වැඩියෙන් අත්හරින දේමයි නැවත නැවත එන්නේ සිතට...

තෙරුවන් සරණයි සියලු දෙනාටම!

අද මෙම ලිපියෙන් අප සාකච්ඡා කරන්නේ බොහෝ දෙනෙක් නිරන්තරයෙන් අසන ගැඹුරු ප්‍රශ්නයකට පිළිතුරක් ලබා දීමටයි. ඒ ප්‍රශ්නය නම්, “ස්වාමීන් වහන්ස, අපි වැඩියෙන්ම අත්හරින්නට උත්සාහ කරන දේම තමයි නැවත නැවතත් හිතට එන්නේ. ඇයි එහෙම වෙන්නේ?” යන්නයි. ඇත්තෙන්ම, මෙය තමයි අපේ මනසේ යථාර්ථය. මෙය තේරුම් ගැනීම ආධ්‍යාත්මික ගමනේ ඉතා වැදගත් පියවරක්. ඔබ සිහිය දියුණු කරන විට, ඔබටම මෙය පැහැදිලිව පෙනේවි. අපේ සිතේ දැඩිව ඇලී සිටින දෙයක්, අකමැත්තෙන් හෝ අත්හරින්නට උත්සාහ කරන විට, එය තවත් තදින් අපව අල්ලා ගන්නා බවක් දැනෙනවා. මෙයයි අපේ හිතේ ස්වභාවය.

අකමැත්තෙන් අත්හැරීම සහ නොනැසෙන බැඳීම: ලෝභයේ ස්වභාවය

උදාහරණයක් ලෙස, ඔබ යම් පුද්ගලයෙකුට හෝ වස්තුවකට ඉතාමත් කැමතියි කියා සිතමු. නමුත් යම් හේතුවක් නිසා ඒ දෙයින් ඔබට හානියක්, පීඩාවක් සිදුවෙනවා. ඒ නිසා ඔබට එය අත්හරින්නට සිදුවෙනවා. නමුත් මේ අත්හැරීම සිදුවන්නේ අවබෝධයෙන් නොවේ. ඒ දෙයෙහි ඇති ආදීනවය, විනාශකාරී බව, හෝ තමන්ට වන අයහපත ගැන ප්‍රඥාවෙන් දැකලා නෙවෙයි ඔබ එය අත්හරින්නේ. ඔබ එය කරන්නේ සිතේ දැඩි ඇල්මක් තියාගෙන, අකමැත්තෙන්. සමහරවිට බාහිර බලපෑමක් නිසා හෝ බලකිරීමක් මත ඔබ ඒ පුද්ගලයාව හෝ වස්තුව ඉවත් කරනවා.

මෙසේ අකමැත්තෙන් යමක් අත්හැර දැමූ විට, අපේ සිතේ ඒ පිළිබඳ කැමැත්ත තවමත් ඉතිරිවී තිබෙන නිසා, ඒ මතකය නැවත නැවතත් ඉස්මතු වෙනවා. බුදු දහමේදී මේ දැඩි ඇල්මට, ආසාවට හඳුන්වන්නේ ලෝභය ලෙසයි. මෙය ගැඹුරු පාලි වචනයක්. සූත්‍ර හා අභිධර්ම පිටකවල සඳහන් වන මෙම ලෝභය, ලෞකිකව අපි ‘ආදරය’, ‘රාගය’, ‘කැමැත්ත’ හෝ ‘ආසාව’ ලෙස හඳුන්වන දෙයට සමානයි.

යමක් අපට එපා වෙලා අත්හැරියා නම් එය එතරම් මතක් වෙන්නේ නැහැ. නමුත් මෙහිදී අප අත්හරින්නේ අකමැත්තෙන් නිසා, ඒ මතකය වේදනාවක් ලෙස නැවත නැවතත් පැමිණෙනවා. අපේ හිතේ ස්වභාවය එයයි. සිතේ ආසාව සම්පූර්ණයෙන්ම නැතිවීමට නම්, අපි නිවන අවබෝධ කළ යුතුයි. නමුත් එසේ කියා උත්සාහ නොකර සිටිය යුතු නැහැ. ඒ ප්‍රතිපදාවේ ගමන් කිරීමෙන් පමණයි මේ ලෝභය ක්‍රමයෙන් නැති කරගන්නට පුළුවන් වෙන්නේ.

