තෙරුවන් සරණයි සියලු දෙනාටම!
අපගේ ආධ්යාත්මික ජීවිතය ගවේෂණය කිරීමේදී, සිහිය පැවැත්වීම යනු අප නිරන්තරයෙන්ම අවධානය යොමු කළ යුතු මූලිකම සහ ප්රායෝගිකම අංගයයි. මෙම ලිපි මාලාව ඔස්සේ අප ඔබට ඒ පිළිබඳව දේශනා ලබා දෙමින්, එය ප්රායෝගිකව පුහුණු වන ආකාරය ගැන දැනුවත් කළා. එම අවබෝධයත් සමඟ ඔබ ප්රායෝගිකව කටයුතු කරන විට, ඔබේම සිතේ ස්වභාවය සහ එය ක්රියාත්මක වන ආකාරය ඔබ දැන් හඳුනාගනිමින් සිටිනවා.
සැබවින්ම, තමන් ගැන අවබෝධ කරගැනීම සිදුවන්නේ තමන්ගේ සිත ගැන අවබෝධ කරගැනීම තුළින් බව ඔබට දැන් වැටහෙනවා ඇති. සිත ගැන මේ අවදියෙන් සිටීම සහ එය තේරුම් ගැනීම, මෙම ක්රියාවලියේ නිරන්තරයෙන් යෙදීමෙන් පමණක්ම ළඟා කරගත හැකි දෙයක්. එබැවින්, මෙහිදී ප්රායෝගිකත්වයට මුල් තැන හිමිවන බව ඔබට පැහැදිලියි.
මෙම ගමනේදී ඔබට විටින් විට මෙවැනි සිතුවිල්ලක්ද ඇතිවන්නට ඇත: “සිත අවබෝධ කර ගැනීම යනු නිර්වාණය, රහත් වීම, පසේ බුදු වීම හෝ බුද්ධත්වය අවබෝධ කරගැනීම නොවේද?” යන්නයි. අද දේශනාවෙන්, මෙම ප්රායෝගික ගමනේදී බොහෝ දෙනෙකුට මතුවන තවත් ගැටලුවක් පිළිබඳව පැහැදිලි කිරීමට මා බලාපොරොත්තු වෙනවා. මෙය බොහෝ දෙනෙකුට මා පිළිතුරු ලබාදුන් කරුණක් වුවත්, පොදුවේ ඔබ සියලු දෙනාටම පැහැදිලි කර දීම වැදගත්.
සිතේ ස්වභාවය හඳුනාගැනීම: ඇලීම, ගැටීම සහ සිහිය
ඉතින්, ලිපියේ මාතෘකාව වන “සිතුවිලි වලට ගැටෙන්න එපා” යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ කුමක්ද? අපි සිහිය පැවැත්වීම මූලික කරගෙන භාවනාව දියුණු කරගෙන යන විට, අපගේ සිතේ ස්වභාවය පැහැදිලිව පෙනෙන්නට පටන් ගන්නවා. සිතුවිලිවල ගති ලක්ෂණ මොනවාද? ඒවා අපට කෙතරම් බරක්ද, කරදරකාරීද යන්න සිහියෙන් බැලීමේදී හොඳින්ම තේරෙනවා. දිගින් දිගටම සිහියෙන් යුතුව සිත දෙස බලන විට, සිතුවිලි වැඩිවන සහ අඩුවන අවස්ථා ඔබට හඳුනාගත හැකිවෙනවා.
ඒ වගේම, සිතේ පවතින ඇලීම සහ ගැටීම යන ස්වභාවයන් දෙකද ඔබට වෙන් වෙන්ව හඳුනාගන්නට පුළුවන් වෙනවා. සිතේ ඇලෙන සිතුවිලි සහ ගැටෙන සිතුවිලි ඔබ පැහැදිලිව දකිනවා. තවත් පැත්තකින් බැලුවහොත්, ඔබ හොඳ සහ නරක සිතුවිලි ලෙසත්, බුදු දහමේදී හඳුන්වන පරිදි අකුසල මූලයන් වන ලෝභ, ද්වේෂ, මෝහ (තණ්හාව, තරහව, මුලාව) සහ කුසල මූලයන් වන අලෝභ, අද්වේෂ, අමෝහ (නොඇලීම, මෛත්රිය, ප්රඥාව) ලෙසත් මේවා වර්ගීකරණය කර හඳුනාගන්නවා.
