භාවනාවට මාරයා වන තමන්ගේම දැනුම

තෙරුවන් සරණයි සියලු දෙනාටම!

අද මෙම ලිපිය තුළින් ඔබ සියලු දෙනාට පැහැදිලි කර දීමට බලාපොරොත්තු වන්නේ “භාවනාවට මාරයා වන තමන්ගේම දැනුම” කියන මාතෘකාවයි. වර්තමානයේ බොහෝ දෙනෙකුට භාවනා කිරීමේදී මුහුණ දීමට සිදුවන ප්‍රධාන ගැටළුවක් තමයි මේ. මෙය සමථ හෝ විදර්ශනා යන ඕනෑම භාවනා ක්‍රමයක් පුහුණු කරන අයට පොදු ප්‍රශ්නයක්. සමහරුන් මෙය ගැටළුවක් ලෙස නොදැනුවත්වම මෙහි සිරවී සිටිනවා. තවත් සමහරුන්ට මේ ගැන අවබෝධයක් නැහැ. මෙය ඇත්තෙන්ම අමුතුම ආකාරයේ බාධකයක්.

මේ කාරණය ගැන අපි තරමක් බැරෑරුම්ව සිතා බැලිය යුතුයි. මාතෘකාවේ සඳහන් වන ආකාරයටම, අප මෙම උගුලට හසු වුවහොත්, එය අපගේ භාවනාව සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශ කර දැමිය හැකියි. අපගේ භාවනාව අඩපණ කරන, එක තැන පල් කරවන, විනාශකාරීම දෙයක් තමයි මේ. ඔබට එකවරම සිතෙන්නට පුළුවන්, ‘දැනුම කොහොමද භාවනාවට මාරයෙක් වෙන්නේ?‘ කියා.

මෙම ලිපිය පුරාවටම අපි ඒ ගැන ගැඹුරින් සාකච්ඡා කරමු. මෙහිදී ලබාදෙන උපදෙස්, ඔබ විදර්ශනා වඩන කෙනෙක් නම් නිර්වාණය දක්වාම වැදගත් වේවි. එලෙසම, සමථ භාවනාව දියුණු කර පංච අභිඥා, අධිමානසික හැකියාවන්, ධ්‍යාන, කුණ්ඩලිනී ශක්තිය හෝ විශ්ව ශක්තිය වැනි කුමන පැත්තක් දියුණු කරන්නට උත්සාහ කළත්, මේ ඉගැන්වීම ඔබට විශාල උපකාරයක් වේවි. එම නිසා, මෙහි කියවෙන කරුණු හොඳින් අවබෝධ කරගෙන, ප්‍රායෝගිකව ක්‍රියාවට නංවන්නට උත්සාහ කරන්න.

‘දැනුම’ යනු කුමක්ද? උගත්කම සහ ප්‍රඥාව අතර වෙනස

අපි භාවනා කරන ආකාරය ගැන කතා කිරීමට පෙර, මේ ‘දැනුම’ යනු කුමක්දැයි වටහා ගනිමු. අපගේ වැඩසටහන් මාලාව ඔස්සේ ‘තෙවැනි ඇස’ හෝ ‘බඹලොවට’ වැනි ප්‍රායෝගික භාවනා වැඩසටහන් අනුගමනය කරමින් සිහිය පවත්වන අය මෙන්ම, වෙනත් ක්‍රම අනුගමනය කරන අයත් සිටිනවා. මේ උපදෙස ඒ සෑම දෙනාටම එකසේ වැදගත්. වර්තමාන ආධ්‍යාත්මික සමාජය තුළ බොහෝ දෙනෙක් මේ ගැටලුවට මුහුණ දී සිරවී සිටිනු මම දැක තිබෙනවා.

උදාහරණයක් ලෙස, ත්‍රිපිටකය, අටුවා, ටීකා, මිලින්ද ප්‍රශ්නය, පූජාවලිය වැනි බෞද්ධ ග්‍රන්ථ මෙන්ම, රේරුකානේ චන්දවිමල නාහිමිපාණන්ගේ හෝ ගොඑන්කාතුමාගේ පොත්පත් කියවූ, දේශනා ශ්‍රවණය කළ කෙනෙක් ගැන සිතන්න. අන්තර්ජාලය, යූටියුබ්, සීඩී තැටි හෝ සජීවී වැඩසටහන් හරහා භාවනාව සම්බන්ධ සියලුම දේ අධ්‍යයනය කර තිබෙන්නට පුළුවන්. මෙලෙස පොතපතින් සහ අන් අයගෙන් ලබාගන්නා දැනුම එක්රැස් කරගත් අය සමාජයේ සිටිනවා.

