භාවනා කරද්දී පාවෙනවා වගේ දැනෙන්නේ ඇයි?

තෙරුවන් සරණයි සියලු දෙනාටම!

ප්‍රායෝගිකවම ආධ්‍යාත්මික ජීවිතය ගවේෂණය කරන, භාවනාවේ යෙදෙන ඔබට බොහෝ විට දැනෙන විශේෂ අත්දැකීමක් පිළිබඳව අවබෝධයක් ලබා දීම මෙම ලිපියේ අරමුණයි. මෙය ආධ්‍යාත්මික මගෙහි ගමන් කරන බොහෝ දෙනෙකුට විවිධ මට්ටම් වලින් දැනෙන පොදු අත්දැකීමකි. සමහරවිට මෙම මාතෘකාව දකින විටත් ඔබට මෙවැනි දෙයක් සිදුවී ඇති බව මතකයට නැගෙනු ඇත.

ඔබ ආනාපානසති භාවනාව, බුද්ධානුස්සතිය වැනි අනුස්සති භාවනාවක්, අසුභ භාවනාවක් හෝ අපගේ ‘තෙවැනි ඇස’ සහ ‘බඹලොවට’ වැනි ප්‍රායෝගික භාවනා වැඩසටහන්වල පියවරෙන් පියවර යෙදෙන විට, මෙවැනි අත්දැකීම් වලට මුහුණ දීමට ඉඩ තිබේ. බුදු දහම තුළ හෝ ඉන් පිටත සිට සමථ භාවනාවක යෙදෙන ඕනෑම කෙනෙකුට භාවනාවේදී ශරීරය පා වීම වැනි අත්දැකීම් ලැබිය හැකිය.

බොහෝ දෙනෙක් නිතර අසන ප්‍රශ්නයක් නම්, “ස්වාමීන් වහන්ස, භාවනා කරද්දී ඇඟ පා වෙනවා වගේ, සැහැල්ලු වෙනවා වගේ දැනෙනවා. ඇයි එහෙම වෙන්නේ? මම මේ වෙලාවට මොකක්ද කරන්න ඕන?” යන්නයි. මෙම ලිපියෙන් අපි ඒ පිළිබඳව ගැඹුරින් විමසා බලමු. මෙය තේරුම් ගැනීම, මීට වඩා හාත්පසින්ම වෙනස් අත්දැකීම් වලට අනාගතයේදී මුහුණ දීමට ඔබට උපකාරී වනු ඇත.

ශරීරය සැහැල්ලු වීමේ මනෝ-විද්‍යාත්මක පැහැදිලි කිරීම

පළමුවෙන්ම, වයස්, ජාති, ආගම් භේදයකින් තොරව බහුතරයක් දෙනාට භාවනාවේදී ශරීරය පා වීම අත්දැකීමට සිදුවේ. එසේ නොදැනුන අයද සිටිය හැකි නමුත්, මෙය බහුලවම අසන්නට ලැබෙන දෙයකි.

මෙයට හේතුව කුමක්ද? ඔබ භාවනාවට වාඩි වී සිත දියුණු කරන විට, සිත එකඟ හෙවත් ඒකාග්‍ර වේ. මෙම මානසික ඒකාග්‍රතාවය, එනම් බුදු දහමේදී සමාධිය ලෙස හඳුන්වන තත්වය වර්ධනය වෙත්ම, ඔබ ඔබේ සිතත් සමගම රැඳී සිටීමට පුරුදු වේ. ඔබ භාවනාවට වාඩි වී සිටින ඉරියව්ව (බද්ධ පර්යංකය, අර්ධ පර්යංකය හෝ පද්මාසනය වේවා – ගැහැණු අයට වුවද වඩාත්ම සුදුසු වන්නේ බද්ධ පර්යංකයයි), ඒ ඉරියව්වේ සිටින භෞතික ශරීරයට ඔබ දෙන අවධානය ක්‍රමයෙන් නැති වී යයි.

