අදත් අපගේ ආධ්යාත්මික ජීවිතය ගවේෂණය කරන ඔබට, සිහිය මූලික කරගත් දේශනා විටින් විට අපි ගෙන එනවා. අපගේ අරමුණ වන්නේ ඔබේ සිතේ විවිධ පැතිකඩවල් දෙස බැලීමට, එහි සැබෑ ස්වභාවය හඳුනාගන්නට සහ එය ගවේෂණය කරන්නට ඔබට මඟ පෙන්වීමයි. සිතේ පවතින හොඳ-නරක, එහි ගැඹුර සහ පළල වැනි සෑම දෙයක්ම නිවැරදිව අඳුනාගැනීම සඳහා සිහිය හෙවත් සතිය පුරුදු පුහුණු කරන ආකාරය අපි කියා දෙනවා.
මෙම ප්රායෝගික පුහුණුව තුළින් වයස්, ජාති, ආගම් භේදයකින් තොරව බොහෝ දෙනෙක් මේ වන විටත් තම සිතේ පවතින දෝෂ, කෙලෙස් සහ හොඳ-නරක ස්වභාවයන් හඳුනාගෙන තිබෙනවා. වැදගත්ම දේ වන්නේ මේ ප්රායෝගික බවයි. නිර්වාණය කරා යන ගමනේදී අපට අත්යවශ්ය වන්නේ මෙම සිහියයි. නිවන යනු හුදෙක් සංකල්පයක් නොව, සිහියේ උපරිම අවස්ථාවයි; සිහිය නිරන්තරයෙන් පවතින උච්චතම ස්ථානයයි.
අප මේ සියල්ල කරන්නේ එම ඉලක්කය කරා යාමටයි. බුදු, පසේබුදු, රහතන් වහන්සේලා මෙන්ම සෝවාන්, සකෘදාගාමී, අනාගාමී යන මාර්ගඵලලාභී උත්තමයන්ගේ සිහිය සාමාන්ය පෘථග්ජන මනුෂ්යයෙකුට වඩා ඉතා දියුණු මට්ටමක පවතිනවා. සියලු කෙලෙස් නැසූ උතුමන්ගේ සිහිය ස්ථිරවම, ඉතා තීව්ර ලෙස දියුණු වී තිබෙනවා. අප උත්සාහ කරන්නේද එම සිහිය ක්රමයෙන් දියුණු කරගැනීමටයි.
සක්මන් භාවනාව යනු කුමක්ද? එය අපට උපකාරී වන්නේ කෙසේද?
සිහිය දියුණු කිරීමේදී බුදුරජාණන් වහන්සේ අපට ඉරියව් හතරක් පිළිබඳව පෙන්වා දී තිබෙනවා. හිඳගෙන සිටීම, සිටගෙන සිටීම, ගමන් කිරීම සහ පර්යංකය (භාවනා ඉරියව්ව) යනු එම සතර ඉරියව්වයි. අපි භාවනාවේදී සමාධිය, සමථය සහ විදර්ශනාව දියුණු කරගැනීම සඳහා බොහෝ විට භාවිතා කරන්නේ පර්යංකය හෙවත් පද්මාසනයයි.
නමුත්, විදර්ශනාත්මකව සිහිය හෙවත් සති සම්පජඤ්ඤය දියුණු කරගැනීමට තවත් ඉතා ප්රබල ක්රමයක් තිබෙනවා. ඒ තමයි, ඇවිදින ඉරියව්ව. එදිනෙදා ජීවිතයේදී, ගෙදර-දොරේ වැඩ කටයුතු, දරුවන්ගේ වැඩ සහ රැකියාව අතරතුර ඔබ ටිකෙන් ටික සිහිය දියුණු කරන්නට උත්සාහ කරනවා. මෙම උත්සාහයට මහත් රුකුලක් වන ඇවිදින ඉරියව්වෙන් සිහිය දියුණු කරගැනීමේ ක්රමය සක්මන් භාවනාව ලෙස හැඳින්වෙනවා.
