තෙරුවන් සරණයි සියලු දෙනාටම!
අදත් අපගේ මෙම ආධ්යාත්මික ලිපි මාලාව සමග එක්ව සිටින ඔබට, සමථ භාවනාව දියුණු කරගෙන යන විට ප්රථම ධ්යානය සම්බන්ධයෙන් පැහැදිලි අවබෝධයක් ලබා දීමට අපි බලාපොරොත්තු වෙනවා. ඔබගේ පහසුව සඳහා, ප්රථම ධ්යානය ඇතුළු අනෙකුත් ධ්යාන සම්බන්ධයෙන් ‘ධ්යාන ගැන දැනගනිමු’ යනුවෙන් අප වෙනම ලිපි එකතුවක් සකස් කර තිබෙනවා.
ඔබ භාවනාවට අලුත් කෙනෙක් නම්, එම ලිපි මාලාව කියවීමෙන් ප්රථම ධ්යානය ලබාගන්නේ කෙසේද, අනෙකුත් ධ්යාන වලට යන්නේ කෙසේද, වැඩිය යුතු කර්මස්ථාන මොනවාද, සහ භාවනාව නිවැරදිව කරන්නේ කෙසේද යන්න පිළිබඳව පැහැදිලි අවබෝධයක් ලබාගත හැකියි. ඒ අනුව පුහුණුවීම් වල යෙදෙන්න. එම ලිපි ඔස්සේම ඔබගේ ගැටලු වලට පිළිතුරු ද ලබා දී තිබෙනවා.
ඔබේ භාවනා මාවත තෝරාගැනීම
අපි මීට පෙර ‘බඹලොවට ප්රායෝගික භාවනා’ යන නමින් විශේෂ භාවනා ක්රමයක් හඳුන්වා දුන්නා. එය ප්රථම ධ්යානය ඇතුළු ධ්යාන පුහුණු කළ හැකි එක් ක්රමයක් පමණයි. ආධ්යාත්මික ලෝකය තුළ ධ්යාන උපදවා ගැනීමට උපකාරී වන විවිධ භාවනා ක්රම සහ පැතිකඩවල් ඕනෑ තරම් තිබෙනවා.
උදාහරණයක් ලෙස, බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළ ආනාපානසති භාවනාව ඔස්සේ ද අපට ධ්යාන උපදවා ගැනීමේ හැකියාව පවතිනවා. බුදු දහමෙන් පරිබාහිරව වුවද, වසර ගණනාවක් පැවත එන පුරාණ භාවනා ක්රම තිබෙනවා. ඔබේ බලාපොරොත්තුව සමථ භාවනාවක් දියුණු කර ගැනීම නම්, ඔබට ගැළපෙන ඕනෑම ක්රමයක් අනුගමනය කිරීමේ නිදහස තිබෙනවා.
ඔබ යම් ගුරුවරයෙකු යටතේ භාවනා කරන්නේ නම්, එම ගුරුවරයා එම ප්රතිඵල ලබා ඇත්දැයි දැනුවත් වීම වැදගත්. මන්ද, ගුරුවරයාගේ ප්රායෝගික අත්දැකීම් ඔබට ඉදිරියට යාමට මහත් රුකුලක් වන නිසයි. ඔබට නිසි මග පෙන්වීමක් අවශ්ය නම්, අපගේ මෙම ලිපි මාලාව වැනි මූලාශ්රයක් ගුරුවරයෙකු ලෙස භාවිතා කර අවබෝධය ලබාගත හැකියි. ඔබ පොතකින් ඉගෙන ගන්නේ නම්, එම පොතම ඔබේ ගුරුවරයා කරගෙන, එහි අන්තර්ගතය නැවත නැවතත් කියවා නිසි ලෙස අවබෝධ කරගත යුතුයි.
එසේ නොවුණහොත්, එය ඔබගේ ගමනට බාධාවක් විය හැකියි. එබැවින්, හොඳම දේ නම් විශ්වාසවන්ත මග පෙන්වීමක් යටතේ හෝ මනා අධ්යයනයකින් යුතුව කටයුතු කිරීමයි. කෙසේ වෙතත්, කිසිවෙකුගේ මග පෙන්වීමක් නොමැතිව, තනිවම භාවනාව දියුණු කරගත හැකි ප්රඥාවන්ත පුද්ගලයන් ද සිටිනවා. ඒ පිළිබඳව ‘භාවනා කරන්න ගුරුවරයෙක් අවශ්යද?’ යන මාතෘකාව යටතේ අප මීට පෙර සාකච්ඡා කර තිබෙනවා.