ඔබ මෙම වචන දන්නා හෝ නොදන්නා කෙනෙක් විය හැකියි. නමුත් වැදගත් වන්නේ, ඔබ ඔබේ සිත තේරුම් ගැනීමට භාවිතා කරන වචන හෝ මට්ටම කුමක් වුවත්, සිහියෙන් යුතුව සිතේ මෙම විවිධ පැතිකඩවල් ගවේෂණය කරමින් සිටීමයි.
සිතුවිලිවල නැගීම සහ නැසීයාම (උප්පාද, ඨිති, භංග) දැකීම
මෙලෙස සිත ගවේෂණය කරමින්, කාලයක් තිස්සේ සිහිය පැවැත්වීම ප්රගුණ කරන ඔබට, සිතුවිලි තොර තෝංචියක් නැතිව නැගෙන සහ නැතිවී යන ආකාරය පෙනෙන්නට පටන් ගන්නවා. සිතුවිල්ලක් හටගන්නවා, මොහොතක් පවතිනවා, නැවත නැතිවී යනවා. නැවත අලුත් එකක් එනවා, පවතිනවා, නැතිවී යනවා.
අභිධර්මයට අනුව මෙය උප්පාද, ඨිති, භංග ලෙස, එනම් ඉපදීම, පැවතීම, සහ නැසීයාම ලෙස හඳුන්වනවා. ඔබේ සිහිය තවමත් දියුණු වෙමින් පවතින නිසා සෑම සිතුවිල්ලකම මෙම අවස්ථා තුන නොපෙනුනත්, සමහර සිතුවිලිවල මෙම ස්වභාවය ඔබට පැහැදිලිවම දර්ශනය වෙනවා. මෙය ඔබ දැනටමත් අත්දැක ඇති දෙයක් විය හැකියි.
දැන් මොහොතකට සිතා බලන්න, අපේ සතිය කෙතරම් දියුණු වී ඇත්ද? මීට පෙර අපි මෙවැනි දේ දැනගෙන සිටියාද? බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළ ධර්මය, හුදෙක් බණ ඇසීමට පමණක් සීමා කරගෙන සිටි අපි, අද වන විට ප්රායෝගිකව එහි යෙදී, තමන්ගේ සිත, එනම් තමන් ගැනම, කොතරම් ගැඹුරු අවබෝධයක් ලබාගෙන ඇත්ද? මෙයින් ඔප්පු වන්නේ, ඔබ ඔබට ගැලපෙන මට්ටමින් ඔබව වටහාගෙන ඇති බවයි.
භාවනාවේ ඊළඟ පියවර: සිතුවිලි පැමිණීම ‘වදයක්’ වීම
මෙලෙස දීර්ඝකාලීනව සිහිය පැවැත්වීම පුහුණු කරන විට, නිමක් නැතිව කඩාගෙන එන සිතුවිලි ප්රවාහය ඔබට පෙනෙනවා. සමහර අයට මෙය, ‘සිතුවිලි අඩුවෙලා’ ලෙස දැනුනත්, ඇත්තෙන්ම සිදුවී ඇත්තේ ඔබේ සිහිය දියුණු වීමයි. මෙම අවස්ථාවේදී, අපගේ සිතේ ඇති ඇලෙනසුලු ස්වභාවය, එනම් ලෞකික හෝ භෞතික වස්තූන්, පුද්ගලයන් කෙරෙහි ඇති ආසාව අප හඳුනාගන්නට පටන් ගන්නවා.
අපේ සිහිය සහ ප්රඥාව දියුණු වෙත්ම, ‘මේ සිතුවිල්ලේ ස්වභාවය මෙයයි’ කියා තේරුම් ගන්නා විට, එම සිතුවිලි අපෙන් ඈත් වී, ක්රමයෙන් ප්රහාණය වී යනවා. එනම්, නැවත ඇති නොවන ලෙසම නැතිවී යනවා.