සාමාන්‍යයෙන් අපගේ අවධානය යොමු වන්නේ ඇස, කන, නාසය, දිව, ශරීරය යන ඉන්ද්‍රියන් පහ හරහා බාහිර ලෝකයට සහ අපේ ශරීරයටයි. නමුත් භාවනාවේදී, ඔබ නිශ්චිත ස්ථානයක, නිශ්චිත වේලාවක් වෙන් කරගෙන මනසට අවධානය යොමු කරයි. උදාහරණයක් ලෙස, ‘තෙවැනි ඇස’ භාවනා ක්‍රමයට අනුව නළල මැදට හෝ ඇහිබැමි දෙක අතරට සිත යොමු කරන විට, ඔබේ සම්පූර්ණ අවධානය එම ස්ථානයට යොමු වේ. භෞතික ශරීරය පිළිබඳව වරින් වර දැනුනත්, ඔබ එය ගණන් නොගෙන සිත එකඟ කර ගැනීමට උත්සාහ දරයි. මෙසේ භෞතික ශරීරයට දෙන අවධානය අඩු වීමත් සමඟ, ඔබට සැහැල්ලු බවක් දැනෙන්නට පටන් ගනී.

සිතේ සැඟවුණු නිදහස: ‘පස්සද්ධිය’ යනු කුමක්ද?

ඔබ යම් අරමුණකට (හුස්ම රැල්ල, ශරීරයේ කොටසක් හෝ පහන් දැල්ලක් වැනි බාහිර දෙයක්) සිත යොමු කරමින් සමථ භාවනාවේ යෙදෙන විට, යම් චිත්ත ඒකාග්‍රතාවයක් ඇතිවේ. එම ඒකග්‍ර තාවයත් සමගම, ඔබේ සිතේ සැඟවී තිබූ නිදහසක් සහ සැහැල්ලු බවක් ඔබට විඳින්නට ලැබේ. එය පුදුමාකාර සනීපයක්, සැහැල්ලුවක් ලෙස දැනේ.

මෙතරම් කලක් අපට මේ සුවය විඳින්නට නොහැකි වූයේ අපේ සිතුවිලි අධික වීම සහ සිතේ ඇති කෙලෙස් නිසාය. බුදු දහමේදී මේ කෙලෙස්, එනම් ක්ලේශ ලෙස හඳුන්වන්නේ රාගය, ද්වේෂය, මෝහය වැනි මනස කිලිටි කරන, නොසන්සුන් කරන මානසික ස්වභාවයන්ය.

භාවනාවේදී සිත එකඟ වන විට, සිතුවිලි අඩු වී, මේ කෙලෙස් තාවකාලිකව යටපත් වේ. සිහිය (සති සම්පජัඤාණය) පුරුදු කරන කෙනෙකුගේ කෙලෙස් ප්‍රහාණය වීමක් වුවද සිදුවිය හැක. මෙම ක්‍රියාවලියත් සමඟ ඔබට දැනෙන ‘ශරීරය සැහැල්ලු වීම’ යනු භෞතික ශරීරයේ සිදුවන දෙයක් නොවේ.

අභිධර්මයට අනුව අපේ සිත හෘද වස්තුව මෙන්ම මුළු ශරීරයම ආශ්‍රය කරගෙන පවතී. ශරීරයේ බර දැනෙන්නේද මනසටයි. භාවනාවේදී මනසට අවධානය යොමු කරන විට, භෞතික ශරීරයේ බර දැනීම අඩු වී, මනසේ නිදහස ඉස්මතු වේ. ඔබ ‘මගේ ශරීරය පා වෙනවා’ කියා අර්ථ දක්වන්නේ සිතේ ඇතිවන මේ සියුම් නිදහසයි.

ගිරිමානන්ද සූත්‍රය වැනි දේශනාවල ආනාපානසතිය වඩන විට ඇතිවන මෙම තත්වය බුදුරජාණන් වහන්සේ පස්සද්ධි යන වචනයෙන් හඳුන්වා ඇත. එහි අරුත නම් කායික හා මානසික සන්සිඳීම ප්‍රශාන්ති යන්නයි. මේ සියුම් නිදහස අප සැමගේ මනස තුළම පවතී.