භාවනාවේ මූලික අභියෝගය: විසිරී යන සිත
අප ‘බඹලොවට ප්රායෝගික භාවනා’ ක්රමය උදාහරණයට ගනිමු. එම ක්රමයේදී, නළල මැදට හෝ ඇහිබැමි දෙක අතරට සිත යොමු කර ‘ප්රථම ධ්යානය උපදීවා’ කියා අධිෂ්ඨාන තුනක් කිරීමටත්, ඉන්පසු ‘මගේ සිත එකඟ වේවා’ යන වචනය මෙනෙහි කිරීමටත් අප උපදෙස් දී තිබෙනවා. නමුත්, එසේ කී පමණින් ප්රථම ධ්යානය ක්ෂණිකව පහළ වන්නේ නැහැ. එය හුදෙක් අධිෂ්ඨානයක් සහ සිත එකඟ කරගැනීම සඳහා කරන උපක්රමයක් පමණයි. ඒ පිළිබඳව අප පෙර ලිපි වල විස්තරාත්මකව පැහැදිලි කර තිබෙනවා.
ඔබ භාවනාවට හිඳගත් විට, විශේෂයෙන්ම ආරම්භක අවදියේදී, සිතේ ස්වභාවය වන්නේ විසිරී යාමයි. ඇස් වසාගෙන භාවනා ඉරියව්වෙන් සිටින විට, සිත අතීතයට හෝ අනාගතයට ගමන් කරනවා.
- අතීතය: ඔබ මේ දක්වා ජීවිතයේ කළ දේවල්, අත්විඳි සතුටුදායක හෝ කණගාටුදායක සිදුවීම්, තරහවක් ඇතිවූ අවස්ථා මතකයට නැගෙන්නට පුළුවන්.
- පංච කාමයන්: ඇස, කන, නාසය, දිව, ශරීරය පිනවූ ආකාරය සිහිපත් වෙන්න පුළුවන්. උදාහරණයක් ලෙස, ලිංගික ආශාවක්, පෙර දිනක කෑවා කෑමක රසය, ගිය විනෝද චාරිකාවක් වැනි දේ ඔස්සේ සිත දිව යනවා.
- අනාගතය: ඔබ කරන්නට බලාපොරොත්තු වන දේවල්, යන්නට සිටින ගමන්, ඉටු කරගැනීමට නොහැකි වූ දේවල්, රස විඳීමට බලාපොරොත්තු වන ආහාර, යාමට බලාපොරොත්තු වන ස්ථාන ගැන සිතුවිලි එන්න පුළුවන්. ගෙවල් හැදීම, වාහන ගැනීම, විවාහය, දරුවන්, දෙමව්පියන්ට සැලකීම, යමෙකුට යහපතක් හෝ අයහපතක් කිරීමට ඇති සැලසුම් වැනි දේ ද මතකයට නැගෙනවා.
කාගෙවත් සිත එකවර එකඟ වන්නේ නැහැ. එසේ වන්නේ පෙර භව වල හොඳින් භාවනා පුරුදු කළ කලාතුරකින් කෙනෙකුට පමණයි. සිතේ මෙම විසිරෙන ස්වභාවය වටහා ගැනීම භාවනා ගමනේ පළමු පියවරයි. අප ‘සිහිය පැවැත්වීම’ පිළිබඳ ලිපි මාලාවේදී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දේශනාවට අනුව, සිතේ මෙම විසිරෙන ස්වභාවය ප්රායෝගිකව පෙන්වා දී තිබෙනවා.
සිත එකඟ කරගැනීමේ නැංගුරම: කර්මස්ථානය
අතීතය, අනාගතය සහ වර්තමාන ඉන්ද්රිය අරමුණු ඔස්සේ විසිරී යන සිත එක තැනකට ගෙන ඒමේ පහසුව සඳහා තමයි අපි කර්මස්ථානයක්, එනම් භාවනා අරමුණක් භාවිතා කරන්නේ. ‘බඹලොවට ප්රායෝගික භාවනා’ ක්රමයේදී නළල මැද හෝ ඇහිබැමි අතර ලක්ෂ්යයත්, ‘මගේ සිත එකඟ වේවා’ යන වචනයත් කර්මස්ථානය ලෙස යොදාගන්නවා. ඔබ සමහරවිට ‘හිස්’ යන කර්මස්ථානය වඩනවා වෙන්න පුළුවන්.