නමුත්, මේ ක්රියාවලිය සිදුවෙද්දී, ඊළඟ අභියෝගය මතුවෙනවා. සිත ගැන තේරුම් ගනිමින් සිටින ඔබට, දැන් මේ ‘සිතුවිලි’ ම වදයක් සේ දැනෙන්නට පටන් ගන්නවා. මෙහිදී සිදුවන්නේ, ඔබ තවමත් ඇලීම සහ ගැටීම හෙවත් ක්ලේශ (මානසික කෙලෙස්) සම්පූර්ණයෙන්ම ප්රහාණය කර නැතත්, ඔබේ සතිය සහ සිහිය යම් මට්ටමකට දියුණු වී තිබීමයි.
ඒ නිසා, බාහිර ලෝකයේ වස්තූන්ට (ජීවී හෝ අජීවී) ආශා කිරීම සහ ගැටීම වෙනදට වඩා අඩුවී තිබෙනවා. එම බැඳීම් ඇතිවන්නේ සිතුවිලි තුළින් බව ඔබ දැන් දන්නවා. එසේ සිතුවිලි ටිකෙන් ටික අඩුවෙද්දී, ඔබට ඊළඟට මුහුණ දීමට සිදුවන පියවර වන්නේ, “දැන් මේ සිතුවිලි පැමිණීමත් වදයක්” යැයි සිතීමයි. ඔබ දැන් ගැටෙන්නේ සිතුවිලි පැමිණීම සමගයි.
ගැටුම හඳුනාගැනීම: සිතුවිලි වලට නොව, සිතුවිලි ‘පැමිණීමට’ ගැටීම
මෙම අවස්ථාවේදී, භාවනා කරන පුද්ගලයා තමන්ට ඇතිවන ඇලීම් සහ ගැටීම් සහිත, හොඳ හෝ නරක, කුසල් හෝ අකුසල්, මේ ඕනෑම සිතුවිල්ලක් පැමිණීමට අකමැති ස්වභාවයක් දක්වනවා. බාහිර වස්තූන් සමග සිතුවිලිවලින් බැඳී සිටින බව තේරුම් ගෙන ඇති නිසා, එම සිතුවිලි නිමක් නැතිව පැමිණීමත්, ඒවා බලෙන් නැවැත්විය නොහැකි වීමත් ඔහුට හෝ ඇයට මහත් වදයක්, කරදරයක් ලෙස දැනෙනවා. “මේ සිත මරා දමන්න බැරිද?” “මේ සිතුවිලි නවත්වන්න බැරිද?” වැනි සිතුවිලි පවා ඇතිවිය හැකියි. එසේ කළ නොහැකි බව දැන දැනත්, සිතුවිලි එන එකම වද හිංසාවක් ලෙස දැනෙනවා.
මෙන්න මේ මොහොතේදී, අප ඊටත් වඩා තදින්, දැඩිව සිහිය පැවැත්වීම කළ යුතුයි. පෙරදී අපේ සිතුවිලි ගැටුනේ අපෙන් පිටත ඇති බාහිර ලෝකයේ වස්තුවක් සමගයි. නමුත් මෙම පියවරේ විශේෂත්වය වන්නේ, බාහිර දේවල ඇති නිසරු බව තේරුම් ගෙන, ඒවාට අදාළ සිතුවිලි අඩුවී තිබුණත්, ඉඳහිට හෝ එන ඒ සිතුවිලි ‘පැමිණීම’ කෙරෙහි අප තුළ අකමැත්තක්, ගැටීමක් ඇතිවීමයි.
ඔබ ගැටෙන්නේ, “මට තවමත් මෙවැනි සිතුවිලි එනවානේ” යන සිතුවිල්ල සමගයි. මෙන්න මේ සියුම් කරුණ හඳුනාගැනීම සඳහා, අප නැවතත් දැඩිව සිහිය පිහිටුවිය යුතුයි. එසේ සිහිය පිහිටවූ විට, “මා මෙතරම් වෙලා ගැටෙමින් සිටියේ මගේ සිතට එන සිතුවිලි සමග නේද?” යන්න ඔබටම වැටහෙන්නට පටන් ගනීවි.
විසඳුම: ගැටීම දෙසම සිහියෙන් බැලීම
ඔබේ ප්රඥාවට එය වැටහුණු පසු, ඔබ කළ යුත්තේ නැවතත් සතිය, එනම් සිහිය පිහිටුවීමයි. එවිට ඔබට පෙනේවි, “ආ, මම මේ සිතුවිලි එන එකට ගැටෙමින් නේද ඉන්නේ? මෙතන තියෙන්නේ ගැටීමක්. සිතුවිලි එන එකට අකමැත්තක්.” යන්න. හොඳින් ගලායන උල්පතක වතුර මෝටරයකින් ඉස නැවැත්විය නොහැකි සේම, පොළොව යටින් එන ජලය නතර කළ නොහැකි සේම, සිතුවිලි පැමිණීමද අපට බලෙන් නැවැත්විය නොහැකියි.
