොහොතේ ඔබේ සිත දෙස හොඳින් බලන්න. සමහරවිට ඔබ දෙදෙනාම අවිවාහක විය හැකියි. එම මෛත්රී සහගත සිතුවිල්ල සමඟම, ඒ පුද්ගලයා කෙරෙහි යම්කිසි ඇල්මක්, එනම් බුදු දහමේදී තෘෂ්ණාව (tanha) ලෙස හඳුන්වන සියුම් ආශාවක් හටගන්නවාදැයි නිරීක්ෂණය කරන්න. “මෙයා මාත් එක්ක දිගටම කතා කරනවා නම් හොඳයි,” “මගෙන් තව උදව් ඉල්ලනවා නම් හොඳයි” වැනි සිතුවිලි ඒ යහපත් සිතුවිල්ල වටා ගෑවී ක්රියාත්මක වෙනවාදැයි සිහියෙන් බලන්න. මෙය යම් ආකාරයක ලෝභී සිතුවිල්ලකි.
අපේක්ෂාවන්ගේ ස්වභාවය: ස්තූතියක් පවා සියුම් ක්ලේශයක් විය හැකිද?
සිත ගවේෂණය කළ කෙනෙක් ලෙස මට ස්ථිරවම කිව හැකියි, මෙවැනි දේ අප සියලු දෙනා තුළම පාහේ සිදුවන බව. එය මනුෂ්ය ස්වභාවයයි. අපි බොහෝ දෙනෙක් කෙනෙකුට උදව් කරන්නේ ලෝභකම අතහැර, මෛත්රියෙන් යුතුවයි. නමුත් ඒ යහපත් සිතුවිල්ල සමඟම, ආපසු යමක් බලාපොරොත්තු වීමේ සියුම් අපේක්ෂාවක්ද තිබෙනවා.
අඩුම තරමේ “ඔබට ස්තූතියි” කියන වචනයවත් අපි බලාපොරොත්තු වෙනවා. මෙලෙස, මෛත්රිය වැනි පිරිසිදු සිතුවිල්ලක් සමඟ ගෑවෙන මේ සියුම් අපේක්ෂාවන්, බුදු දහමේ ක්ලේශ (kilesa) හෙවත් සිත කිලිටි කරන ස්වභාවයන් ලෙස හඳුන්වයි.
මේ පිළිබඳව ඔබට ගැඹුරු අවබෝධයක් ලබා ගැනීමට පූජ්ය රේරුකානේ චන්දවිමල නායක ස්වාමීන් වහන්සේ විසින් රචිත “වංචක ධර්ම හා චිත්ත උපක්ලේෂ” සහ “කෙලෙස් එක්දහස් පන්සීය” වැනි ග්රන්ථ කියවීමෙන් හැකියාව ලැබේවි. ඔබ දැනටමත් සිහියෙන් යුතුව තමන්ගේ සිතුවිලි හඳුනා ගැනීම පුහුණු කරන නිසා, උන්වහන්සේ පෙන්වා දෙන කරුණු ඔබේ ප්රායෝගික අත්දැකීම් සමඟ ගලපා ගැනීමට පහසු වේවි.
පුණ්යකර්ම සහ ප්රශංසාව: අපේ සැබෑ චේතනාව කුමක්ද?
මෙම මූලධර්මය ඕනෑම යහපත් ක්රියාවකට අදාළයි. ඔබ බස් රථයකදී රූමත් කෙනෙකුට අසුනක් පිරිනමන විට, යම් ලාභ අපේක්ෂාවකින් තව කෙනෙකුට උදව් කරන විට, හෝ විශාල පින්කමක් ඔබේ මූලිකත්වයෙන් සිදු කරන විට, “මගේ නම වැජඹෙන්න ඕනේ” කියා සියුම් සිතුවිල්ලක් ඇති වෙනවාදැයි බලන්න.
ඒ වගේම, සමහරු තමන් කළ උදව්ව ගැන ප්රශංසාවක් බලාපොරොත්තු වෙනවා, නැත්නම් ඒ බව අන් අයට කියනවාට කැමතියි. මේ සියල්ලම එක්තරා ආකාරයක ක්ලේශයන්. මෙහිදී ප්රායෝගිකව කළ යුත්තේ, මෙවැනි සිතුවිලි ඇතිවන විට ඒවා හඳුනා ගැනීම පමණයි. තමන් වචනයෙන්, ක්රියාවෙන් හෝ සිතුවිල්ලකින් හෝ අනුන්ට උදව් කරන සෑම මොහොතකම මේ සියුම් ස්වභාවය වටහා ගැනීම වැදගත්.