ආධ්‍යාත්මික තෘෂ්ණාව: සුවයට ඇලීමෙන් සිදුවන දේ

ඔබට මෙම සැහැල්ලුව, නිදහස දැනෙන්නට පටන් ගත් විට, සිතේ ස්වභාවය අනුවම ඊට ඇලීමක්, ආසාවක් ඇතිවේ. එයට අපි ‘ආධ්‍යාත්මික තෘෂ්ණාව’ යැයි කියමු. ඒ නිදහස්, හිස් ස්වභාවයට ඇලුණු සැනින්, ඔබේ සම්පූර්ණ අවධානය එම සුවය වෙතටම යොමු වේ. භාවනාවේදී කළ යුත්තේද එයයි; එනම්, දැනෙන නිදහසටම චිත්ත ඒකාග්‍රතාවය පැවැත්වීමයි.

මෙවැනි අවස්ථාවක, “ආධ්‍යාත්මික තෘෂ්ණාවෙන් තොරව මේ දැනෙන සුවය තව තවත් වැඩි වශයෙන් මට දැනේවා” යැයි දෙතුන් වතාවක් අධිෂ්ඨාන කිරීමෙන්, එම එක මනසින් තවත් කාලයක් පවත්වා ගැනීමට උපකාරී වේ.

ඔබ ඒ නිදහසටම සිත යොමු කළ විට, එය තවත් සියුම් වෙමින්, එහි ඇති නිදහස තවත් දැනෙන්නට පටන් ගනී. ඒ සමඟම බාහිර ලෝකය, භෞතික ශරීරය සහ ඉන්ද්‍රියන්ගෙන් ලබන අරමුණු කෙරෙහි ඇති අවධානය සම්පූර්ණයෙන්ම වාගේ අඩු වී යයි. මෙය කිසිදු දෙවියෙකු, බ්‍රහ්මයෙකු හෝ අමනුෂ්‍යයෙකු විසින් කරන දෙයක් නොව, ඔබේ මනසේම ස්වභාවික සුවයකි.

සමාධියේ සිට ධ්‍යානය දක්වා: ඔබේ අත්දැකීම ගැඹුරු කරගන්නේ කෙසේද?

මෙම චිත්ත ඒකාග්‍රතාවය තව තවත් බලවත් වුවහොත්, එය ධ්‍යාන මට්ටමක් ලෙස හැඳින්වේ. ධ්‍යාන යනු සිතේ ගැඹුරු සමාධිමත් අවස්ථාවන්ය. නමුත් මූලික අවධියේදී ඔබට මෙය දැනෙන්නේ යම් සමාධි ස්වභාවයක් ලෙස පමණි. (සමාධිය සහ ධ්‍යානය පිළිබඳ වෙනස දැන ගැනීමට ඒ පිළිබඳව අප විසින් සිදු කළ දේශනාව කියවන්න).

බාහිර දේ කෙරෙහි අවධානය නැතිවී චිත්ත ඒකාග්‍රතාවය වැඩි වූ විට, මෙම සැහැල්ලුව තීව්‍ර ලෙස දැනේ. එබැවින්, ‘මේ මොකක්ද වෙන්නේ’ කියා නැවත නැවත සෙවීමට අවශ්‍ය නැත. මෙය චිත්ත ඒකාග්‍රතාවයේම ප්‍රතිඵලයක් බව වටහා ගන්න.

සිත මෙසේ සියුම් වන විට, මරණින් මතු ඊළඟ උත්පත්තියට යන්නේද මේ සිතම (විඤ්ඤාණයම) බව ඔබට වැටහෙනු ඇත. භාවනා කරන විට විඤ්ඤාණය ශරීරය අතහැර යන්නේ නැත, නමුත් සිත සියුම් වීම නිසා ශරීරයෙන් ඈත් වෙනවා වැනි හැඟීමක් ඇතිවේ.

