සිහිය දියුණු කිරීමෙන් සිත පාලනය කරන්න පුළුවන්

තෙරුවන් සරණයි සියලු දෙනාටම!

වෙනදා මෙන්ම අදත් මෙම ධර්ම ලිපිය සමග එක්වී සිටින ඔබ සැමට, අපගේ සිහිය පැවැත්වීමේ ලිපි මාලාව යටතේ සිහිය පිළිබඳව වැදගත් කාරණාවක් පැහැදිලි කිරීමට බලාපොරොත්තු වෙනවා. සිහිය පුහුණු කරන ආකාරය සහ එය පවත්වන ආකාරය පිළිබඳව අප පෙර ලිපි මාලාවලදී නිරන්තරයෙන් සාකච්ඡා කර තිබෙනවා. ඔබ එලෙස සිහිය දියුණු කරගෙන යන විට, සිහියෙන් සිදුවන එක් සුවිශේෂී දෙයක් තමයි, අපගේ සිත අපගේ පාලනයට පැමිණීම. එය සිදුවන්නේ කෙසේද යන්න පිළිබඳව අපි අද විමසා බලමු.

ඔබේ සිතේ සැඟවුණු ලෝකය හඳුනා ගැනීම

අපි සිහිය, එනම් මොහොතේ සිදුවන දේ පිළිබඳව ඇති පරීක්ෂාකාරී බව, පුහුණු කරන්නට පටන් ගත් විට, අපේ මනසේ ඇති සිතුවිලි විවිධ පැතිකඩවලින් දැකීමට පටන් ගන්නවා. ආරම්භක අවධියේදී අප දකින්නේ අපේ සිතේ පවතින රාගය, ද්වේෂ සහගත සිතුවිලි, ඉරිසියාව වැනි දේවල්. මේවා බුදු දහමේදී අකුසල ලෙස හඳුන්වන්නේ, එනම් අපටත් අනුන්ටත් යහපතක් නොවන, පීඩාකාරී සිතුවිලි ලෙසයි.

ඒ අතරම, අපේ සිතේ ඇති හොඳ සිතුවිලිද අපි දකින්නට පටන් ගන්නවා. පරිත්‍යාගශීලී සිතුවිලි, මෛත්‍රී සහගත සිතුවිලි, අනුන්ට උදව් කිරීමට සිතෙන සිතුවිලි, අනුන්ගේ දියුණුව දැක සතුටු වන සිතුවිලි වැනි කුසල, එනම් යහපත් පැත්තට බර සිතුවිලිද අප තුළ ඇති බව අපට පෙනෙනවා.

මූලිකව සිහිය දියුණු කරන විට, මෙලෙස අපේ සිත තුළ ක්‍රියාත්මක වන විවිධ සිතුවිලි අපි හඳුනාගන්නවා. මෙම හඳුනාගැනීම සිදුවන්නේ සතිය (සිහිය) නිසයි. එම සිතුවිලිවල ස්වභාවය ‘මා තුළ මෙවැනි දෙයක් පවතිනවා’ යැයි තේරුම් ගැනීම සිදුවන්නේ සම්පජඤ්ඤය, එනම් ප්‍රඥාව (දැනුම සහ අවබෝධය) නිසයි. මෙතෙක් කල් අපේ හිත මෙවැනි කුණු ගොඩක්, මෙතරම් ජරා ගොඩක් කියා අප දැන සිටියේ නැහැ. අපේ ජීවිතයම ක්‍රියාත්මක වුණේ මේ සිතුවිලිවලින් බව අප දැන සිටියේ නැහැ.

බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සතර සතිපට්ඨානය දේශනාවේ මේ කාරණා පිළිබඳව සර්ව සම්පූර්ණව විස්තර වෙනවා. ඔබ ඒ අනුව සිහිය පැවැත්වීමට පුහුණු වුවහොත්, ඔබටත් ස්ථිරවම මේ දේවල් හඳුනාගැනීමේ හැකියාව ලැබෙනවා.

හඳුනාගැනීමේ සිට පාලනය දක්වා: සිතුවිලි කළමනාකරණය

ඔබේ සිතේ ඇති මේ සිතුවිලි හඳුනාගත් පසු, ඒවා ක්‍රමානුකූලව කළමනාකරණය කිරීමට ඔබට හැකියාව ලැබෙනවා. මෙම ලිපිය මුලින්ම කියවන කෙනෙක් සිටී නම්, අපගේ ‘සිහිය පැවැත්වීම’ පිළිබඳ ලිපි මාලාවේ මූලික ලිපි කියවා මෙම පුහුණුව ආරම්භ කරන ලෙස සිහිපත් කරනවා. එමගින් මෙම ක්‍රියාවලිය පිළිබඳ පැහැදිලි අවබෝධයක් ලබාගත හැකියි.