මෛත්රී භාවනාව: සැබෑ මෛත්රිය සහ රාගය අතර වෙනස
මෛත්රී භාවනාව (Metta Bhavana) වඩන විට, තමන් වැඩියෙන්ම ආදරය කරන අයට හෝ තමන් වෛර කරන අයට එකවර මෛත්රිය වැඩීමට යොමු නොවන්නැයි උපදෙස් දෙන්නේ මේ නිසායි. සිහිය සහ ප්රඥාව (sati-paññā) නොමැතිව, අපට මේ සියුම් වෙනස්කම් හඳුනාගන්න බැහැ.
උදාහරණයක් ලෙස, ඔබ ඔබේ බිරිඳට, සැමියාට, දරුවන්ට හෝ දෙමාපියන්ට මෛත්රිය වඩනවා කියා සිතමු. ඒ මෛත්රිය සැබෑ මෛත්රියක්ද? නැතිනම් ඒ මෛත්රිය වටා රාගය (rāga) හෙවත් ඇලීම, ආදරය, හෝ දරුවන් කෙරෙහි ඇති තෘෂ්ණාව (tanhā) වැනි ලෝභී සිතුවිල්ලක් ගෑවිලා නැද්ද? මෛත්රිය වඩන මොහොතේ, සිහියෙන් යුතුව මේ ගැන බලන්න. මෙහි අරුත ඔවුන්ට උදව් කිරීම හෝ ආදරය කිරීම නතර කළ යුතුය යන්න නොවේ. ඒ වෙනුවට, එවැනි යහපත් ක්රියා සිදු කරන විට තමන් තුළ ඇතිවන සියුම් ක්ලේශයන් සිහියෙන් යුතුව හඳුනා ගැනීම පමණයි කළ යුත්තේ.
හඳුනාගැනීමේ සිට පිරිසිදු වීම දක්වා: සැබෑ මෛත්රිය වර්ධනය වන හැටි
මෙම සිතුවිලි හඳුනා ගැනීම දිගින් දිගටම ප්රායෝගිකව පුහුණු කරන විට, ඔබේ චේතනාවන් ක්රමයෙන් පිරිසිදු වෙනවා. නැවතත් අර උදාහරණයට යමු. ඔබ කාලයක් තිස්සේ සිතුවිලි හඳුනා ගැනීම පුහුණු කළ කෙනෙක් ලෙස රූමත් තරුණියකට මුදලින් උදව් කරනවා. දැන්, ඔබේ සිත තුළ “ඇයගේ දුරකථන අංකය ඉල්ලාගෙන කතා කරන්න ඕනේ”, “ඇයත් එක්ක පින්කම් ගැන කතා කරන්න ඕනේ” වැනි තෘෂ්ණා සහගත, ලෝභී, රාගික සිතුවිලි ඇතිවන්නේ නැහැ. ඒ වටේ ගෑවෙන සිතුවිලි ටික නැතිවෙලාම යනවා.
එවිට ඉතිරි වන්නේ සැබෑ මෛත්රිය පමණයි. ඔබ ඒ මොහොතේ ඇයට උදව් කරනවා. ඉන් එහාට ඇයගෙන් ස්තූතියක්වත්, දුරකථන අංකයවත් බලාපොරොත්තු වෙන්නේ නැහැ. ඇය කෑවද බිව්වද කියා නැවත සොයන්න යන්නේ නැහැ. මන්ද, ඒ මොහොතේ ඇයට අවශ්ය වූයේ ඒ උදව්ව පමණයි. දැක්කා නේද? දිගටම කරන පුහුණුව නිසා සැබෑ මෛත්රිය ඉස්මතු වන ආකාරය.
මේ සමාජයේ සැබෑ ලෙසම දන් දෙන, මෛත්රිය වඩන, හොඳ දේ කරන අය සිටිනවා. එය ඉතා උතුම් දෙයක්. මම කරන්නේ එය විවේචනය කිරීමක් නොව, ඒ උතුම් ක්රියා සමඟ ගෑවී පවතින සියුම් දේවල් පෙන්වා දීමක් පමණයි.
සෘජු සිත: බුදුවරයෙකුගේ සහ රහතන් වහන්සේගේ මෛත්රිය
සෝවාන්, සකෘදාගාමී වැනි මාර්ග ඵල ලාභී උතුමන් තුළ වුවද යම් සියුම් කෙලෙස් තිබිය හැකි නමුත්, අනාගාමී, අරහත්, පසේ බුදු, සම්මා සම්බුදු යන උත්තමයන් වහන්සේලා තුළ ඇත්තේ සැබෑම, පිරිසිදු මෛත්රියකි. උන්වහන්සේලාගේ සිතුවිලි සෘජුයි. දුන්නොත් දුන්නා පමණයි. ඒ වටා ගෑවෙන කිසිදු අපේක්ෂාවක් නැහැ. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කරුණාව, මහා කරුණාව ලෙස හඳුන්වන්නේ ඒ නිසයි.