ළදරු වියේ සිට මහලු විය දක්වා: අපේ සිත බැඳෙන ආකාරය

මේ හිතේ ස්වභාවය විශ්වීයයි. එයට ජාති, කුල, ආගම්, ස්ත්‍රී-පුරුෂ භේදයක් නැහැ. ඔබ පෘථිවියේ හෝ වෙනත් ග්‍රහලෝකයක සිටියත්, ලංකාවේ හෝ වෙනත් රටක සිටියත් මේ යථාර්ථය වෙනස් වෙන්නේ නැහැ. මෙය සියලු දෙනාටම පොදු වූ මනසේ ක්‍රියාකාරීත්වයයි.

කුඩා දරුවෙක් වැඩියෙන්ම බැඳෙන්නේ තම මවටයි. අත දරුවාට මවගෙන් මොහොතක්වත් ඈත්වී සිටීමට බැහැ. ටිකක් වැඩෙන විට සෙල්ලම් බඩු වලට ආස කරනවා, ඒවා නැති වුණොත් අඬනවා. නව යොවුන් වියට එනවිට, ආදර සබඳතා, මිතුරු සබඳතා ගොඩනගා ගන්නවා. ඒවා අහිමි වන විට දැඩි පීඩනයක් දැනෙනවා.

සමහර දරුවන් ඒ පීඩනය දරාගන්න බැරුව තමන්ගේ ජීවිතයට හානි කරගන්නා තරම් වැරදි තීරණ ගන්නවා. විවාහ වූ පසු, ගෙවල් දොරවල්, යාන වාහන, ඉඩකඩම් වලට බැඳෙනවා. වයසට යන විට දරුවන්, මුණුබුරන් කෙරෙහි ඇති ලෝභකම නිසා ඔවුන්ව අත්හරින්නට බැරි තැනට පත්වෙනවා. රත්තරන්, මුදල් වැනි දේට ඇති ආසාවත් එසේමයි. මේ කිසිවක් සිතෙන් අත්හැරගන්නට බැරි තරමටම ලෝභයෙන් මත් වෙනවා. මෙයයි හිතේ ස්වභාවය.

මරණ මංචකයේදී ඇලීමෙන් වන විපත: භික්ෂුවකගේ කතාව

මේ දැඩි ලෝභකම නිසා, මරණාසන්න මොහොතේ, එනම් චුති සිත පහළ වන විට, අප ලෝභ කළ දෙයක් සිතට අරමුණු වුවහොත්, මරණින් මතු දුක්ඛිත තැනක ඉපදීමට ඉඩ තිබෙනවා. සමහරවිට ඒ වස්තුව හෝ පුද්ගලයා ආශ්‍රිතවම ප්‍රේත ලෝකයේ උපත ලබන්නට පුළුවන්. තමන්ගේ දරුවෙක්ගේ හිසේ උකුණෙක් වෙලා හෝ ගෙදර ලී බඩුවක ගුල්ලෙක් වෙලා ඉපදෙන අවස්ථා පවා තිබෙනවා.

බුද්ධ කාලයේදී එක් ස්වාමීන් වහන්සේ නමක් අපවත් වුණා. උන්වහන්සේ අපවත් වූ පසු, සඟ සතු කර පිරිකර බෙදාගැනීම සිරිත වුවත්, බුදුරජාණන් වහන්සේ දින හතක් යනතුරු උන්වහන්සේගේ පිරිකර බෙදීම තහනම් කළා. ඊට හේතුව වූයේ, අපවත් වූ භික්ෂුව තම සිවුරට තිබූ දැඩි ලෝභය නිසා, මරණාසන්න මොහොතේ එය සිහි වී, ඒ සිවුර තුළම ගුල්ලෙක් වී ඉපදීමයි.

දින හතකට පසු ඒ ගුල්ලාගේ ආයු කාලය අවසන් වූ පසුවයි පිරිකර බෙදාගැනීමට අවසර ලැබුණේ. බුදුන් වහන්සේ ජීවමානව සිටි නිසා ඒ භික්ෂුවට පිහිටක් ලැබුණා. නමුත් අද අපට එවැනි දෙයක් වුවහොත්, අපව බේරාගන්නට කෙනෙක් නැහැ. ඒ නිසා, මේ හිතේ ස්වභාවය ගැන අප දැනුවත් විය යුතුයි.

ලෝභය මෙන්ම ප්‍රබල ද්වේශය: සිතේ ගැටෙන ස්වභාවය

කෙසේ වෙතත්, නැවත නැවත සිතට එන්නේ ලෝභය හෝ ආසාව පමණක්ම කියා වරදවා වටහාගන්න එපා. යම්කිසි පුද්ගලයෙක් හෝ පිරිසක් කෙරෙහි අපේ සිතේ දැඩි ද්වේශයක්, එනම් වෛරයක් හෝ තරහක් තිබෙනවා නම්, ඒ ගැටීමත් අපට අත්හැරගන්නට බැහැ. අප වැඩියෙන්ම ඇලුණු දේ මෙන්ම, අප වැඩියෙන්ම ගැටුණු දේ, එනම් වෛරයෙන්, තරහෙන් බැඳුණු දේත් අත්හරින්නට උත්සාහ කරන විට නැවත නැවතත් සිතට පැමිණීම හිතේ ස්වභාවයයි.

බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දේශනාවට අනුව, සතර සතිපට්ඨානයේ හික්මෙන්නට උත්සාහ කරන කෙනෙකුට, සිත සාමකාමීව, නිදහසේ තබාගැනීමට නොහැකි වීමට ප්‍රධානම හේතුව මේ ඇලීම් සහ ගැටීම් ය. මෙය වචනයෙන් කීවාට පහසුවෙන් කළ හැකි දෙයක් නොවෙයි. නමුත් නිවැරදිව පුහුණු කළහොත්, අනිවාර්යයෙන්ම අපට එය සාක්ෂාත් කරගැනීමේ හැකියාව තිබෙනවා.

විසඳුම: සිතුවිලි සමඟ නොගැටී සිහියෙන් බලා සිටීම

ඉතින්, මේ තත්ත්වයට මුහුණ දෙන්නේ කොහොමද ආදර සබඳතා, දේපළ, මුදල් වැනි දේ අත්හැරියත්, ඒවා නැවත නැවත සිහිවෙනවා නම් කළ යුත්තේ කුමක්ද? සමහරු භෞතිකව දන් දී, අත්හැර දමා තිබුණත්, සිතින් ඒවා ගැන පසුතැවෙනවා, “අනේ ඒක තිබුණා නම් මෙහෙම කරන්න තිබුණා” කියා සිතනවා. මෙවැනි අවස්ථාවකදී, අප කළ යුත්තේ කුමක්ද?

අප කළ යුත්තේ සිහිය උපකාර කරගෙන, එනම් මේ මොහොතේ සිදුවන දේ පිළිබඳව අවධානයෙන් සිටිමින්, අපේ ප්‍රඥාවෙන්, එනම් නුවණින් මේ ක්‍රියාවලිය තේරුම් ගැනීමයි. අපට ඒ සිතුවිලි බලෙන් නවත්වන්නට බැහැ. ගලාගෙන යන ගඟක් බලෙන් නතර කළ නොහැකිවා සේම, මේ සිතුවිලි ප්‍රවාහයද බලෙන් නැවැත්විය නොහැකියි.

ඒ නිසා කළ යුත්තේ,

• ඒ සිතුවිල්ලෙන් පලා යන්නට උත්සාහ නොකිරීම.
• ඒ සිතුවිල්ල මගහරින්නට උත්සාහ නොකිරීම.
• ඒ සිතුවිල්ල බලෙන් නැවැත්වීමට හෝ යටපත් කිරීමට උත්සාහ නොකිරීම.

ස්වභාවිකවම ඒ සිතුවිල්ල පැමිණීමට ඉඩ දී, එයින් ඔබට සිදුවන්නේ කුමක්දැයි අවධානයෙන් බලා සිටින්න. එය ඔබව මානසිකව කඩා වට්ටනවාද? ආහාර අරුචියක් ඇති කරනවාද? කරන වැඩක් කරගන්න දෙන්නේ නැද්ද? මේ සියල්ල දෙස නුවණින් බලන්න. “මේ මම වැඩියෙන්ම ලෝභයෙන් හෝ ද්වේශයෙන් බැඳුණු දෙයයි නැවත නැවත සිතට එන්නේ. මේ තමයි හිතේ ස්වභාවය” කියා ප්‍රඥාවෙන් අවබෝධ කරගැනීමයි කළ යුත්තේ.

ප්‍රායෝගික පුහුණුව: මානසික ශක්තිය ගොඩනගා ගන්නා ආකාරය

ඔබ මේ ආකාරයට එක දෙයක් ගැන හරියට තේරුම් ගත්තොත්, අනාගතයේදීත් එවැනිම දෙයකට මුහුණ දීමට සිදු වූ විට, ඔබට වෙනදාට වඩා මානසික ශක්තියකින් යුතුව එයට මුහුණ දීමේ හැකියාව ලැබෙනවා. උදාහරණයක් ලෙස, මේ පුහුණුව නොකළොත්, යමක් අහිමි වූ විට ඔබ අවුරුද්දක් දුක් විඳිනවා කියා සිතමු. නමුත් බුදු දහමේ මේ ක්‍රමයට අනුව කටයුතු කළොත්, ඔබේ ප්‍රඥාව දියුණු වන නිසා, ඒ කාලය මාස හයකට අඩු කරගන්න පුළුවන්. මෙය එකපාරටම සිදුවන දෙයක් නොව, ක්‍රමානුකූලව සිදුවන ක්‍රියාවලියකි.

