මධ්‍යස්ථ ස්වභාවයේ ඇලීම - ගැටීම හඳුනාගමු !

තෙරුවන් සරණයි සියලු දෙනාටම!

අදත් අපගේ මෙම ආධ්‍යාත්මික ලිපි මාලාව ඔස්සේ, ඔබගේ ආධ්‍යාත්මික ජීවිතය ප්‍රායෝගිකව ගවේෂණය කිරීමට සහය වීමට අපි බලාපොරොත්තු වෙනවා. අද දේශනාවෙන්, සිහිය මූලික කරගෙන අපගේ සිතේ තවත් ගැඹුරු ස්වභාවයක් හඳුනාගැනීමට ඔබට මඟ පෙන්වීමක් කරන්නටයි අපගේ සූදානම.

සිහියේ බලය: සිත තේරුම් ගැනීමේ යතුර

නිරන්තරයෙන් අපගේ සාකච්ඡාවලදී ‘සිහිය’ හෙවත් ‘සතිය’ යන වචනය ඔබට දැන් ඉතා හුරුපුරුදු ඇති. ඒ වචන ඔබේ මනසේ තැන්පත් වී, ඒ ඔස්සේ ප්‍රායෝගිකව යෙදෙන්නට ඔබ ගන්නා උත්සාහයත්, දැනටමත් එහි යෙදෙමින් සිටීමත් ඉතාමත්ම වැදගත්. මන්ද, ප්‍රතිඵල ලැබෙන්නේ අප ගන්නා උත්සාහය තුළින්මයි. ටිකෙන් ටික සිහිය පුරුදු කරන විට, අපට සතිය දියුණු කරගැනීමේ හැකියාව ලැබෙනවා.

අපගේ මනස, එනම් සිත තේරුම් ගැනීමට අපට උපකාර වන එකම මෙවලම වන්නේ මේ සිහියයි. බුදු දහමේදී ‘නිර්වාණය අවබෝධ කරනවා’ යැයි පවසන්නේ, සතිය දියුණු වී අවසානයේ සිත පිළිබඳ පූර්ණ අවබෝධයක් ලැබීමයි. සිත අවබෝධ කරගැනීම යනු මුළු විශ්වයම, මුළු ස්වභාවධර්මයම සහ සියලු සත්ත්වයන්වම අවබෝධ කරගැනීමයි.

බොහෝ දෙනා විද්‍යාව ලෙස හඳුන්වන්නේ මෑතකාලීන තාක්ෂණය හෝ බටහිර සොයාගැනීම් වුවත්, සැබෑම විද්‍යාව වන්නේ සිත පිළිබඳව අධ්‍යයනය කිරීමයි. සිත නම් වූ මේ ගැඹුරු විද්‍යාව ගවේෂණය කළ හැක්කේ සිහිය දියුණු කරගැනීමෙන් පමණි.

ඔබේ සිතුවිලි හඳුනා ගැනීම: චිත්තානුපස්සනාවේ පළමු පියවර

සිහිය පැවැත්වීමේ මූලික අවධියේදී, අප අපගේ සිතුවිලි ගැන අධ්‍යයනය කළ යුතුයි. බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළ දීඝ නිකායේ එන සතර සතිපට්ඨාන සූත්‍රයට අනුව, අපට මූලිකවම අපගේ සිතේ පවතින සිතුවිලි හඳුනාගත හැකියි. මේවා නම්, ලෝභය හා බැඳුණු සිතුවිලි (බුදු දහමේදී රාග ලෙස හැඳින්වේ), තරහව හා ගැටීම හා සම්බන්ධ සිතුවිලි (ද්වේශ), සහ මුලාව හා බැඳුණු සිතුවිලි (මෝහ) යි. එමෙන්ම, ඒවායේ විරුද්ධ පැතිකඩ වන අලෝභ, අද්වේශ, අමෝහ යන යහපත් සිතුවිලි ද හඳුනාගත හැකියි.

සරලව කිවහොත්, අපේ සිතේ ඇතිවන හොඳ සහ නරක සිතුවිලි, ඊර්ෂ්‍යා සහගත සිතුවිලි සහ එසේ නොවන සිතුවිලි, අනුන්ට පීඩාවක් ගෙන දෙන සහ නොදෙන සිතුවිලි, පින්කම් කිරීමට හෝ ඒවා කඩාකප්පල් කිරීමට සිතෙන සිතුවිලි, භාවනා කිරීමට හෝ නොකර සිටීමට සිතෙන සිතුවිලි, සිත සුවයක් සොයන හෝ එය මඟහරින සිතුවිලි ආදී මේ සෑම සිතුවිල්ලක්ම ‘මගේ සිතේ හටගත් සිතුවිල්ලක්’ ලෙස එකින් එක හඳුනා ගැනීම වැදගත්. මෙම ක්‍රියාවලිය, සතර සතිපට්ඨානය තුළ චිත්තානුපස්සනාව හෙවත් සිත දෙස බැලීම යන කොටසට අයත් වේ.