ආනාපානසති භාවනාවේදී, නාසය අග්රයට දැනෙන හුස්ම රැල්ල කර්මස්ථානය ලෙස යොදාගන්නවා. බුද්ධානුස්සතිය වැනි අනුස්සති භාවනාවකදී, බුදුගුණ, දම්ගුණ, සඟගුණ සිහිපත් කරමින් සිත එකඟ කරගන්නට උත්සාහ කරනවා. සමහරු බඩේ පිම්බීම හැකිලීම අරමුණු කරනවා. මේ සෑම ක්රමයකම මූලික අරමුණ වන්නේ, විසිරෙන සිත එක අරමුණක බැඳ තබා ගැනීමයි. බාහිර නිමිත්තක්, උදාහරණයක් ලෙස තේජෝ කසිණය වැනි දෙයක් අරමුණු කරගෙන වුවද මෙය කළ හැකියි.
වැදගත්ම දෙය නම්, මේ සියල්ල ප්රථම ධ්යානය උපදවා ගැනීම සඳහා වූ මූලික අඩිතාලම (Foundation) පමණක් බව තේරුම් ගැනීමයි. ධ්යානය ඉපදුණු පසු, මේ මූලික කර්මස්ථාන අපට අවශ්ය වන්නේ නැහැ. මෙම ක්රම පුහුණු කර ප්රතිඵල ලැබූ බොහෝ දෙනෙක් අද සිටිනවා.
පිපිරීමක් මෙන් පැමිණෙන අත්දැකීම: ප්රථම ධ්යානය දැනෙන හැටි
ඔබ නොකඩවා භාවනා කරගෙන යන විට, එක මොහොතකදී ප්රථම ධ්යානය උපදිනවා. එය දැනෙන්නේ කෙසේද?
එක පාරටම සිත සම්පූර්ණයෙන්ම හිස් වෙලා යනවා වගේ දැනෙනවා. එය පිපිරීමක් (Blast) සිදුවුණාක් මෙන්, නැතහොත් අඳුරේ සිට එකවර ආලෝකයට ආවාක් මෙන් හදිසි, ප්රබල අත්දැකීමක්. ඒ මොහොතේදී,
- සිතුවිලි නැවතෙනවා: අතීත, අනාගත සිතුවිලි මෙන්ම පංචකාමයන්ට අදාළ සිතුවිලි සම්පූර්ණයෙන්ම නැවතී, අවහිර (block) වූවාක් මෙන් දැනෙනවා.
- බාහිර අරමුණු ගිලිහෙනවා: කනට ඇසෙන ශබ්දයක් හෝ සමට දැනෙන දෙයක් ඔස්සේ සිත ගමන් කරන්නේ නැහැ.
- නීවරණ යටපත් වෙනවා: බුදු දහමේදී සිතේ එකඟ බවට බාධා කරන කරුණු පහක්, පංච නීවරණ ලෙස හඳුන්වනවා. ඒවා නම්: කාමච්ඡන්දය (ඉන්ද්රියට ඇති කැමැත්ත), ව්යාපාදය (ද්වේෂය), ථීනමිද්ධය (සිතේ සහ කයේ අලස බව), උද්දච්ච කුක්කුච්චය (සිතේ විසිරීම හා පසුතැවීම) සහ විචිකිච්ඡාව (සැකය) යි. ප්රථම ධ්යානය ඇතිවූ විට මේ කිසිවක් සිතේ පවතින්නේ නැහැ. ඔබට නිදිමතක්වත් දැනෙන්නේ නැහැ, ඇත්තේ පුදුමාකාර ප්රබෝධමත් බවක්.
- නිදහසක් සහ පැවැත්මක් දැනෙනවා: මේ හිස් බව තුළ අමුතුම නිදහසක් සහ එකම තැනක, එකම අරමුණක සිත රැඳී පවතින බවක් (විතක්ක විචාරය) දැනෙනවා.
ආරම්භයේදී මෙම අත්දැකීම තත්පර කිහිපයකට හෝ විනාඩියකට සීමා විය හැකියි. ඔබ පැය ගණනක් භාවනා ඉරියව්වේ සිටියත්, ප්රථම ධ්යානය දැනෙන්නේ ඉතා කෙටි වේලාවකට විය හැකියි. මෙය ඔබ මෙතෙක් කල් කළ පුහුණුවේ ප්රායෝගික ප්රතිඵලයයි.