ඔබ ආරණ්ය සේනාසනවල දැක ඇති අඩි 30-40ක් දිග, අඩි 3-4ක් පළල ‘සක්මන් මළු’ මේ සඳහාම නිර්මාණය වූ ඒවායි. සමහර සක්මන් මළු අවසානයේ හිඳගෙන භාවනා කිරීමට හෝ විවේක ගැනීමට ආසනයක්ද සකසා තිබෙනවා. භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ ආධ්යාත්මික ජීවිතයේ ප්රධානම අංගයක් වන්නේ මෙම සක්මන් භාවනාව සහ හිඳගෙන කරන භාවනාවයි.
ඔබේ නිවසේදීම සක්මන් භාවනාවට සුදුසු තැනක්
ඔබටත් ඔබේ නිවසේම මේ සඳහා සුදුසු තැනක් සකසා ගත හැකියි. සමහර විට ඔබේ නිවසේ දිගු කොරිඩෝවක් (passage) හෝ අඩි 20ක් පමණ දිග තීරුවක් තිබෙන්නට පුළුවන්. නිවස ඉදිරිපිට ඇති කුඩා ඉඩකඩ වුවද මේ සඳහා ප්රමාණවත්. ඕනෑම නිවසක, ගේ ඇතුළත හෝ පිටත, අඩි 20ක් පමණ දිගට ඇවිදීමට හැකි ඉඩක් සොයාගත හැකියි. සක්මන් භාවනාව සඳහා ඔබට එය භාවිතා කළ හැකියි.
පාවහන් නොමැතිව ඇවිදීමේ සැඟවුණු ආනිසංස
බොහෝ සක්මන් මළුවල සියුම් වැලි අතුරා ඇත්තේ ඇයි? ඊට ගැඹුරු හේතුවක් තිබෙනවා. නූතනයේ අප පුරුදු වී සිටින රබර් පාවහන් භාවිතය අපගේ සෞඛ්යයට එතරම් හිතකර නැහැ. අපගේ යටිපතුල පොළොව සමඟ ස්පර්ශ වීම ඉතා වැදගත්. අපේ මොළය, ඇස්, කන්, නාසය ඇතුළු හිසේ සියලුම ඉන්ද්රියන්ට සම්බන්ධ ස්නායු පද්ධතිය යටිපතුල හා සම්බන්ධයි. නාඩි ශාස්ත්රය දන්නා කෙනෙකුට යටිපතුලේ නිවැරදි ස්ථානයක් ස්පර්ශ කර දතක් හිරිවැටවීමට හෝ ඇසක් ගැස්සවීමට පවා හැකියාව තිබෙනවා.
මෙම සියුම් වැලි මත පාවහන් නොමැතිව සක්මන් භාවනාව පුහුණු කිරීමේදී, එම ස්නායු උත්තේජනය වී මොළයේ ක්රියාකාරීත්වය වැඩි දියුණු වෙනවා. ස්නායුවල ඇති බාධාවන් ඉවත් වී යනවා. බුදුරජාණන් වහන්සේ මේ සියල්ල අවබෝධයෙන් දුටු දේවල්. උන්වහන්සේ සමථ භාවනාවෙන් සහ කුණ්ඩලිනී ශක්තියෙන් (මෙම වචනය ත්රිපිටකයේ සඳහන් නොවූවත්, එහි හරය එයයි) උපරිමයටම ගිය උත්තමයෙක්.
එනිසා මෙම භෞතික ශරීරයේ ක්රියාකාරීත්වය උන්වහන්සේ මනාව දුටුවා. මේ අනුව, වැලි ඇති සක්මන් මළුවක ඇවිදීම සිමෙන්ති හෝ ලී පොළොවක ඇවිදිනවාට වඩා ගුණදායකයි. දිනකට විනාඩි 15කින් හෝ ආරම්භ කර ක්රමයෙන් කාලය වැඩි කිරීමෙන් ඔබට මෙහි ප්රතිඵල අත්විඳිය හැකියි.