අපි මෙම ඉගැන්වීම් සරලව, පාලි වචන බහුලව භාවිත නොකර ඉදිරිපත් කරන්නේ, කියන දෙය තේරුම් ගෙන ප්‍රායෝගිකව යෙදීම භාෂාවකට සීමා වී සිටීමට වඩා වැදගත් නිසයි. ඕනෑම ජාතියක, ආගමක, හෝ වයසක කෙනෙකුට මෙම කරුණු ප්‍රගුණ කිරීමට පහසු වීම අපගේ අරමුණයි.

එදිනෙදා ජීවිතය තුළ සිහිය ප්‍රගුණ කිරීම

ඔබ රාජකාරී ස්ථානයේ, නිවසේ, හෝ එදිනෙදා ඕනෑම කටයුත්තක යෙදෙමින් සිටියදී, එනම් ඇවිදිමින්, හිඳිමින්, සිටගෙන හෝ නිදාගෙන සිටින යන සතර ඉරියව්වෙන්ම ඔබට ඔබේ සිත ගැන අවධානය යොමු කළ හැකියි. රැකියාව, ගෙදර දොරේ වැඩ කටයුතු හෝ දරුවන්ගේ වැඩ කටයුතු මේ සඳහා බාධාවක් කරගත යුතු නැහැ. ඒ සියල්ල කරන ගමන්ම සිහිය පැවැත්වීම, එනම් සති සම්පජัනය ප්‍රගුණ කළ හැකියි.

අප නිරන්තරයෙන් සිහිය පුරුදු කරන ලෙස පවසන්නේ, සිහිය යනු ඔබට ඔබවම හඳුනාගත හැකි එකම ස්ථානය වන නිසාය. අසිහියෙන් සිටින විට, ඔබ කවුදැයි ඔබටම තේරුම් ගත නොහැක. ලෝකයේ බොහෝ මිනිසුන් තාක්ෂණය, මුදල්, ව්‍යාපාර වැනි විවිධ දේ ඔස්සේ තෘෂ්ණාව මූලික කරගෙන අසිහියට පත්වී සිටිනවා.

නමුත් අප සිහිය ප්‍රගුණ කරන විට, අපගේ තණ්හාව සහ ආශාව ක්‍රමක්‍රමයෙන් අඩු වී යයි. ලෝකය සමඟ තරඟයට යාමේ අවශ්‍යතාවය නැති වී යයි. එය නිෂ්ඵල ක්‍රියාවලියක් ලෙස පෙනෙන්නට පටන් ගනී. සමාජයේ ජීවත් වීමට අවශ්‍ය ප්‍රමාණයට කටයුතු කරමින්, එහෙත් තරඟකාරීත්වයට හසු නොවී, තමන්ගේම ආවේණික වේගයෙන් ජීවනෝපාය සහ පවුලේ කටයුතු කරගෙන යාමට ඔබට හැකියාව ලැබේ.

ගැඹුරු තලයක්: සිතේ ඇලීම (රාගය) සහ ගැටීම හඳුනාගැනීම

කාලයක් තිස්සේ මේ ආකාරයට සිහියෙන් සිත දෙස බලන විට, සිත අප සමඟ දැඩිව පොරබදින, නිරන්තරයෙන් ගැටෙන සහ ඇලෙන සිතුවිලි අපට හසුවෙන්නට පටන් ගන්නවා. මිනිසුන් වැඩිපුරම ඇලෙන දෙයක් ලෙස ‘රාගය’ හැඳින්විය හැකියි. මෙය ආදරය ලෙස හෝ ඊට එහා ගිය ලිංගිකත්වය ලෙසද හැඳින්විය හැකියි.

නමුත් බුදු දහමේදී රාගය යනු ලිංගිකත්වයට පමණක් සීමා වූවක් නොවේ. දරු සෙනෙහස, මව් සෙනෙහස, පිය සෙනෙහස, ආදරය යන මේ සෑම බැඳීමක්ම රාගය යන කොටසට අයත් වේ. අප තුළ ලෞකික දෙයක් අරමුණු කරගෙන සතුටුදායක සිතුවිල්ලක් ඇති වන විට, සිත එහි ඇලෙන බව අපට පෙනේ.