වැදගත්ම කරුණ: ධ්යානයේදී කර්මස්ථානය ගිලිහී යාම
භාවනා කරන බොහෝ දෙනෙක් වරදවා වටහා ගන්නා ඉතා වැදගත් කරුණක් තිබෙනවා. එනම්, ප්රථම ධ්යානය ඉපදුණු විට, ඔබේ සිත තවදුරටත් මූලික කර්මස්ථානය මත රඳා පවතින්නේ නැති බවයි.
- ඔබ නළල මැද අරමුණු කරමින් භාවනා කළත්, ප්රථම ධ්යානය උපදින විට සිත නළල මැද නැහැ.
- ඔබ ආනාපානසතිය වැඩුවත්, ප්රථම ධ්යානය උපදින විට සිත හුස්ම රැල්ල මත පවතින්නේ නැහැ.
සිත කර්මස්ථානයෙන් මිදී, ප්රථම ධ්යානය නමැති තත්ත්වය තුළම පැවතීම සිදුවෙනවා. කර්මස්ථානය යනු සිත එකඟ කරගන්නා තෙක් භාවිතා කරන මෙවලමක් පමණයි. ධ්යානයට පත් වූ පසු එම මෙවලම අතහැරෙනවා. ඒ මොහොතේ ඔබ කිසිදු වචනයක් මෙනෙහි කරන්නේවත්, යම් ස්ථානයක් අරමුණු කරන්නේවත් නැහැ. සිත ස්වභාවිකවම ධ්යාන සුවය තුළ රැඳෙනවා. ප්රායෝගික පුහුණුව අඩුකම නිසා බොහෝ දෙනෙක් සිතා සිටින්නේ ධ්යානය පුරාවටම හුස්ම හෝ නළල ගැන සිතිය යුතු බවයි. මෙම වැරදි වැටහීම නිවැරදි කරගැනීම ඔබේ ගමනට ඉතා වැදගත්.
ක්ෂණික අත්දැකීමේ සිට වශීභාවය දක්වා: පුහුණුව ඉදිරියට ගෙනයාම
ප්රථම ධ්යානය තත්පර කිහිපයකට දැනී නැතිවී යාම මූලික අවධියේ ස්වභාවයයි. ඉන්පසු ඔබ කළ යුත්තේ කුමක්ද?
1. අධිෂ්ඨාන කිරීම: ධ්යානය දැනෙන මොහොතේ, ‘මේ සුවය, මේ පැවැත්ම තව තවත් කල් පවතීවා’ කියා දෙතුන් වරක් සිතින් අධිෂ්ඨාන කරන්න. මෙය ධ්යාන කාලය ස්වල්පයක් හෝ දික් කරගැනීමට උපකාරී වෙනවා.
2. නැවත මූලික පුහුණුවට පැමිණීම: ධ්යානය නැතිවී ගිය පසු, කලකිරීමකින් තොරව, නැවතත් ඔබ පුහුණු කළ කර්මස්ථානයට (නළල මැද, හුස්ම රැල්ල ආදියට) සිත යොමු කර පුහුණුව දිගටම කරගෙන යන්න.
3. නොකඩවා පුහුණුවීම: ධ්යානය ලැබුණා කියා හෝ නොලැබුණා කියා සිතේ ඇලීමක් හෝ ගැටීමක් ඇති කරගන්නේ නැතුව, දිනපතා නොකඩවා භාවනාවේ යෙදෙන්න. කිසිදු බලාපොරොත්තුවක් තබා නොගැනීම ඉතා වැදගත්. ‘ආධ්යාත්මික තෘෂ්ණාව’ දියුණුවට බාධාවකි.
4. කාලය ක්රමයෙන් වැඩිවීම: ඔබ මෙසේ නොකඩවා පුහුණු කරන විට, ප්රථම ධ්යානය පවතින කාලය ක්රමයෙන් වැඩි වෙනවා. තත්පර 30, විනාඩිය, විනාඩි පහ, දහය ආදී වශයෙන් එය ස්ථාවර වෙන්න පටන් ගන්නවා.