ඔබේ සක්මන් භාවනා පුහුණුවට සුදුසු පරිසරයක්
ඔබේ ශරීරය ක්රියාත්මක වන්නේ මොළය හරහා ලැබෙන පණිවිඩ මගින්. එම පණිවිඩ ලැබෙන්නේ සිත හරහායි. මොළයට හානියක් වුවහොත් සිතේ ක්රියාකාරීත්වයටද එය බලපානවා. එනිසා, සොබාදහමේ ඇති දේවල් අපගේ ශරීර සුවතාවයට උපකාර කරගැනීම වැදගත්. සක්මන් මළුවලින් සිදුවන්නේ එයයි. නගරබද, කොන්ක්රීට් බිම් ඇති නිවෙස්වල වෙසෙන ඔබ එය ගැටලුවක් කරගත යුතු නැහැ. තමන්ට ඇති පොළොව සක්මන් භාවනාව සඳහා භාවිතා කරන්න.
තණකොළ මත ඇවිදීමද ඉතා වටිනවා. විශේෂයෙන් ශ්රී ලංකාවට ආවේණික තණකොළ වර්ගවල, විදෙස් තණකොළවලට වඩා වැඩි ගුණයක් තිබෙනවා. අපේ යටිපතුලට ශාක කොටස් ස්පර්ශ වන විට එය මානසික ඒකාග්රතාවයට, සමථය සහ විදර්ශනාව දියුණු කරගැනීමටත්, රුධිරය පිරිසිදු වීමටත් උපකාරී වෙනවා. ඔබේ නිවසේ කුමන හෝ තණකොළ වර්ගයක් වවා ඇත්නම්, එම තීරුවද සක්මන් භාවනාව සඳහා භාවිතා කරන්න.
මානසික පීඩනයෙන් මිදීමට සක්මන් භාවනාව
මානසික පීඩනය නිසා ඇතිවන මිග්රේන්, නොසන්සුන්කම වැනි රෝග තත්ත්වයන්ගෙන් පෙළෙන අයට මෙන්ම, අධ්යාපනය, රැකියාව හෝ පවුල් ජීවිතය නිසා දැඩි ආතතියකින් (stress) පෙළෙන අයට මෙම ක්රමය ඉතාමත් ප්රයෝජනවත්. එකවරම හිඳගෙන (පර්යංකයෙන්) භාවනා කිරීමට අපහසු නම්, ඔබට සක්මන් භාවනාව ආරම්භ කළ හැකියි.
එසේත් නැතිනම්, පැයක් පමණ හිඳගෙන භාවනා කිරීමෙන් අනතුරුව සක්මනට යොමු විය හැකියි. නැතහොත්, පැයක් පමණ සක්මන් කර, ඉන්පසු හිඳගෙන භාවනා කළ හැකියි. එකම ඉරියව්වක සිටීමෙන් කායික වේදනා ඇතිවන්නේ නම්, මෙලෙස ඉරියව් මාරු කරමින් සමථ-විදර්ශනා වඩා ගැනීමෙන් ඔබට ස්ථිර ප්රතිඵල ලබාගත හැකියි.
සිත දෙස බලමින් සක්මන් භාවනාව පුහුණු වන නිවැරදි ක්රමය
සක්මන් කරන විවිධ ක්රම තිබුණත්, මම ඔබට කියා දෙන්නේ මම ප්රගුණ කරන, ආධ්යාත්මික දියුණුවට උපකාරී වන ක්රමයයි. මෙය සතර සතිපට්ඨානයට අනුව, විශේෂයෙන් චිත්තානුපස්සනාව හෙවත් සිත දෙස බැලීම මූලික කරගත් ක්රමයක්. සමහර ගුරුවරුන් කායානුපස්සනාව පැත්තෙන් මෙය කියා දෙනවා. කෙසේ වුවත්, අපගේ අරමුණ සිහිය දියුණු කර සිත වටහා ගැනීම නිසා ක්රමය කුමක් වුවත් එහි වරදක් නැහැ. ප්රායෝගිකව කර බලා, තමන්ට ප්රතිඵල ඇත්දැයි විමසා බැලීම වැදගත්.
පළමුව, ඔබ තෝරාගත් අඩි 20ක් පමණ දිග තීරුව මත සක්මන් කරන්න. ඔබ දුටු වීඩියෝවල මෙන් ඉතා සෙමින්, ශාන්තව ඇවිදීමට අවශ්ය නැහැ. ඔබ කළ යුත්තේ, ඔබේ සිත දෙස බලාගෙන ඇවිදීමයි. ඔබ සාමාන්යයෙන් ගමන් කරන, ඔබට ආවේණික වේගයෙන් ගමන් කරන්න. වේගය අඩු කිරීමට හෝ වැඩි කිරීමට උත්සාහ කරන්න එපා.