අපි සමාජයේ ‘උගත්තු’ කියා හඳුන්වන්නේ, අන් අයගේ දැනුම ඉගෙන ගෙන, විභාග සමත්වී, උපාධි ලබා තනතුරු දරන අයටයි. නමුත් උගත් සෑම කෙනෙකුටම සැබෑ ප්‍රඥාව නැහැ. සමහරු න්‍යායාත්මක දැනුම පමණක්ම පාඩම් කර උගත්තු බවට පත්වී සිටිනවා. සැබෑ දැනුම හෝ ප්‍රඥාව ඊට වඩා වෙනස්. එය ඇතැම්විට සහතික නැතත්, ස්වයං අධ්‍යයනයෙන් හෝ අත්දැකීමෙන් ලබන ගැඹුරු අවබෝධයක්. ධර්මය සම්බන්ධයෙන් වුවත්, පොත්පත් කියවීමෙන් බුදුරජාණන් වහන්සේ, බෞද්ධ ඉතිහාසය වැනි දේ ගැන හොඳ අවබෝධයක් ලැබෙනවා. එය ඉතා හොඳ දෙයක්. නමුත්, මේ දැනුමම අපේ භාවනාවට හානියක්, එනම් ‘මාරයෙක්’ බවට පත්වන අවස්ථාවක් තිබෙනවා. අපි දැන් ඒ ගැන විමසා බලමු.

භාවනාවේදී දැනුම මාරයා බවට පත්වන ආකාරය

දැන් අපි බලමු මේ එකතු කරගත් දැනුම භාවනාවට බාධාවක් වෙන්නේ කෙසේද කියා. සිතන්න, හොඳින් පොතපත කියවා ඇති කෙනෙක් භාවනා කරන්නට පටන් ගන්නවා. උදාහරණයක් ලෙස, බුද්ධඝෝෂ හිමියන් විසින් රචිත, ත්‍රිපිටකයේ ගැඹුරු කරුණු සාරාංශ කොට ඇති ‘විශුද්ධි මාර්ගය’ ග්‍රන්ථය කියවූ කෙනෙක්, අපගේ ‘තෙවැනි ඇස’ භාවනා වැඩසටහනට අනුව ‘හිස්’ යන සංඥාව වඩන්නට පටන් ගන්නවා යැයි සිතමු.

ඔහු ඇහිබැමි දෙක අතරට හෝ නළල මැදට සිත යොමු කර ‘හිස්’ යැයි මෙනෙහි කරද්දී, ඔහුට ආලෝකයක් දිස්වෙන්නට පටන් ගන්නවා. අපි හිතමු එය කහ පැහැති ආලෝකයක් කියා. දැන් කුමක්ද සිදුවන්නේ? ඔහුගේ දැනුම ක්‍රියාත්මක වන්නට පටන් ගන්නවා. ඔහුගේ සිත තුළ මෙවැනි ප්‍රශ්න ඉබේම මතුවෙනවා:

• “මේ මොකක්ද?”
• “මේ ආලෝක සංඥාව ගැන තිබුණේ කොයි පොතේද?”
• “මේකද උග්ගහ නිමිත්ත (භාවනාවේදී මුලින්ම මතුවෙන රූප සටහන) කියන්නේ?”
• “මේවාද කසිණ කියන්නේ?”

මෙම ප්‍රශ්න ඇතිවන්නේ වෙන වෙලාවක නොව, භාවනා කරමින් සිටින මොහොතේදීමයි. ඒ මොහොතේදී ඒ ගැන සිතීමෙන් හා විමසීමෙන්, සිතේ එකඟතාවය බිඳ වැටෙනවා. ආලෝක සංඥා වෙනුවට චිත්ත රූප (සිතේ මැවෙන රූප) පෙනෙන්නට ගත්තත් සිදුවන්නේ මෙයමයි. “මේ මොනවද පේන්නේ?” කියා පොතේ න්‍යාය සමග සසඳන්නට පටන් ගන්නවා. මේ දැනුම මත පදනම් වූ තර්ක කිරීමේ ස්වභාවය, අපගේ භාවනාවට විශාල හානියක් සිදු කරනවා.