මෙම පුහුණුවේ මූලික අදියරේදී සිදුවන්නේ සිතුවිලි හඳුනාගැනීමයි. ඒ තුළින් අපට අපගේ මනස, එනම් විඤ්ඤාණයේ (සිතේ) ස්වභාවය තේරුම් ගැනීමට හැකියාව ලැබෙනවා. එම හඳුනාගැනීමත් සමගම, අපට අපගේ සිතුවිලි පාලනය කිරීමට අවශ්‍ය ශක්තිය ලැබෙනවා. එය ප්‍රායෝගිකව සිදුවන්නේ කෙසේදැයි බලමු.

අකුසලයට එරෙහිව නැගී සිටීම: ඉරිසියාව ජයගන්නා හැටි

සිතන්න, ඔබ ඔබේ මිතුරෙකුට, පවුලේ කෙනෙකුට හෝ අසල්වැසියෙකුට ඔවුන්ගේ දියුණුව දකින විට ඉරිසියා කරනවා කියා. මෙතෙක් කල් ඔබ ඒ ඉරිසියාවට අනුව ක්‍රියා කළා. සමහරවිට ඒ අයගේ දියුණුව නැවැත්වීමට විවිධ දේ කරන්නට උත්සාහ කළා. නමුත් දැන්, සිහිය ඔබට උදව් වෙනවා.

සිහිය පවත්වන විට, ‘මට දැන් ඉරිසියා සහගත සිතුවිල්ලක් ආවා’ කියා ඔබ හඳුනාගන්නවා. ඔබේ සිතේ පරණ පුරුද්දට, ‘අරයගේ දියුණුව වළක්වන්න යමක් කරන්න’ කියා සිත කියනවා. නමුත් දැන්, ඔබට ඒ කියන දේ දෙස බලා සිටීමේ හැකියාව තියෙනවා. ‘මේ තමයි මගේ හිතේ ස්වභාවය’ කියා ප්‍රඥාවෙන් තේරුම් ගන්නවා. අන්න ඒ මොහොතේ, ඔබට එයින් වැළකී සිටීමට අවස්ථාව ලැබෙනවා. බලන්න, ඔබ ඔබේ සිත පාලනය කිරීමට පටන් අරන්.

වෙනදා නම් ඔබ වචනයෙන් හෝ ක්‍රියාවෙන් යම් හානියක් කරන්නට ඉඩ තිබුණා. නමුත් දැන්, සමහරවිට ඔබ කායිකව ක්‍රියාත්මක නොවී, වාචිකව යමක් කීමට පමණක් සීමා වෙන්න පුළුවන්. එය පවා ඔබට සැනසීමක්. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සතර සතිපට්ඨාන දේශනාව පුහුණු කිරීමෙන් මේ තත්ත්වය ඇති කරගන්නට පුළුවන්. ඒ තුළින් අපි අපිව හඳුනාගන්නවා. අපිව හඳුනාගැනීම යනු ලෝකයේ අන් අයවත් හඳුනා ගැනීමයි. ඔවුන්ගේ සිත් ක්‍රියාකරන ආකාරයද මීට සමාන බව ඔබට වැටහේවි.

ඔබේ පාලකයා ඔබම වන්න: සිතුවිලිවලට යටත් නොවී සිටීම

මෙතෙක් කල් ඉරිසියාව නැමැති සිතුවිල්ල ඔබව පාලනය කළා. නමුත් දැන්, ඔබ සිහිය සහ ප්‍රඥාව උපයෝගී කරගෙන, ඒ සිතුවිල්ලට යටත් නොවී, ඔබේ සිත පාලනය කරනවා. ඔබ ඒ සිතුවිල්ලට අහුවුණත්, ‘මම මේ සිතුවිල්ලට අහු වුණා’ කියා දැනගැනීමේ හැකියාව ඔබට දැන් තියෙනවා.