ඔබ දැඩි මානසික පීඩනයකින් හෝ ආතතියකින් පෙළෙනවා නම්, සිත දෙස බලාගෙනම ටිකක් වේගයෙන් එහාට මෙහාට යන්න. ශරීරයට වෙහෙසක් දැනෙන විට, වාහනයක වේගය අඩු කරන්නා සේ, ඔබේ වේගයද ක්රමයෙන් අඩු කරන්න. එවිට ඔබට මහත් සහනයක් දැනේවි. මේ ආකාරයට, ඔබේ සිත දෙසම බලාගෙන එහාට මෙහාට ඇවිදින්න.
සක්මන අතරතුර සිතේ මතුවන දේ නිරීක්ෂණය කිරීම
මෙලෙස සිත දෙස බලාගෙන සක්මන් කරන විට, ඔබේ සිතේ ස්වභාවය ඔබට පැහැදිලිව පෙනෙන්නට පටන් ගනීවි. ඔබේ සිත තිබිය යුත්තේ ‘මම දැන් ඇවිදිනවා’ යන මොහොතේයි. එවිට, ඔබේ සිතේ සැඟවී ඇති රාගය, ද්වේෂය, මෝහය, හොඳ-නරක සිතුවිලි, ඉරිසියාව, අතීත සිදුවීම්, අනාගත සැලසුම් (ගෙයක් හැදීම, විවාහ වීම, රට යාම) වැනි සෑම දෙයක්ම එකින් එක මතු වී පෙනෙන්නට පටන් ගනීවි. වසර 30ක් ජීවත් වූ කෙනෙකුගේ, එම වසර 30 පුරාම පංච ඉන්ද්රියන්ගෙන් එකතු කරගත් සියලු දත්ත (data) මෙලෙස මතු වීම සිතේ ස්වභාවයයි. මේවා දකින විට කම්පා නොවී, එය ගැටලුවක් කර නොගෙන, සක්මන නතර නොකර ඉදිරියටම කරගෙන යන්න.
සිතේ මායාවන් සහ බාධක ජයගැනීම
සක්මන් කරන විට අවටින් ඇසෙන ශබ්ද (රූපවාහිනිය, වාහන) ඇසුණු වහාම “බෙල්ල හරවා බලන්න” කියා සිත ඔබට විධානයක් දෙනු ඔබට පෙනේවි. අවටින් පූසෙකු ගියහොත් ඒ දෙස බලන්නට සිතේවි. සිත ඔබව පාලනය කරන ආකාරය, ඔබට විධාන දෙන ආකාරය මෙහිදී ඔබටම වැටහේවි. සමහර විට, ඇසේ කොනකින් යමක් පෙනුනා සේ දැනී (දෘෂ්ටි මායාවක්), “කවුරුහරි ඉන්නවාද?” කියා සිත සැකයක් මතු කරයි. හැරී බැලූ විට, ඒ හුළඟට සෙලවෙන ගසක අත්තක් බව පෙනී යයි. මෙවැනි අත්දැකීම් තුළින් සිතේ ක්රියාකාරීත්වය ඔබටම ගෝචර වේවි.
විනාඩි 10ක් පමණ සක්මන් කරන විට,“දැන් ඇති, නවත්වන්න. වෙන වැඩක් කරන්න” කියා සිත ඔබට නියෝගයක් දේවි. ඒ නියෝගයට අවනත නොවන්න. එය දෙසද බලාගෙනම සක්මන දිගටම කරගෙන යන්න. “මගේ සිත මට මෙවැනි නියෝගයක් දුන්නා” යැයි සිහියෙන් දකින්න.
අනිත්ය, දුක්ඛ, අනාත්ම: සක්මනෙන් දකින ගැඹුරු යථාර්ථය
මෙම අත්දැකීම් තුළින් බුදු දහමේ ගැඹුරු හරය ඔබට ප්රායෝගිකව අවබෝධ වේවි.