මෙය මනෝ කාය යාමක් නොවේ; සිදුවන්නේ ශරීරය කෙරෙහි ඇති අවධානය අඩු වී, සිතේ සුවය කෙරෙහි අවධානය වැඩි වීමයි. මෙම පා වෙන ස්වභාවය තව තවත් වැඩි කරගතහොත් ධ්‍යාන මට්ටම් වලට ළඟා විය හැක. මරණාසන්න මොහොත දක්වා මෙම නිදහස පවත්වා ගතහොත්, බ්‍රහ්ම ලෝකයක උත්පත්තිය ලැබීමේ හැකියාව පවතී.

මෙම තත්වය පිරිහීමට ප්‍රධාන හේතුව කාමයන්, එනම් පංචකාම සම්පත් කෙරෙහි ඇති ඇල්මයි. ඔබේ කෙලෙස් යටපත් වීද, නැතහොත් ප්‍රහාණය වීදැයි දැනගැනීමට, භාවනා නොකරන දිනක නැවතත් වැරදි සිතුවිලි, වැරදි ක්‍රියා ඇතිවේ නම්, තේරුම් ගන්න ඔබේ කෙලෙස් තවමත් ප්‍රහාණය වී නැති බව.

භාවනාව සහ නිරෝගීකම: මනස සන්සුන් වීම ශරීරයට බලපාන අයුරු

වෛද්‍ය විද්‍යාත්මකව පරීක්ෂා කළහොත්, මෙවැනි භාවනානුයෝගී අවස්ථාවක ඔබේ හෘද ස්පන්දනය, ස්නායු පද්ධතිය, මොළයේ ක්‍රියාකාරීත්වය ඇතුළු ශරීරයේ සියලුම ක්‍රියාවලි ඉතා සාමාන්‍ය පරිදි සිදුවන බව පෙනී යනු ඇත. අපේ මොළය සහ ශරීරය වඩාත් හොඳින් ක්‍රියාත්මක වන්නේ අප එය සන්සුන්, ‘calm’ ස්වභාවයකින් තබා ගත හැකි නම් පමණි. ‘සන්සුන්’ යනු ‘කම්මැලි’ යන්න නොවන බව තේරුම් ගත යුතුය.

සිත සන්සුන්ව පවතින විට, ශරීරයේ ඉන්ද්‍රියන්ද හික්මීමෙන් යුතුව භාවිතා කළ හැක. දීර්ඝකාලීනව මෙම මානසික සන්සුන් බව පවත්වා ගත හැකි නම්, බොහෝ ලෙඩ රෝග පවා අඩු වේ. පිළිකා වැනි රෝග සෛල ව්‍යාප්තියක් නිසා ඇතිවන්නක් වන අතර, ශරීරය සහ මනස සන්සුන්ව තබා ගැනීමෙන් එවැනි ව්‍යාප්තීන් පාලනය වීමට හෝ විනාශ වීමට පවා ඉඩ ඇත.

අපේ සිතට රාගයක්, තරහක් වැනි සිතුවිල්ලක් එන විට ශරීරයේ රුධිර ගමනය, ස්නායු පද්ධතිය, හෝමෝන ක්‍රියාකාරීත්වය වෙනස් වේ. මේ නිසා ආහාර පාන වලට අමතරව, අපේ මානසික ස්වභාවය නිසාද ශරීරය ලෙඩ වීමට ඇති ඉඩකඩ වැඩිය.

බුදුවරුන්, රහතන් වහන්සේලා පවා වයසට යන අතර, ඔවුන්ටද අසනීප ඇතිවේ. නමුත් ඔවුන් මනසින් කඩා වැටෙන්නේ නැත. පෘතග්ජන පුද්ගලයෙක් ලෙඩ වූ විට, වේදනාවටත් වඩා මානසිකව කඩා වැටේ. භාවනාව දියුණු කිරීමෙන්, වයසට ගියත්, අසනීපයක් ඇති වුවත්, මනස නිරෝගීව තබා ගැනීමටත්, ආධ්‍යාත්මික ජීවිතය ඉදිරියට ගෙන යාමටත් එය විශාල උපකාරයක් වේ.