පොතේ න්‍යාය සහ ප්‍රායෝගික අත්දැකීම අතර ගැටුම

අප භාවනා කරන්නේ සිත එකඟ කරගැනීමටයි. ‘හිස්’ සංඥාව වඩනවා නම්, සිත පැවතිය යුත්තේ එහි පමණයි. නමුත් අර දැනුම නිසා ඇතිවන සිතුවිලි නිසා, ‘මේක ගැන හොයන්න ඕනේ’ කියා සිතක් පහළ වෙනවා. මම මීට පෙර දේශනාවලදී පවසා තිබෙනවා, භාවනාවේදී දැනෙන, පෙනෙන, තේරෙන දේවල් ගැන හොයන්නට හෝ බිය වන්නට එපා කියා. නමුත් දැනුම අධික වූ විට, භාවනාව පැත්තක තබා, අර ආලෝකය දෙස බලාගෙන, ‘මේක උග්ගහ නිමිත්තද?’, ‘මේක කුණ්ඩලිනී චක්‍රයක්ද?’, ‘ඇයි මට දම් පාට එළියක් පේන්නේ?’ වැනි ප්‍රශ්න අසමින්, පොතේ දැනුම සමග ගලපන්නට උත්සාහ කරනවා.

මම කොපමණ වාරයක් ‘ඕනෑම පාටකින් ආලෝකය පෙනෙන්නට පුළුවන්, ඒ ගැන හොයන්න එපා’ යැයි කියා තිබුණත්, බොහෝ දෙනෙක් නැවත නැවතත් ඒ ප්‍රශ්නයම අසනවා. එයට හේතුව අර දැනුමෙන් හොයන්නට යාමයි. ඒ මොහොතේ, තමන්ගේ සිහියෙන් සිටිය යුතුයි. තමන්ට පහළ වන සිතුවිලි දෙස බලා, ඒවා ‘මාර සිතුවිලි’ ලෙස හඳුනාගත යුතුයි. බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළ මාරයන් පස් දෙනාගෙන් හතර දෙනෙක්ම සිටින්නේ අපේ සිත තුළයි. මේ ක්ලේශ මාරයන් සිතුවිලි ආකාරයෙන් පැමිණ අපව අල්ලා ගන්නවා.

තමන්ගේ අත්දැකීම, ත්‍රිපිටකයේ, අටුවාවේ හෝ කිසියම් ගුරුවරයෙක් කියූ දෙයක සඳහන් නොවූ විට, “අහවල් පොතේ මෙහෙම එකක් තිබුණේ නැහැනේ” කියා ප්‍රශ්න කරන්නට පටන් ගන්නවා. එවිට සිතේ ඒකාග්‍රතාවය බිඳී, සිතුවිලි ගොඩකින් වැසී ගොස්, අවසානයේදී අර ආලෝක සංඥාව හෝ චිත්ත රූපය අහිමි වී යනවා. මෙලෙස, අප ජීවිත කාලය පුරාම එකතු කරගත් දැනුමම, අපගේ ආධ්‍යාත්මික ජීවිතයට මාරයෙක් කරගන්නවා.

සරල මනසක්: භාවනාවේ සාර්ථකත්වයට යතුර

මම නිරන්තරයෙන්ම උපදෙස් දී තිබෙනවා, මා කියන දේවල් පවා පාඩම් කරගන්නට එපා, අදාළ මොහොතේදී, අදාළ අත්දැකීමට මුහුණ දෙද්දී එය මතක් වීම පමණක් ප්‍රමාණවත් කියා. එම නිසා, ඔබ කැමති තරම් පොත්පත් කියවන්න. එය ඔබගේ දැනුමට සහ බුද්ධියට හොඳයි. නමුත් භාවනා කරන මොහොතේදී, ඒ දැනුම භාවිතා කරන්නට එපා. එසේ කළහොත්, ඔබට හැමදාම එක තැන පල් වන්නට සිදුවේවි.

ඒ නිසයි මම මුල්ම දේශනාවලදී කිව්වේ ‘පොඩි ළමයෙක් වගේ වෙන්න’ කියා. පොඩි ළමයෙක් කිසිවක් දන්නේ නැහැ. ඔවුන්ට යමක් කියා දුන් විට, ඔවුන් එය ඒ ආකාරයෙන්ම කරනවා. ඔවුන්ට බලාපොරොත්තු, ආශාවන් හෝ දැනුමෙන් එන තර්ක නැහැ. ඒ නිසා, කුඩා දරුවන්ගේ තෙවැනි ඇස අවදි කිරීම ඉතා පහසුයි. නමුත් දැනුමෙන් සහ සමාජයේ කෙලෙස්වලින් කිලිටි වූ තරුණ කෙනෙකුට එය ඉගැන්වීම අපහසුයි. ගුරුවරයා කියන දේ පමණක් කරන, තර්ක නොකරන සරල මනසක් භාවනාවට අත්‍යවශ්‍යයි.