- අනිත්ය (Anicca): සිත නිරන්තරයෙන් වෙනස් වන ස්වභාවය ඔබට පෙනේවි. විටෙක සිත හිස් වේ. තවත් විටෙක රාග, ද්වේෂ, මෝහ සිතුවිලිවලින් පිරී යයි. නැවත වෙනස් වේ. මේ වෙනස්වන සුළු බව, එනම් අනිත්ය ස්වභාවය ඔබට වැටහේවි.
- දුක්ඛ (Dukkha): සිතට නැගෙන පීඩාකාරී සිතුවිලි (අහිමිවීම්, ඉටු නොවූ බලාපොරොත්තු) නිසා ඇතිවන මානසික පීඩනය, නොසන්සුන් බව හෙවත් දුක්ඛ ස්වභාවය ඔබට තේරුම් යාවි.
- අනාත්ම (Anatta): ‘සක්මන නවත්වන්න’ කියා සිත ඔබට නියෝග දෙන විට ඔබට මෙසේ සිතේවි: “මට පැයක් සක්මන් කිරීමට අවශ්ය වුවත්, සිත මට විනාඩි 30කින් නවත්වන්න කියනවා. එසේනම් මේ සිත මගේ පාලනයේ නැහැ නේද?” මේ සිත තම වසඟයේ නොපවතින, තමාට අවශ්ය පරිදි පාලනය කළ නොහැකි ස්වභාවය, එනම් අනාත්ම ලක්ෂණය, ඔබටම අවබෝධ වේවි. සිතට එක දෙයක් දිගටම කිරීමට ඇති නොකැමැත්තත් මෙයට සාක්ෂියක්.
මාරයා සහ වැරදි වැටහීම්: ප්රඥාවෙන් යුතුව මඟ යමු
ප්රඥාව අඩු කෙනෙක්, සිත ‘නවත්වන්න’ කී විට, එය පිටතින් ආ අමනුෂ්යයෙකුගේ හෝ මාරයාගේ බලපෑමක් කියා සිතා දේවාල ගානේ යන්නට පුළුවන්. නමුත් ඔබ තේරුම් ගත යුත්තේ, මෙහි පිටත කිසිවෙක් නැති බවයි. ඒ ඔබේ සිතමයි. සිහියෙන් සිටින විට බාහිර මාරයාට අපේ සිතට රිංගිය නොහැකියි. ඔහුට කළ හැක්කේ බාහිරින් බාධා කිරීම පමණයි. අසිහියට පත් වූ විට පමණක් ඔහුට අපේ කෙලෙස් අවුස්සා අපව රැවටිය හැකියි.
එමෙන්ම, සමහර අය කරන මෝඩ ක්රියාවක් නම් මාරයාට පින් දීමයි. එය හරියට පගාවක් දීම වැනි දෙයක්. මාරයා පගාවත් අරගෙන අපිටම වින කරනවා. ඒ නිසා කිසි විටෙකත් මාරයාට පින් දෙන්න එපා. සිහිය දියුණු කිරීම එකම ආරක්ෂාවයි. බිම බලාගෙන භාවනා කළොත් අපායේ යනවා වැනි මිත්යා මතවලට හසු නොවී, ත්රිපිටකය කියවා, ප්රායෝගිකව භාවනා කර, ඔබම සත්යය වටහා ගන්න.
සක්මන් භාවනාවේ ප්රායෝගික ප්රතිඵල සහ දෛනික ජීවිතය
සක්මන් කරද්දී විටෙක සිත හිස් ස්වභාවයකට පත්විය හැකියි. එවිට ‘මම යම් මාර්ගඵලයක් ලැබුවාද?’ කියා සිතන්නට එපා. එයත් සිතේ එක් ස්වභාවයක් ලෙස දකින්න. විටෙක සතුටක්, ප්රීතියක් දැනෙන්නට පුළුවන්. එයද විඳිමින්, ඒ දෙසද බලාගෙන සක්මන කරන්න.
මෙම පුහුණුවෙන් ඔබට ලැබෙන ප්රතිලාභ බොහෝයි:
- මානසික පීඩනය, ආතතිය, මිග්රේන් වැනි රෝග සුව වීම.
- මතක ශක්තිය සහ සිහිකල්පනාව වර්ධනය වීම.