තවත් ක්‍රමයක් නම්, අතීතය සහ වර්තමානය සංසන්දනය කිරීමයි. මීට පෙර ඔබ දැඩිව ඇලී සිටි, නමුත් දැන් ඔබට කිසිදු හැඟීමක් නැති පුද්ගලයෙක් හෝ වස්තුවක් ගැන සිතන්න. ඒ බැඳීම කාලයත් සමඟ නැතිවී ගියා. එසේ නම්, වර්තමානයේ ඔබව පීඩාවට පත් කරන මේ බැඳීමටත් සිදුවන්නේ එයම නොවේද? මෙසේ සිතීමෙන් ඔබට හිතේ ස්වභාවය ගැන ගැඹුරු අවබෝධයක් ලැබෙනවා.

ක්‍රමයෙන් ඔබේ මානසික ශක්තිය වර්ධනය වෙනවා. නැවත නැවතත් මෙවැනි දේට මුහුණ දෙන විට, ඔබට ඉතා අඩු කාලයකින් සිත හදා ගැනීමේ හැකියාව ලැබෙනවා. මෙය ආධ්‍යාත්මික පරිණතභාවය ලෙස හැඳින්විය හැකියි.

මහා බෝධිසත්වවරුන්ගේ සිත සහ අපේ සිත: වෙනස තේරුම් ගැනීම

මහා බෝධිසත්වවරුන් වැනි උතුමන්ට තමන් සතු ඕනෑම දෙයක් ඉල්ලූ සැණින් දන් දීමට හැකියාව තිබෙනවා. එයාලා සංසාරය පුරා පාරමිතාවක් ලෙස එය පුරුදු කර තිබෙනවා. නමුත් අපි තවම ඒ මට්ටමේ නැහැ. අපට තමන්ට ප්‍රයෝජනවත් දෙයක් එකපාරටම දන් දෙන්නට බැහැ. ඒකයි අපේ හිතේ ස්වභාවය. නමුත් මින් අදහස් කරන්නේ ඔබ සතු සියල්ල දන් දිය යුතු බව නොවේ. එසේ කළහොත් ඔබට ජීවත් වීමට නොහැකි වේවි. කළ යුත්තේ, තමන් සතු දෙයින් උපයන දෙයින් යම් කොටසක් දන් දීමට යොදා ගැනීමයි.

මහා බෝධිසත්වවරුන්ගේ සිත හා අපේ සිත අතර ඇති වෙනස තේරුම් ගැනීම වැදගත්. ඔවුන් යමක් අත්හැරීමෙන් ලබන නිදහස හා සතුට ගැන සිතනවා. තව කෙනෙක් ඒ දෙයින් සතුටු වනවා දැක පරාර්ථකාමීව සතුටු වෙනවා. අපටත් ඒ මට්ටමට ළඟා වීමට නොහැකි වුණත්, ඒ ආදර්ශය තුළින් අපේ මනස හදාගැනීමට උත්සාහ කළ හැකියි.

වෛරය සහ තරහව ජය ගැනීමටත් එම ක්‍රමයම යොදාගන්න

මේ ක්‍රමවේදයම ඔබට අත්හැරගැනීමට අපහසු වෛරයක්, ද්වේශයක් හෝ තරහක් සඳහාද යොදාගන්නට පුළුවන්. වෛරය එකපාරටම නැති වෙන්නේ නැහැ. ඔබ සිහිය පවත්වලා, ඒ වෛරය නිසා ඔබේ සිතේ ඇතිවන සිතුවිලි, ඒ නිසා ඔබේ ශරීරය ක්‍රියාත්මක වන්නට හදන ආකාරය (අතපය හසුරුවන හැටි, වචන පිටවෙන්න හදන හැටි) ගැන අවධානයෙන් බලා සිටින්න.

ඒ වෛරී සිතුවිල්ල නිසා ඔබ කායිකව හෝ වාචිකව ද්වේශ සහගත ක්‍රියාවකට යොමු වෙන්නට හදනවාද කියා සිහියෙන් බලන්න. මෙසේ බලා සිටින විට, ඔබට තමන්ගේ මනසේ ක්‍රියාවලිය පැහැදිලිව පෙනෙන්නට පටන් ගන්නවා. හිතේ ස්වභාවය තේරුම් යනවා. ඇලීමේදී මෙන්ම, ගැටීමේදීත් මේ පුහුණුව මගින් ක්‍රමානුකූලව ඔබට සිත සුවපත් කරගැනීමේ හැකියාව ලැබෙනවා. කාලයත් සමඟ ඒ වෛරය අඩු වී යනවා.