5. වශීභාවය (Mastery) ලැබීම: අවසානයේදී, ඔබට අවශ්ය ඕනෑම මොහොතක, භාවනා ඉරියව්වට පැමිණ ඇස් වසාගත් සැණින් ප්රථම ධ්යානයට පත්වීමේ හැකියාව, එනම් වශීභාවය, ලැබේවි. ඒ මට්ටමට පැමිණි පසු, බලෙන් සිත එකඟ කිරීමට අවශ්ය වන්නේ නැහැ; සිත ස්වභාවිකවම ධ්යානයට පිවිසෙනවා. ඔබ තවමත් බලෙන් සිත අරමුණට ගෙන එමින් පුහුණු වන්නේ නම්, ඔබ තවමත් පුහුණු වීමේ මට්ටමේ සිටින බව තේරුම් ගන්න. ඔබට ධ්යානය ‘දැනී’ ඇතත්, එය තවම ‘ඉපදිලා’ නැත.
ප්රායෝගික අත්දැකීම සියල්ලටම වඩා වටී
මේ අප ඔබට විස්තර කරන්නේ පොතේ පතේ ඇති න්යාය පමණක් නොව, ප්රායෝගික අත්දැකීම්ය. භාවනාවේදී ශරීරය ගල් වීමක් මෙන් දැනී, පසුව එය ඉක්මවා ගොස් පුදුමාකාර සැහැල්ලුවක් (පස්සද්ධිය) දැනීම වැනි දෑ ප්රායෝගිකව භාවනා කරන අයට දැනෙන අත්දැකීම්ය. සමහරවිට මේවා පොත්වල ඒ ආකාරයෙන්ම සඳහන්ව නොතිබෙන්නට පුළුවන්.
එහෙත්, ප්රායෝගික පුහුණුවෙන් තොරව, පොතේ වචන වලට පමණක් සීමා වී තර්ක කරන අයගේ කතා වලට හසු නොවන්න. බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළේ ධර්මය ප්රායෝගිකව පුහුණු කිරීමටයි. එබැවින්, ඔබම පුහුණු කර මෙම අත්දැකීම ලබාගන්න.
මෙම ලිපියේ ඇති වැදගත්ම පණිවිඩය නැවතත් සිහිපත් කරමි: ප්රථම ධ්යානය උපදින විට, ඔබගේ සිත මූලික කර්මස්ථානයෙන් මිදී ධ්යානය තුළම පවතී. ඔබ ලබා ගන්නා ප්රතිඵල පිළිබඳව මෙම අවබෝධය ඇතිව කටයුතු කරන්න. ඔබ නවකයෙක් නම්, අපගේ අනෙකුත් ලිපි ද මුල සිට පිළිවෙලට අධ්යයනය කිරීමෙන් ඔබට තවත් බොහෝ ගැටලු නිරාකරණය වනු ඇත. මෙම කරුණු මනාව වටහාගෙන, ධර්මානුකූලව, ප්රායෝගිකව භාවනාවේ යෙදීමට ඔබට ශක්තිය ලැබේවා!
මේ උතුම් මඟෙහි අප සමඟ එක්ව ගමන් කිරීමට ඔබටත් අපි ආරාධනා කරමු. අපගේ ඉගැන්වීම් කියවා, සියල්ලටම වඩා වැදගත් ලෙස, ඒවා ඔබගේ ජීවිතයට ප්රායෝගිකව යොදාගන්න. ඔබ ලබන අත්දැකීම් සහ ඔබට ඇතිවන ගැටළු, අපගේ ලිපියට පහළින් ඇති අදහස් තීරුවේ සටහන් කරන ලෙස අපි ඔබව දිරිමත් කරන්නෙමු. ඔබ අසන ප්රශ්න, ඔබගේ අවශ්යතාවලටම ගැලපෙන ලෙස ඉදිරි ලිපි සහ වීඩියෝ සකස් කිරීමට අපට මහත් උපකාරයක් වනු ඇත. එමෙන්ම, වෙබ් අඩවියේ ඇති ‘Contact Us‘ පෝරමය හරහා ද ඔබට අප හා සම්බන්ධ විය හැකිය.
අපගේ මෙම උත්සාහය, ඔබ තුළ සැඟවී ඇති ආධ්යාත්මික බීජය, එනම් සමාධිය, ධ්යාන සහ අභිඥා වැනි ගුණාංග පෝෂණය කිරීමයි.
අප සමඟ එක් වූ ඔබට ස්තූතියි. මෙම වෙබ් අඩවිය ඔබගේ අධ්යාත්මික ගමනට මහත් ශක්තියක් වනු ඇතැයි අපි බලාපොරොත්තු වෙමු.
ඔබ සැමට තෙරුවන් සරණයි!