මම පවා, ත්‍රිපිටකය, අටුවා, ටීකා, බයිබලය, අල්-කුර්ආනය ඇතුළු බොහෝ දේ කියවා තිබෙනවා. නමුත් දැන්, යමෙකුට යමක් පහදා දීමට අවශ්‍ය වූ විට හැර, මම ඒ සියල්ල අත්හැර දමා, කිසිවක් නොදන්නා නූගත්, මෝඩ පුද්ගලයෙක් ලෙසයි සිටින්නේ. මනස නිදහස් වූ විට භාවනාව දියුණු කිරීම ඉතා පහසුයි. බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළේ ‘සියල්ල අත්හරින්න’ කියායි. නමුත් අපි දැනුම එක අතකින් අල්ලාගෙන, අනෙක් අතින් භාවනා කරන්නට උත්සාහ කරනවා. එය සාර්ථක වෙන්නේ නැහැ. අත් දෙකම නිදහස් කර, උත්සාහයෙන් සහ උනන්දුවෙන් පමණක් භාවනාවේ යෙදෙන්න.

ප්‍රායෝගික විසඳුම: දැනුමේ මාරයාගෙන් මිදෙන්නේ කෙසේද?

මීට වසර ගණනකට පෙර මමත් මේ ගැටලුවට මුහුණ දුන්නා. භාවනාවේදී ලැබෙන අත්දැකීම්, බුද්ධිය මාර්ගය වැනි ග්‍රන්ථ සමඟ සසඳමින්, ‘මේ උග්ගහ නිමිත්තද, පටිභාග නිමිත්තද?’ කියා හොයන්නට ගියා. ගුරුවරුන්ගෙන්, භික්ෂූන්ගෙන් විමසුවා. නමුත් කිසිවෙකුගෙන් පිළිතුරක් ලැබුණේ නැහැ. අවසානයේදී කාලයත්, භාවනාවත්, ලැබුණු ආලෝක සංඥාත් සියල්ල නැති වුණා. මම තේරුම් ගත්තා, භාවනාවෙන් දැනෙන දේවල් ගැන හොයන්නට යාමම විනාශයක් බව.

එම නිසා, මේ කරුණු මතක තබාගන්න:

• කිසිවක් ගැන හොයන්නට යන්න එපා.
• කිසිවක් ගණන් ගන්න එපා.
• කිසි දේකට බිය වෙන්න එපා.
• තමන්ගේ සිතුවිලි හඳුනාගෙන, තමන්ගේ කමටහන (භාවනා අරමුණ) තුළ පමණක් නිරත වන්න.

භාවනාවේ ඉලක්ක (නිර්වාණය, ධ්‍යාන වැනි) ගැන බලාපොරොත්තු තබාගන්න එපා. මේ මොහොතේ සිහියෙන් ජීවත් වෙමින් භාවනාව කරන්න. පොතක් කියෙව්වා නම්, කියෙව්වා පමණයි. ප්‍රවෘත්තියක් ඇසුවා නම්, ඇසුවා පමණයි. බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළ “දිට්ඨේ දිට්ඨමත්තං, සුතේ සුතමත්තං” (දැක්කේ දැක්කා පමණයි, ඇසුවේ ඇසුවා පමණයි) යන තත්ත්වයට පත්වන්න. ඒ සඳහා, දවසේ පැය 24 පුරාම තමන්ගේ සිත දෙස සිහියෙන් බලා, වැරදි අඩුපාඩු හදාගනිමින්, උපේක්ෂා සහගත මනසක් පුහුණු කළ යුතුයි.

න්‍යායේ සිරකරුවෙක් නොවන්න: දෘෂ්ටියේ අනතුර

සමහර දියුණු භික්ෂූන් වහන්සේලා ‘ත්‍රිපිටකයේ ධර්මය නැහැ’ කියා පවසන්නේ මේ නිසයි. එහි අර්ථය ත්‍රිපිටකය වැරදියි යන්න නොව, ත්‍රිපිටකයෙන් ඉගෙනගත් දැනුමම ප්‍රායෝගික ප්‍රතිපදාවේදී තමන්ට මාරයෙක් වන බවයි.

දැනුම නිසා ඇතිවන තවත් මාරයෙක් තමයි, ‘පොතේ තියෙන විදිහටම භාවනාව සිදුවිය යුතුයි’ යන දෘෂ්ටිය. විශුද්ධි මාර්ගයේ හෝ ත්‍රිපිටකයේ යමක් සඳහන් වෙනවා නම්, තමන්ගේ අත්දැකීම ඒ හා සමාන විය යුතුයි කියා නියමයක් දාගන්නවා. මා දේශනා කරන දේවල් වුවත් ඒ ආකාරයෙන්ම ඔබට සිදුවිය යුතු නැහැ. එය පුද්ගලයාගෙන් පුද්ගලයාට වෙනස් වෙන්නට පුළුවන්.