අපට සැනසීමක්, සුවයක් හෝ නිර්වාණ අවබෝධයක් ලැබෙන්නේ සිත ගැන අවබෝධ කරගැනීමෙන් පමණයි. කිසිදාක සිත, සිතුවිලි වලින් හිස් කළ නොහැකියි. බුදුවරයන්ට, පසේබුදුවරයන්ට සහ රහතන් වහන්සේලාට පවා සිතුවිලි පවතිනවා, නමුත් ඒවායේ සංඛ්යාතය සහ ස්වභාවය ඉතා අඩුයි. අභිධර්මය කියවීමෙන් ඔබට එය තවදුරටත් තේරුම් ගත හැකියි. නමුත් එම න්යායාත්මක දැනුමට වඩා වැදගත් වන්නේ, ප්රායෝගිකව මේ අත්දැකීම තුළින් යෑමයි.
එබැවින්, ඔබ මෙවැනි පියවරකට පැමිණ ඇත්නම්, “මේ සිතුවිලි එන එක පුදුම වදයක්” කියා සිතෙන මොහොතේම, සියුම්ව සිහිය පවත්වා, “මේ මොහොතේ මගේ හිතේ තියෙන්නේ ගැටීමක් නේද?” කියා ඒ දෙස බලන්න. මම මේ සිතුවිලි එනවට අකමැති ස්වභාවයක් නේද දක්වන්නේ? යන කොටස සතියෙන් යුතුව බලන්න. එවිට එය ඔබට පැහැදිලිව පෙනෙනු ඇත.
ගැටීමෙන් මිදී උපේක්ෂාවට පත්වීම
මා පැවසූ පරිදි ඔබ සතියෙන් යුතුව ඒ දෙස බලන විට, ප්රඥාවෙන් එය ඔබට වැටහෙනු ඇත. “ඇත්ත නේද, මම මෙතන ගැටිලනේ ඉන්නේ” කියා ඔබටම වැටහේවි. මේ ගැටීම ඔබ හඳුනාගන්න, හඳුනාගන්න, කාලයක් මෙය පුහුණු කරද්දී, පෙර පියවරේදී බාහිර දේවලට ඇලෙමින්, ගැටෙමින් සිටි ස්වභාවය මෙන්ම, මෙම දෙවන පියවරේ ගැටීමද ක්රමයෙන් පහව යනු ඇත.
ඔබ තවමත් මෙම දෙවන පියවරේ ස්ථිර නැති නිසා, විටෙක නැවත මුල් පියවරට, එනම් බාහිර දේවලට ඇලෙන ගැටෙන තැනට වැටෙන්නට පුළුවන්. එය ගැටළුවක් නොවේ. වැදගත් වන්නේ, මෙම අවස්ථාවේදී සියුම්ව, තමන්ගේ සිත සිතුවිලිවලට ගැටීමෙන් යුක්තව සිටින ආකාරය දෙස බලා සිටීමයි.
මෙය දකින්න, දකින්න, ඔබේ සිත මෙම ගැටීම කෙරෙහිද උපේක්ෂක වන්නට, එනම් මැදහත්, මධ්යස්ථ වන්නට පටන් ගන්නවා. ඔබ මධ්යම ප්රතිපදාවට පැමිණෙත්ම, කොතරම් ඇලීම් හෝ ගැටීම් සහිත සිතුවිලි ආවත්,“මේක පුදුම කරදරයක්, වදයක්” යැයි නොසිතන තත්ත්වයට පත්වෙනවා.
පෙරදී එසේ සිතුණු ඔබට, දැන් එසේ නොසිතෙන තැනට පත්වීමෙන්,“මේක තමයි සිතේ හැටි, මේක තමයි සංසාරයේ හැටි” යන්න ඔබ අවබෝධ කරගන්නවා. මෙයින් අදහස් වන්නේ, ඔබ ගැඹුරින්ම උපේක්ෂක වෙමින්, මධ්යස්ථ වෙමින් මධ්යම ප්රතිපදාවට පැමිණෙමින් සිටින බවයි.