මේක හරිම ලස්සන, ආසා හිතෙන, සැනසීමක් ගෙනදෙන පුහුණුවීමක්. මෙය ප්‍රායෝගිකව කළ අය එහි වටිනාකම දන්නවා. බුදු දහම ඉතා ප්‍රායෝගිකයි. මේ ක්‍රමය තුළින් හිතේ තියෙන මේ වැනි දේවල් ඇත්තටම නැති කරගන්නට පුළුවන්. එය පුදුමාකාර සැනසීමක්. මෙම භාවනා ක්‍රමය පුහුණු කරන බොහෝ දෙනා, ‘ස්වාමීන් වහන්ස, මේ ක්‍රමවේදය හරිම සාර්ථකයි. බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළ ක්‍රමය තමයි ප්‍රායෝගිකම දහම’ කියා පවසනවා. බුද්ධ වචනයට අනුව, මෙය පච්චත්තං වේදිතබ්බෝ, එනම් තමා විසින්ම අත්විඳ දැනගත යුතු දෙයක්.

කුසලය තෝරා ගැනීම: පරිත්‍යාගයෙන් ලෝභය ජය ගැනීම

දැන් අපි කුසල සිතුවිල්ලක් දෙසට හැරෙමු. සිතන්න, ඔබ කෑම පාර්සලයක් කෑමට සූදානම් වන විට, බඩගිනි දරුවෙකු දකිනවා. ඔබේ හිත එක පැත්තකින් කියනවා, ‘දෙන්න එපා, මට කන්න නැති වෙනවා’ කියා. අනිත් පැත්තෙන් කියනවා, ‘මේක දන් දෙන්න’ කියා. සමහරවිට ‘එයාට ලැබෙන්නේ නැත්තේ එයාගේ පව් නිසා, මට ලැබුණේ මගේ පින නිසා’ කියලත් හිතෙන්න පුළුවන්. හිත දෙගිඩියාවෙන්. සිහිය පවත්වන කෙනෙකුට හැර, මේ සිතුවිලි ගැටුම බොහෝ දෙනෙකුට තේරෙන්නේ නැහැ.

ඔබ සිහිය පුහුණු කරන කෙනෙක් නම්, ඔබට මේ සිතුවිලි දෙකම පේනවා. ‘දෙන්න එපා’ කියන ලෝභී සිතුවිල්ලත්, ‘දන් දෙන්න’ කියන පරිත්‍යාගශීලී සිතුවිල්ලත් ඔබ දකිනවා. ඔබට ඒ සිතුවිලි දෙස බලා සිටීමට හැකියාව තියෙනවා. එවිට, ඔබට සූක්ෂමව අර ලෝභී සිතුවිලි යටපත් කර, දන් දීමේ යහපත් සිතුවිල්ල ශක්තිමත් කරගන්න පුළුවන්. ඔබ සිහියෙන් ඒ සිතුවිලි හඳුනාගෙන, ප්‍රඥාවෙන් ඒවායේ ස්වභාවය තේරුම්ගෙන, පරිත්‍යාගශීලී සිතුවිල්ලට ඉඩ දෙනවා. අන්න ඒ මොහොතේ, ඔබ ඒ බත් පැකට්ටුව නැවත ඔතා, කායිකවම ක්‍රියාත්මක වී, ඒ දරුවාට ‘මේක ඔයා කන්න’ කියා දෙනවා. බලන්න, මෙතැනදීත් ඔබ ඔබේ සිත පාලනය කරා.

ක්‍රියාවේ බලය: කර්ම න්‍යාය සහ එහි ප්‍රායෝගික යථාර්ථය

ඒ දානය දුන් පසු ඔබට පුදුමාකාර සතුටක්, සැනසීමක් දැනේවි. මේ ක්‍රියාවට අදාළව කර්ම න්‍යාය, එනම් ක්‍රියාව සහ විපාකය අතර ඇති ස්වභාවික නියාමය, ක්‍රියාත්මක වෙනවා. ඔබ කර්මය විශ්වාස කළත් නැතත්, යහපත් ක්‍රියාවක යහපත් විපාක ලැබෙනවා. එය ලෝක ධර්මතාවයක්. දුප්පත්, පොහොසත්කම්, ලස්සන, අවලස්සනකම් වැනි දේ පවා මේ න්‍යාය ධර්මයට අනුව සිදුවන බව සියලු බුදුවරු දේශනා කර තිබෙනවා. මෙය කිසිදු තාක්ෂණයකට හසු නොවන ස්වභාවික නියාමයක්.