- පොළොව ස්පර්ශ වීමෙන් ශරීරයට ලැබෙන නිරෝගී බව.
- කැලරි දහනය වී ශරීර සෞඛ්යය යහපත් වීම (ව්යායාම සඳහා අමුතුවෙන් ඇවිදීමට හෝ gym යාමට අවශ්ය නැහැ).
- හිඳගෙන භාවනා කිරීමට පෙර නිදිමත නැති කරගැනීමට මෙය කදිම ක්රමයක්.
ඔබේ සිත දෙස බලාගෙන සක්මන් කරද්දී, ක්රමයෙන් ඔබේ අවධානය ශරීරයේ ක්රියාවලිය වෙතද (අතපය චලනය, යටිපතුල පොළොවේ ගැටීම) යොමු විය හැකියි. එයද සිහියෙන් දකින්න. කාලයක් පුහුණු කරන විට, ඔබේ සිත කරන ක්රියාවලිය තුළම රැඳී සිටීමට හුරු වේවි.
ඔබේ ආධ්යාත්මික ගමනට සක්මන් භාවනාව එක් කරගන්න
මෙම දේශනාවෙන් ඔබට සක්මන් භාවනාව පිළිබඳ මූලික අවබෝධයක් ලබා දුන්නා. මෙය මානසික පීඩනය ඇති අයට පමණක් නොව, ඕනෑම කෙනෙකුට, ඕනෑම වයසක, ඕනෑම ආගමක කෙනෙකුට ප්රගුණ කළ හැකි වටිනා පුහුණුවක්. විශේෂයෙන් දැඩි පීඩනයකින් සිටින විට මෙය කර බලන්න. විනාඩි කිහිපයකින් ඔබට විශාල සහනයක් දැනේවි.
මෙම ක්රමය අත්හදා බලා, ඔබට ලැබෙන අත්දැකීම්, අන් අයටත් දැනගැනීම පිණිස අපගේ මෙම ලිපිය යටතේ අදහස් දැක්වීමට ඔබට පුළුවන්. දිගටම, නොනවත්වා මෙම පුහුණුවේ යෙදෙන්න. ඉදිරියේදී සක්මන් භාවනාව පිළිබඳ තවත් ගැඹුරු කරුණු අපි සාකච්ඡා කරමු.
ඔබ සැමට බුද්ධ, ධම්ම, සංඝ යන ත්රිවිධ රත්නයේ ආශිර්වාදයෙන්, නිවැරදිව සිත දෙස බලාගෙන සක්මන් කරන්නට ශක්තිය ලැබේවා!
මේ උතුම් මඟෙහි අප සමඟ එක්ව ගමන් කිරීමට ඔබටත් අපි ආරාධනා කරමු. අපගේ ඉගැන්වීම් කියවා, සියල්ලටම වඩා වැදගත් ලෙස, ඒවා ඔබගේ ජීවිතයට ප්රායෝගිකව යොදාගන්න. ඔබ ලබන අත්දැකීම් සහ ඔබට ඇතිවන ගැටළු, අපගේ ලිපියට පහළින් ඇති අදහස් තීරුවේ සටහන් කරන ලෙස අපි ඔබව දිරිමත් කරන්නෙමු. ඔබ අසන ප්රශ්න, ඔබගේ අවශ්යතාවලටම ගැලපෙන ලෙස ඉදිරි ලිපි සහ වීඩියෝ සකස් කිරීමට අපට මහත් උපකාරයක් වනු ඇත. එමෙන්ම, වෙබ් අඩවියේ ඇති ‘Contact Us‘ පෝරමය හරහා ද ඔබට අප හා සම්බන්ධ විය හැකිය.
අපගේ මෙම උත්සාහය, ඔබ තුළ සැඟවී ඇති ආධ්යාත්මික බීජය, එනම් සමාධිය, ධ්යාන සහ අභිඥා වැනි ගුණාංග පෝෂණය කිරීමයි.
අප සමඟ එක් වූ ඔබට ස්තූතියි. මෙම වෙබ් අඩවිය ඔබගේ අධ්යාත්මික ගමනට මහත් ශක්තියක් වනු ඇතැයි අපි බලාපොරොත්තු වෙමු.
ඔබ සැමට තෙරුවන් සරණයි!