උපේක්ෂාව: අවබෝධයේ සහ ආධ්යාත්මික පරිණතභාවයේ සලකුණ
යමෙක් යම් දෙයක් කෙරෙහි උපේක්ෂක හෝ මධ්යස්ථ වෙනවා යනු, ඔහු හෝ ඇය ඒ තුළින් පරිණත භාවයට පත්වෙමින්, එය අවබෝධ කරගනිමින් සිටින බවයි. ඉහළම අවබෝධයත් සමග ඉහළම උපේක්ෂකත්වයට සහ මධ්යස්ථ භාවයට පත් වෙනවා. මෙය ඉතා විශේෂ තත්ත්වයකි. මෙම ලිපියෙන් ඒ පිළිබඳව ඔබට සරල තේරුම් ගැනීමක් ලැබෙන්නට ඇත.
මේ ආකාරයට, ඔබේ සිතේ සෑම පියවරකදීම ඔබ සිහිය පැවැත්වීම තුළින් උපේක්ෂක, මධ්යස්ථ සහ අවබෝධය කරා ගමන් කරන්නේ නම්, ඔබ ආධ්යාත්මිකත්වය දියුණු කරගනිමින්, නිර්වාණගාමී ප්රතිපදාවේ සහ ආර්ය අෂ්ඨාංගික මාර්ගයේ ගමන් කරන බව තේරුම් ගන්න.
ඔබ ලබන ප්රතිඵල සහ අත්දැකීම්, අන්යයන්ගේ අවබෝධය පිණිසත් බෙදාහදා ගැනීමෙන් ඔවුන්ටද යම් වටහාගැනීමක් සිදුවනු ඇත. මේ ආකාරයට කටයුතු කර, ඔබේ ආධ්යාත්මික ගමන සහ නිර්වාණගාමී ප්රතිපදාව ඔබ විසින්ම වටහා ගැනීම සිද්ධ කරගන්න.
ආශිර්වාදය සහ නිගමනය
එසේනම්, “සිතුවිලි වලට ගැටෙන්න එපා” යන මැයෙන් පැවැත්වූ මෙම දේශනාව අදට මෙතැනින් අවසන් කරනවා. බුද්ධ, ධම්ම, සංඝ යන ත්රිවිධ රත්නයේ ආනුභාවයෙන් මේ කරුණු මැනවින් වටහා ගෙන, ප්රායෝගිකව තව තවත් සතිය දියුණු කරගැනීමට ඔබට හැකියාව ලැබේවායි ආශිර්වාද කරමින්, මෙම දේශනාව අවසන් කරමි.
මේ උතුම් මඟෙහි අප සමඟ එක්ව ගමන් කිරීමට ඔබටත් අපි ආරාධනා කරමු. අපගේ ඉගැන්වීම් කියවා, සියල්ලටම වඩා වැදගත් ලෙස, ඒවා ඔබගේ ජීවිතයට ප්රායෝගිකව යොදාගන්න. ඔබ ලබන අත්දැකීම් සහ ඔබට ඇතිවන ගැටළු, අපගේ ලිපියට පහළින් ඇති අදහස් තීරුවේ සටහන් කරන ලෙස අපි ඔබව දිරිමත් කරන්නෙමු. ඔබ අසන ප්රශ්න, ඔබගේ අවශ්යතාවලටම ගැලපෙන ලෙස ඉදිරි ලිපි සහ වීඩියෝ සකස් කිරීමට අපට මහත් උපකාරයක් වනු ඇත. එමෙන්ම, වෙබ් අඩවියේ ඇති ‘Contact Us‘ පෝරමය හරහා ද ඔබට අප හා සම්බන්ධ විය හැකිය.
අපගේ මෙම උත්සාහය, ඔබ තුළ සැඟවී ඇති ආධ්යාත්මික බීජය, එනම් සමාධිය, ධ්යාන සහ අභිඥා වැනි ගුණාංග පෝෂණය කිරීමයි.
අප සමඟ එක් වූ ඔබට ස්තූතියි. මෙම වෙබ් අඩවිය ඔබගේ අධ්යාත්මික ගමනට මහත් ශක්තියක් වනු ඇතැයි අපි බලාපොරොත්තු වෙමු.
ඔබ සැමට තෙරුවන් සරණයි!