සැහැල්ලු බවෙන් එහා ගිය ප්‍රතිලාභ: ධාරණ ශක්තිය සහ නිර්මාණශීලීත්වය

මෙම සන්සුන්, සැහැල්ලු මානසික ස්වභාවය දීර්ඝ කාලීනව පවත්වා ගැනීමට හැකි වුවහොත්, ඔබට භාවනාවේදී ශරීරය පා වීම අත්විඳීමට අමතරව තවත් බොහෝ ප්‍රතිලාභ ලැබේ. ඔබේ ධාරණ ශක්තිය (මතක තබා ගැනීමේ හැකියාව) වැඩි දියුණු වේ. සිතීමේ හැකියාව සහ ගැටලු නිරාකරණය කිරීමේ හැකියාව වර්ධනය වේ. ලෞකික ජීවිතයේ ගැටලුවකට මුහුණ දෙන විට, නිවැරදිම පිළිතුර නිරායාසයෙන්ම මනසට පැමිණේ.

බොහෝ දෙනෙක් මෙය දැනටමත් අත්විඳ ඇතත්, ඒ පිළිබඳව මෙවැනි පැහැදිලි අවබෝධයක් නොතිබෙන්නට පුළුවන. කවි, නවකතා ලියන ලේඛකයන්, ගීත රචනා කරන කලාකරුවන් වැනි නිර්මාණශීලී පුද්ගලයන්ට තම මනස මෙවැනි සමාධිමත් ස්වභාවයක තබා ගත හැකි නම්, ඔවුන්ගේ නිර්මාණ සඳහා අවශ්‍ය අදහස් පහසුවෙන් ගලා එයි.

නව නිර්මාණයක් කිරීමට බලාපොරොත්තු වන කෙනෙකුට, මෙම සන්සුන්, ඒකාග්‍ර මනසත්, තමන්ගේ විෂය පිළිබඳ දැනුමත් එකතු වූ විට, විශිෂ්ට නිර්මාණ බිහි කිරීමට හැකියාව ලැබේ. මෙම නිදහස අපට අහිමි වන්නේ කලබලකාරී බව, නොසන්සුන්කම වැනි ක්ලේශ ස්වභාවයන් නිසාය. සිහිය පැවැත්වීම සහ නිහඬව සිත දෙස බැලීම පුහුණු කිරීම, මෙම නිදහස පවත්වා ගැනීමට බෙහෙවින් උපකාරී වේ.

දෝලනය වන අත්දැකීම: ශරීරය සහ සිත අතර මාරු වීම

ආරම්භක අවධියේදී, මෙම අත්දැකීම ස්ථාවර නොවීමට පුළුවන. ඔබට එකවර භෞතික ශරීරය දැනෙන අතර, මොහොතකින් එය නොදැනී ගොස් සැහැල්ලු, පා වෙන ස්වභාවය දැනෙන්නට පටන් ගනී. සමහරුන්ට ශරීරය උඩට අදිනවා සේ, කාන්දමකින් අදිනවා සේ දැනේ. ඉන්පසු නැවතත් භෞතික ශරීරය දැනෙන්නට පටන් ගනී. මෙසේ ශරීරය පිළිබඳ සංඥාව සහ සැහැල්ලු බව අතර සිත දෝලනය වේ.

පෙර ආත්ම භාවවලදී භාවනාව හොඳින් පුරුදු කර ඇති අයෙකුට ක්ෂණිකව ගැඹුරු සමාධියකට, ධ්‍යානයකට පත්විය හැක. නමුත් සාමාන්‍යයෙන් අප වැනි බොහෝ දෙනෙකුට, පැයක් භාවනා කළහොත් විනාඩි කිහිපයක් මෙවැනි පා වෙන ස්වභාවයක් දැනී, නැවත ශක්තිය අඩු වී භෞතික ශරීරය දැනෙන්නට පටන් ගනී. මෙසේ දෙපැත්තට දෝලනය වීම සාමාන්‍ය දෙයකි. එය සිදුවන්නේ චිත්ත ඒකාග්‍රතාවයේ ශක්තියේ අඩු වැඩි වීම් නිසාය.