මෙම පුහුණුව තුළින්, අටලෝ දහම (atthaloka dhamma) ලෙස හඳුන්වන ලෝකයේ පැවැත්මේ කොන්දේසි අටට, ලාභ-අලාභ, යස-අයස, නින්දා-ප්රශංසා, සැප-දුක, නොසැලී, මධ්යස්ථව සිටීමට සිත හුරු වෙනවා. බණ දේශනා කර “සාදු” කාරයක්වත් බලාපොරොත්තු නොවන්නැයි බුදුන් වහන්සේ භික්ෂූන්ට දේශනා කළේ මේ නිසායි.
එසේ බලාපොරොත්තු වීම තුළ, එය සැබෑ මෛත්රියෙන් කියන දේශනාවක් බවට පත් වන්නේ නැහැ. එය තුළ සියුම් ආශාවක් ගැබ්වී තිබෙනවා. රහත් බව ඉලක්ක කරගෙන යාම සිත පුරුදු කරන භික්ෂුවක් මේ බව හොඳින් දන්නවා. උන්වහන්සේ හොඳක් හෝ නරකක් බලාපොරොත්තු නොවී, මෛත්රියෙන්ම දහම් දෙසනවා.
ඔබේ දෛනික ජීවිතයට ප්රායෝගික උපදෙස්
මෙම මූලධර්මය ඔබේ ජීවිතයේ සෑම පැත්තකටම අදාළයි. ඔබ ආහාර ගන්නා විට, ඔබේ මව සමඟ වැඩ කරන විට, සමාජ සේවයක් කරන විට, නින්දාවක් හෝ ප්රශංසාවක් බලාපොරොත්තු වෙනවාදැයි සියුම්ව බලන්න. මම තරුණ තරුණියන්ගේ උදාහරණ ගත්තේ ඔබට පහසුවෙන් තේරුම් ගැනීමටයි. නමුත් මෙය ඔබ දෙන දානයක සිට, ආලෝක පූජාවක්, කඨින පූජාවක්, ළමා නිවාසයකට කරන උපකාරයක් දක්වා සෑම හොඳ ක්රියාවකටම අදාළයි.
උදාහරණයක් ලෙස, සමහරු දන් දී ඡායාරූප ගෙන සමාජ මාධ්යවල පළ කරනවා. එය හොඳ හෝ නරක යැයි මම කියන්නේ නැහැ. නමුත් ඔබ එසේ කරනවා නම්, “මම අවංකවම මේ ඡායාරූපය පළ කළේ කුමන චේතනාවකින්ද? ඒ සමඟ ගෑවිලා තිබුණු අමතර සිතුවිලි මොනවාද?” කියා ඔබම විමසා බලන්න. එවිට ඔබට ඔබේ සිතේ ක්රියාකාරීත්වය ගැන බොහෝ දේ ඉගෙන ගන්නට ලැබේවි.
සෘජු සහ වක්ර සිතුවිලි අතර වෙනස
බුදුවරුන්, පසේ බුදුවරුන් සහ මහ රහතන් වහන්සේලාට ඇත්තේ සෘජු සිතුවිල්ලකි. මෛත්රිය නම් මෛත්රියමයි. කරුණාව නම් කරුණාවමයි. උන්වහන්සේලා තුළ මෙත්තා, කරුණා, මුදිතා, උපේක්ඛා යන සතර බ්රහ්ම විහරණ සෘජුවම පවතිනවා. නමුත් අපේ එසේ නැහැ. අපේ මේ යහපත් ගුණාංග සමඟ වෙනත් සිතුවිලි මිශ්ර වී තිබෙනවා.
කෙසේ වෙතත්, සමහර අවස්ථාවලදී, කිසිදු මාර්ග ඵලයක් ලබා නැති සාමාන්ය පුද්ගලයෙකුට වුවද, ක්ෂණිකව සෘජු මෛත්රී සිතුවිල්ලක් පහළ විය හැකියි. උදාහරණයක් ලෙස, යම් පුද්ගලයෙකුට කිසිදු අතුරු සිතුවිල්ලකින් තොරව, පිරිසිදු කරුණාවෙන්ම කෙනෙකුට උදව් කළ හැකි අවස්ථා තිබෙනවා. නමුත් එම ස්වභාවය ස්ථිරව පවතින්නේ නැහැ. විවිධ අවස්ථාවලදී එය වෙනස් වෙනවා. නමුත් බුදු පසේ බුදු මහ රහතන් වහන්සේලාගේ කරුණාව, මෛත්රිය පැය විසිහතර පුරාම එකම ලෙස, සෘජුව පවතිනවා.