ඔබ අර ලෝභී සිතුවිල්ල ජයගත්තා කියා ඔබටම තේරේවි. ඒ සැනසීම ඔබට විඳින්න පුළුවන්. සමහරවිට හිත කියාවි ‘දැන් උඹට කන්න නෑ’ කියා. ඒ සිතුවිල්ල දෙසත් ඔබට බලාගෙන ඉන්න පුළුවන්. නමුත් ඒ යහපත් ක්‍රියාව ගැන සතුටු වෙන්න. එහි ආනිසංසයක් ලෙස ඔබට එදිනම හෝ වෙනත් දිනක ඊට වඩා හොඳ ආහාරයක් ලැබෙන්නත්, නොලැබෙන්නත් පුළුවන්. නමුත් යහපත් ක්‍රියාවක විපාකය කවදා හෝ, කොතැනකදී හෝ යහපත් ලෙසම ලැබෙනවා. අයහපත් ක්‍රියාවක විපාකයද එසේමයි. මෙය අප අත්දැකීමෙන් දන්නා සත්‍යයක්.

සිත දිනා ජීවිතය දිනන්න: පුහුණුවේ අවසාන ප්‍රතිඵලය

මේ ආකාරයට, ඔබ ලෝභය යටපත් කර පරිත්‍යාගශීලී සිතුවිල්ලක් ඇතිකරගෙන දන්දීමක් සිදුකළා. ඒ තුළින් ඔබ භෞතිකව ආහාරයක් දන් දී පිනක් රැස්කරගත්තා වගේම, සතර සතිපට්ඨානය පුහුණු කර භාවනාමය කුසලයකුත් දියුණු කරගත්තා. බලන්න ඔබේ මානසික ශක්තිය කොතරම් වර්ධනය වෙනවාද කියා. මේ දෙකම කාලයක් පුහුණු කරන විට ඔබේ සිත ක්‍රමානුකූලව ඔබේ පාලනයට, ඔබේ යටතට පැමිණෙනවා.

මෙම පුහුණුවීම කිසිම ආගමකට, ජාතියකට, කුලයකට හෝ වයස් සීමාවකට කොටු වූ දෙයක් නොවේ. ඔබ මෙය පුහුණු කරනවා කියා බාහිර කෙනෙකුට පෙනෙන්නේ නැහැ. එබැවින්, මෙම ප්‍රායෝගික ක්‍රමය පුහුණු කර ඔබේ මනස ගැන නිරන්තරයෙන් තේරුම් ගන්න. අනිවාර්යයෙන්ම ඔබේ හිත වෙනස් වේවි. ඔබේ මනස වෙනස් වේවි. එහි අර්ථය, ඔබේ ජීවිතයම යහපත් අතට වෙනස් වන බවයි.

එබැවින්, නිරන්තරයෙන් උත්සාහ කර ටිකෙන් ටික මේ දේවල් පුහුණු කර, ඔබේ පාරමිතා ඔබ විසින්ම සකසා ගන්න. අද මෙම ලිපියෙන් අප ඔබට පැහැදිලි කළේ, සිහිය පැවැත්වීම තුළින් තමන්ගේ සිත පාලනය කරගන්නා ආකාරයයි.

මේ උතුම් මඟෙහි අප සමඟ එක්ව ගමන් කිරීමට ඔබටත් අපි ආරාධනා කරමු. අපගේ ඉගැන්වීම් කියවා, සියල්ලටම වඩා වැදගත් ලෙස, ඒවා ඔබගේ ජීවිතයට ප්‍රායෝගිකව යොදාගන්න. ඔබ ලබන අත්දැකීම් සහ ඔබට ඇතිවන ගැටළු, අපගේ ලිපියට පහළින් ඇති අදහස් තීරුවේ සටහන් කරන ලෙස අපි ඔබව දිරිමත් කරන්නෙමු. ඔබ අසන ප්‍රශ්න, ඔබගේ අවශ්‍යතාවලටම ගැලපෙන ලෙස ඉදිරි ලිපි සහ වීඩියෝ සකස් කිරීමට අපට මහත් උපකාරයක් වනු ඇත. එමෙන්ම, වෙබ් අඩවියේ ඇති ‘Contact Us‘ පෝරමය හරහා ද ඔබට අප හා සම්බන්ධ විය හැකිය.

අපගේ මෙම උත්සාහය, ඔබ තුළ සැඟවී ඇති ආධ්‍යාත්මික බීජය, එනම් සමාධිය, ධ්‍යාන සහ අභිඥා වැනි ගුණාංග පෝෂණය කිරීමයි.

අප සමඟ එක් වූ ඔබට ස්තූතියි. මෙම වෙබ් අඩවිය ඔබගේ අධ්‍යාත්මික ගමනට මහත් ශක්තියක් වනු ඇතැයි අපි බලාපොරොත්තු වෙමු.
ඔබ සැමට තෙරුවන් සරණයි!