ඔබේ සිතේ දැනෙන මෙම වෙනස්කම් වලට ඔබ ඇලුණු විට, භෞතික ලෝකය කෙරෙහි ඇති අවධානය නැති වී යන බව ප්‍රායෝගිකවම තේරුම් ගන්න. බොහෝ අය බිය වන්නේ මේ තත්වයටයි. නමුත් මෙය බිය විය යුතු දෙයක් නොවේ. මෙය ඔබගේම චිත්ත ඒකාග්‍රතාවයේ ප්‍රතිඵලයක් බව දැන් ඔබට වැටහෙනු ඇත. නිර්භයව මෙම අත්දැකීම් වලට මුහුණ දීමට, ඒ පිළිබඳව ඇති දේශනා කියවීමෙන් ඔබට උපකාර ලැබේවි.

බිය නොවී ඉදිරියට යන්න: ඔබේ අත්දැකීම නිවැරදිව වටහා ගැනීම

මෙම ලිපියෙන්, භාවනාවේදී ශරීරය පා වීම වැනි අත්දැකීම් ඇතිවන්නේ ඇයිද යන්න පිළිබඳව ඔබට ප්‍රායෝගික දැනුමක් ලැබෙන්නට ඇතැයි සිතමි. මෙය ඔබගේම චිත්ත ඒකාග්‍රතාවය නිසා මනසේ ඇතිවන ස්වභාවික තත්වයක් මිස බිය විය යුතු දෙයක් නොවේ. මෙම අත්දැකීම එක් එක් පුද්ගලයාට දැනෙන ආකාරය සහ එහි කාල පරාසය වෙනස් විය හැක.

මෙම කරුණු මනාව වටහාගෙන, ඔබගේ ප්‍රායෝගික ආධ්‍යාත්මික ජීවිතය තව තවත් දියුණු කරගැනීමට ඔබට ශක්තිය, ධෛර්යය ලැබේවායි බුද්ධ, ධම්ම, සංඝ යන ත්‍රිවිධ රත්නයේ ආනුභාවයෙන් ආශිර්වාද කරමින් මෙම ලිපිය අවසන් කරමි.

මේ උතුම් මඟෙහි අප සමඟ එක්ව ගමන් කිරීමට ඔබටත් අපි ආරාධනා කරමු. අපගේ ඉගැන්වීම් කියවා, සියල්ලටම වඩා වැදගත් ලෙස, ඒවා ඔබගේ ජීවිතයට ප්‍රායෝගිකව යොදාගන්න. ඔබ ලබන අත්දැකීම් සහ ඔබට ඇතිවන ගැටළු, අපගේ ලිපියට පහළින් ඇති අදහස් තීරුවේ සටහන් කරන ලෙස අපි ඔබව දිරිමත් කරන්නෙමු. ඔබ අසන ප්‍රශ්න, ඔබගේ අවශ්‍යතාවලටම ගැලපෙන ලෙස ඉදිරි ලිපි සහ වීඩියෝ සකස් කිරීමට අපට මහත් උපකාරයක් වනු ඇත. එමෙන්ම, වෙබ් අඩවියේ ඇති ‘Contact Us‘ පෝරමය හරහා ද ඔබට අප හා සම්බන්ධ විය හැකිය.

අපගේ මෙම උත්සාහය, ඔබ තුළ සැඟවී ඇති ආධ්‍යාත්මික බීජය, එනම් සමාධිය, ධ්‍යාන සහ අභිඥා වැනි ගුණාංග පෝෂණය කිරීමයි.

අප සමඟ එක් වූ ඔබට ස්තූතියි. මෙම වෙබ් අඩවිය ඔබගේ අධ්‍යාත්මික ගමනට මහත් ශක්තියක් වනු ඇතැයි අපි බලාපොරොත්තු වෙමු.
ඔබ සැමට තෙරුවන් සරණයි!