අවසාන ඉලක්කය: සසර ගමන කෙටි කරගැනීම
ඔබ සිහිය සහ ප්රඥාව, එනම් සති සම්පජඤ්ඤය ප්රායෝගිකව පුහුණු කරන නිසා, මම කලින් සඳහන් කළ පොත්පත් කියවන විට ඔබේ සිතේ සැඟවුණු තවත් බොහෝ දේ ඔබටම හසුවන්නට පටන් ගනීවි. මේ ආකාරයට ටිකෙන් ටික පුහුණු කරන විටයි සසරේ එකතු වූ කෙලෙස් ගෙවෙන්නට පටන් ගන්නේ. සිත ගැන අවබෝධ වෙන්න ගන්නේ. එවිට ඔබේ භව චක්රය කෙටි වී, සංසාර ගමන කෙටි වී, මේ ආත්මයේදීම උතුම් මාර්ග ඵල ලබන්නට තරම් සිත දියුණු කරගැනීමේ හැකියාව ලැබෙනවා.
මෙහිදී නැවතත් මතක් කළ යුතුයි, ඔබ සිහිය පැවැත්වීම පිළිබඳ දේශනා කියවා නැතිනම්, අපගේ “සිත දිහා නිහඬව බලාගෙන ඉන්න” වැනි ලිපි කියවීම ඔබට මෙම පුහුණුව සඳහා මහත් උපකාරයක් වේවි. මෙම ක්රියාවලිය, එනම් සිහියෙන් යුතුව සිතේ මේ සියුම් කොටස් හඳුනා ගන්නා විට, ටිකෙන් ටික එම අනවශ්ය සිතුවිලි ක්ෂය වී යනවා, නැතිවී යනවා, නැවත ඇති නොවන තත්ත්වයටම පත් වෙනවා.
අවසාන ආශිර්වාදය සහ ඉදිරි මග
මා පෙන්වා දුන් කරුණු ඔස්සේ, මෙම ප්රායෝගික පුහුණුව දිගින් දිගටම සිදු කරන්න. අනාගතයේදී, තවත් පැතිකඩවල් ඔස්සේ තමන්ගේ සිතේ කෙලෙස් සිතුවිලි හඳුනාගෙන මේ ගමන ඉදිරියට යන ආකාරය මම ඔබට කියා දෙන්නම්.
බුද්ධ, ධම්ම, සංඝ යන ත්රිවිධ රත්නයේ ආනුභාවයෙන්, තමන්ගේ සිතේ ඇතිවන හොඳ සිතුවිලි සමඟ ක්රියාත්මක වන, ඒ වටා ගෑවුණු නරක සිතුවිලිත්, නරක සිතුවිලි සමඟ ක්රියාත්මක වන හොඳ සහ නරක සිතුවිලිත්, සිහියෙන් සහ ප්රඥාවෙන් යුතුව හඳුනා ගන්නට ඔබට ශක්තිය ලැබේවා කියා ආශිර්වාද කරමින් අදට මෙම ලිපිය අවසන් කරනවා.
මේ උතුම් මඟෙහි අප සමඟ එක්ව ගමන් කිරීමට ඔබටත් අපි ආරාධනා කරමු. අපගේ ඉගැන්වීම් කියවා, සියල්ලටම වඩා වැදගත් ලෙස, ඒවා ඔබගේ ජීවිතයට ප්රායෝගිකව යොදාගන්න. ඔබ ලබන අත්දැකීම් සහ ඔබට ඇතිවන ගැටළු, අපගේ ලිපියට පහළින් ඇති අදහස් තීරුවේ සටහන් කරන ලෙස අපි ඔබව දිරිමත් කරන්නෙමු. ඔබ අසන ප්රශ්න, ඔබගේ අවශ්යතාවලටම ගැලපෙන ලෙස ඉදිරි ලිපි සහ වීඩියෝ සකස් කිරීමට අපට මහත් උපකාරයක් වනු ඇත. එමෙන්ම, වෙබ් අඩවියේ ඇති ‘Contact Us‘ පෝරමය හරහා ද ඔබට අප හා සම්බන්ධ විය හැකිය.
අපගේ මෙම උත්සාහය, ඔබ තුළ සැඟවී ඇති ආධ්යාත්මික බීජය, එනම් සමාධිය, ධ්යාන සහ අභිඥා වැනි ගුණාංග පෝෂණය කිරීමයි.
අප සමඟ එක් වූ ඔබට ස්තූතියි. මෙම වෙබ් අඩවිය ඔබගේ අධ්යාත්මික ගමනට මහත් ශක්තියක් වනු ඇතැයි අපි බලාපොරොත්තු වෙමු.
ඔබ සැමට තෙරුවන් සරණයි!