නිගමනය: ක්‍රමානුකූල පුහුණුවෙන් ලබන මානසික නිදහස

ඔබ තේරුම් ගත යුතු ප්‍රධානම කාරණය නම්, යමක් නැවත නැවත සිතට එන්නේ ඒ කෙරෙහි ඔබේ සිතේ තවමත් තණ්හාව, එනම් දැඩි ආශාව හෝ ද්වේශය ඉතිරිවී ඇති නිසයි. මේ හිතේ ස්වභාවය තේරුම් ගෙන, සිහියෙන් යුතුව ඒ දෙස බලා සිටින විට, ක්‍රමයෙන් ඒ බැඳීම හෝ ගැටීම දුර්වල වී යනවා.

මෙම පුහුණුව ඔබ දිගින් දිගටම කළහොත්, ඔබට අනිවාර්යයෙන්ම ප්‍රතිඵල ලැබෙනවා. ඔබේ මානසික ශක්තිය වැඩිවෙනවා, සිත සැහැල්ලු වෙනවා. අනාගතයේදීත් ලෞකික ජීවිතයේදී මෙවැනි අභියෝග වලට මුහුණ දීමට සිදු වූ විට, ශක්තිමත්ව මුහුණ දීමේ හැකියාව ඔබට ලැබෙනවා. නමුත්,“රෑ වැටුණු වලේ දවල් වැටෙන්නට” උත්සාහ කරන්න එපා. අත්දැකීම් වලින් පාඩම් ඉගෙන ගෙන, නැවත නැවතත් ඒ වැරදි වලට හසු නොවීමට උත්සාහ ගන්න.

මෙම පුහුණුව ආරම්භ කරන්නේ කෙසේදැයි සිතාගැනීමට අපහසු නම්, මුලින්ම “නිශ්ශබ්දව හිත දිහා බලන්න” වැනි මූලික සිහිය පුහුණුවකින් පටන් ගන්න. එය ඔබට මෙම ගමනට හොඳ අඩිතාලමක් වනු ඇත.

අද සාකච්ඡා කළ, “වැඩියෙන්ම අත්හරින්නට හදන දේම නැවත නැවත එන්නේ ඇයි” යන කාරණාව ඔබට පැහැදිලි වන්නට ඇතැයි සිතනවා. බුද්ධ, ධම්ම, සංඝ යන ත්‍රිවිධ රත්නයේ ආනුභාවයෙන් මේ කරුණු මැනවින් වටහාගෙන, තමන්ගේ සිත දෙස බලා, මානසික සුවය අත්කර ගැනීමට ඔබට ශක්තිය ලැබේවා!

මේ උතුම් මඟෙහි අප සමඟ එක්ව ගමන් කිරීමට ඔබටත් අපි ආරාධනා කරමු. අපගේ ඉගැන්වීම් කියවා, සියල්ලටම වඩා වැදගත් ලෙස, ඒවා ඔබගේ ජීවිතයට ප්‍රායෝගිකව යොදාගන්න. ඔබ ලබන අත්දැකීම් සහ ඔබට ඇතිවන ගැටළු, අපගේ ලිපියට පහළින් ඇති අදහස් තීරුවේ සටහන් කරන ලෙස අපි ඔබව දිරිමත් කරන්නෙමු. ඔබ අසන ප්‍රශ්න, ඔබගේ අවශ්‍යතාවලටම ගැලපෙන ලෙස ඉදිරි ලිපි සහ වීඩියෝ සකස් කිරීමට අපට මහත් උපකාරයක් වනු ඇත. එමෙන්ම, වෙබ් අඩවියේ ඇති ‘Contact Us‘ පෝරමය හරහා ද ඔබට අප හා සම්බන්ධ විය හැකිය.

අපගේ මෙම උත්සාහය, ඔබ තුළ සැඟවී ඇති ආධ්‍යාත්මික බීජය, එනම් සමාධිය, ධ්‍යාන සහ අභිඥා වැනි ගුණාංග පෝෂණය කිරීමයි.

අප සමඟ එක් වූ ඔබට ස්තූතියි. මෙම වෙබ් අඩවිය ඔබගේ අධ්‍යාත්මික ගමනට මහත් ශක්තියක් වනු ඇතැයි අපි බලාපොරොත්තු වෙමු.
ඔබ සැමට තෙරුවන් සරණයි!