උදාහරණයක් ලෙස, ඔබ පෙම්වතා හෝ පෙම්වතිය සමඟ අතීතයේ ගත කළ සුන්දර මොහොතක් වර්තමානයේ මතක් වූ විට, ඔබේ මනස ඒ අතීත අරමුණ නිසා තෘප්තිමත් වේ. ‘අනේ මම එයා එක්ක මෙහෙම සතුටින් හිටියානේ’ කියා සිතමින් ඔබ වර්තමානයේ සතුටු වේ.

හොඳ සිහියෙන් මේ ක්‍රියාවලිය දෙස බලන විට, ඔබට පෙනෙනවා, ‘මෙය අතීත සිතුවිල්ලක්, නමුත් මම ඊට ආසා කරන නිසා එය නැවත නැවත මතක් කරමින් සතුටු වෙනවා’ කියා. මෙසේ, සිතේ ඇලෙන ස්වභාවය ඔබට හසුවීමට පටන් ගනී.

සියුම්ම අභියෝගය: හිස් බවට ඇලීම හඳුනා ගැනීම

අපි ක්‍රමානුකූලව සිතුවිලි දෙස බලා සිටින විට, සිත හිස් වී යන ස්වභාවයක් දැනෙන්නට පුළුවන්. නමුත් දැන් ඔබට ඊටත් වඩා සියුම් දෙයක් පෙනෙන්නට පටන් ගනී: ඒ හිස් ස්වභාවයටත් සිතේ ඇලීමක් ඇතිවන බව.

මේ තරම් සියුම්ව සිත ගවේෂණය කරන විට, අප තුළ කෙතරම් බලවත් සිහියක් දියුණු වෙනවාදැයි සිතා බලන්න. බුදු, පසේබුදු, මහරහතන් වහන්සේලාගේ සිහිය මීටත් වඩා අනන්ත ගුණයකින් දියුණුයි. උන්වහන්සේලාගේ ප්‍රඥාව කෙතරම්දැයි අපට සිතාගැනීමටවත් අපහසුයි. අද බටහිර විද්‍යාව දියුණු යැයි කීවද, එය බොහෝ විට මිනිසුන්ගේ ලෞකික ආශාවන් සහ තණ්හාව වැඩි කරන, ප්‍රඥාව යටපත් කරන මාරයාගේ ක්‍රමවේදයක් බවද මතක තබාගත යුතුයි.

ඔබ සිහියෙන් සිටින විට, සිතේ මේ සියුම් තැන් ඔබටම තේරෙන්නට පටන් ගනී. ‘ඔන්න දැන් මගේ සිත මේ හිස් ස්වභාවයට ඇලිලා ඉන්නේ’ කියා පෙනේ. ටික වේලාවකින් ඒ හිස් බව නැති වී යන විට, හිතේ කනගාටුවක්, දුකක්, ගැටීමක් හෙවත් දෝමනස්සයක් ඇතිවන බව ඔබට දැනේ.

එයත් ඔබ සිහියෙන් දකී. නැවතත් සිත එම හිස් ස්වභාවයට ඇලෙන බව පෙනේ. මේ දෙස බලා සිටින විට, අඳුර මැකී ආලෝකයක් එනවා සේ, හිත තවත් හිස්, නිදහස් ස්වභාවයකට පත්වන බවක් දැනේ. එය ධ්‍යානයකට හෝ සමාධියකට යනවා වැනි සුවයකි.

විමුක්තිය කරා: උපේක්ෂාවෙන් යුතුව බැලීමේ ජයග්‍රහණය

ඔබේ මනස සිතුවිලිවලින් හිස් වූ පසු, ඒ හිස් ස්වභාවය දෙසත් සිහියෙන් බලා, ‘මම මේ හිස් ස්වභාවයට ඇලිලාද ඉන්නේ?’ කියා නිරන්තරයෙන් නිරීක්ෂණය කළහොත්, ඔබ ඉතා වැදගත් ජයග්‍රහණයක් ලබනවා. ඔබේ මනස තවත් ප්‍රබෝධමත් වී, ශක්තිමත් වී, ඉදිරියට ගමනක් යෑමට පටන් ගනී.

මෙම පුහුණුව කළ නොහැක්කක් නොවේ. බුදුරජාණන් වහන්සේ අපට මෙය දේශනා කරන්නේ අපට එය කළ හැකි නිසාය. මෙහිදී, ඔබට මෙවැනි දේ පෙනෙන්නට පටන් ගනීවි:

• ‘ඔන්න මම මේ හිස් ස්වභාවයට ඇලෙනවා.’
• ‘නැහැ, දැන් මම ඇලිලා නැහැ. සිත මධ්‍යස්ථයි.’ (මෙම මධ්‍යස්ථ, නොඇලෙන, නොගැටෙන ස්වභාවය උපේක්ෂාව ලෙස හැඳින්වේ.)
• ‘අනේ, ඒ හිස් ස්වභාවය නැති වුණානේ’ කියා ගැටීමක්, කනගාටුවක් ඇතිවේ.

මෙම ස්ථානය ඔබ හරියටම හඳුනාගෙන ප්‍රගුණ කළහොත්, ඔබේ සිතේ ස්වභාවය ඔබට ඉතා ගැඹුරින් වැටහේවි. ඔබේ සිත ක්‍රමානුකූලව මෙම මධ්‍යස්ථ, අවබෝධයෙන් යුතු තත්ත්වයට පුරුදු වනු ඇත.

ඔබේ ගමන: ප්‍රායෝගිකව අත්හදා බලා අත්දැකීම් ලබන්න

ඔබේ සිත මෙවැනි හිස්, සන්සුන් ස්වභාවයක පවතින විට, නිරන්තරයෙන් බලන්න: ‘මගේ සිත මේ තත්ත්වයට ඇලෙනවාද? එය නැති වූ විට ගැටෙනවාද? එසේත් නැතිනම් මධ්‍යස්ථ, උපේක්ෂක ස්වභාවයෙන් පවතිනවාද?’ කියා. කාලයක් මෙසේ බලන විට, ඔබට සිතාගැනීමටවත් නොහැකි අත්දැකීම් සම්භාරයක් ඔබේ ජීවිතයට ලැබෙනු ඇත.

මෙම කරුණු ප්‍රායෝගිකව අත්හදා බලා, ඔබේ අත්දැකීම් බෙදාගැනීම, මේ ගමන යන අනෙක් අයටද මහත් උපකාරයක් වනු ඇත. මගේ අත්දැකීම් මා ඔබට දේශනා කරන්නා සේම, ඔබේ අත්දැකීම් ද තවත් කෙනෙකුට ආලෝකයක් වනු ඇත. මෙසේ බලන විට, සිතේ යථාර්ථය, එනම් ජීවිතයේ ඇත්ත ඇති සැටියෙන්ම ඔබට වැටහෙන්නට පටන් ගනී.

සමාප්තිය සහ ආශිර්වාදය

එසේනම්, දැනට මෙම කොටස, එනම් සිතේ ඇලීම, ගැටීම සහ මධ්‍යස්ථ ස්වභාවය හඳුනාගැනීම ප්‍රගුණ කරමින් ඔබේ ආධ්‍යාත්මික දියුණුව සලසා ගන්න. ඉදිරි ලිපි තුළින් අපි ඉතිරි කරුණු සාකච්ඡා කරමු.

බුද්ධ, ධම්ම, සංඝ යන ත්‍රිවිධ රත්නයේ ආනුභාවයෙන් මෙම කරුණු මැනවින් සිහියෙන් යුතුව හඳුනා ගැනීමට ඔබට ශක්තිය, ධෛර්යය ලැබේවායි ආශිර්වාද කරමින්, අදට මෙම දේශනාව අවසන් කරමි.

මේ උතුම් මඟෙහි අප සමඟ එක්ව ගමන් කිරීමට ඔබටත් අපි ආරාධනා කරමු. අපගේ ඉගැන්වීම් කියවා, සියල්ලටම වඩා වැදගත් ලෙස, ඒවා ඔබගේ ජීවිතයට ප්‍රායෝගිකව යොදාගන්න. ඔබ ලබන අත්දැකීම් සහ ඔබට ඇතිවන ගැටළු, අපගේ ලිපියට පහළින් ඇති අදහස් තීරුවේ සටහන් කරන ලෙස අපි ඔබව දිරිමත් කරන්නෙමු. ඔබ අසන ප්‍රශ්න, ඔබගේ අවශ්‍යතාවලටම ගැලපෙන ලෙස ඉදිරි ලිපි සහ වීඩියෝ සකස් කිරීමට අපට මහත් උපකාරයක් වනු ඇත. එමෙන්ම, වෙබ් අඩවියේ ඇති ‘Contact Us‘ පෝරමය හරහා ද ඔබට අප හා සම්බන්ධ විය හැකිය.

අපගේ මෙම උත්සාහය, ඔබ තුළ සැඟවී ඇති ආධ්‍යාත්මික බීජය, එනම් සමාධිය, ධ්‍යාන සහ අභිඥා වැනි ගුණාංග පෝෂණය කිරීමයි.

අප සමඟ එක් වූ ඔබට ස්තූතියි. මෙම වෙබ් අඩවිය ඔබගේ අධ්‍යාත්මික ගමනට මහත් ශක්තියක් වනු ඇතැයි අපි බලාපොරොත්තු වෙමු.
ඔබ සැමට තෙරුවන් සරණයි!