මේ දෘෂ්ටිය, මේ රාමුව නිසා ඔබ කොටු වෙනවා. තමන්ගේ අත්දැකීම පොතේ න්‍යායට වඩා වෙනස් වූ විට, ‘මම යන මාර්ගය වැරදිද?’ කියා බියක්, සැකයක් ඇති කරගන්නවා. මේ විසබීජය නිසාම භාවනාව ඇනහිටිනවා. බොහෝ දෙනෙක් භාවනාව නතර කිරීමට මෙයත් ප්‍රධාන හේතුවක්. විශේෂයෙන්ම මහාචාර්යවරුන් වැනි බොහෝ පොතපත කියවූ අයට භාවනා කිරීම අපහසු වන්නේ මේ නිසයි. ඔවුන්ගේ මනසට නිරන්තරයෙන්ම න්‍යායන් මතක් වෙනවා. ඔවුන් එක ප්‍රශ්නයකට පිළිතුරු දුන් විට තවත් ප්‍රශ්න දහසක් අසනවා.

නමුත් මම ඔබට කියන්නේ, ‘අනුරාධපුරේට යන්න මේ පාරේ යන්න’ කියා කිව්වා වගේ, මම කියා දෙන පිළිවෙළට අනුව ප්‍රශ්න නොඅසා යන්න. අතරමගදී කුරුණෑගල හමුවූ විට, ‘හාමුදුරුවෝ කිව්වා වගේ මේ කුරුණෑගල’ කියා දැනගෙන, එහි නොනැවතී, ඔබගේ ඉලක්කය වන අනුරාධපුරයටම යන්න. අපගේ ‘තෙවැනි ඇස’ හෝ ‘බඹලොවට’ වැනි වැඩසටහන් සකසා ඇත්තේ ඒ ආකාරයටයි. ඒ පිළිවෙළට යන්න විතරයි තියෙන්නේ.

සාරාංශය සහ අවසන් උපදේශය

මේ සියලු කරුණුවල සාරාංශය මෙයයි: ඔබගේ භාවනා අත්දැකීම්, ඔබගේ දැනුම හා න්‍යායන් සමඟ සසඳන්නට යෑමෙන් වළකින්න. ගණිතයේදී වුවත්, පොතේ ඇති උදාහරණයට වඩා වෙනස් ප්‍රායෝගික ක්‍රම ගුරුවරුන් කියා දෙනවා. ඒ ආකාරයටම, ත්‍රිපිටකයේ, අටුවාවල කොතරම් දේ තිබුණත්, ප්‍රායෝගික අත්දැකීම ඊට වඩා වෙනස් විය හැකි බව මතක තබාගන්න. අභිධර්මයේ එන චිත්ත, චෛතසික වැනි වචන, මනසේ ස්වභාවයන් හඳුන්වා දීමට යොදාගත් ලේබල පමණයි. ඒ සියල්ල මනසින් අත්හැර, සරලව භාවනාව කරගෙන යන්න.

බුදු දහම ගැන කිසිවක් නොදත් අන්‍ය ආගමික දරුවන්ට භාවනාව ඉගැන්වීම පහසු වන්නේ ඒ නිසයි. ඔවුන් පොත්පත් කියවා නැති නිසා, මම ‘අනුරාධපුරේට යන්න’ කිව්වම, ඔවුන් ප්‍රශ්න නොඅසා කෙලින්ම යනවා. ඔවුන්ට යම් අත්දැකීමක් ලැබුණ විට, ඒ ගැන පවසා, මගෙන් උපදෙස් ලබාගෙන, නැවතත් ඉදිරියටම යනවා.

එම නිසා, ඔබගේ දැනුම භාවිතා කර, ‘මේ උග්ගහ නිමිත්තද?’, ‘මේ මූලාධාර චක්‍රය අවදිවීමද?’ වැනි ප්‍රශ්න අසන්නට එපා. එසේ ඇසීමෙන් ඔබ මාන්‍යයක් ඇති කරගෙන, භාවනාවෙන් දුරස් විය හැකියි. ඔබ කොටුවක සිරවූ හරකෙක් මෙන්, තමන්ගේ දැනුම නමැති ආහාරය කමින් එකම තැන සිරවී නොසිට, ඒ කොටුවෙන් මිදී නිදහසේ ඉදිරියට යන්න.

භාවනාවේදී දැනුමෙන් එන සිතුවිල්ලක් පහළ වූ වහාම, සිහියෙන් එය හඳුනාගන්න. ‘අන්න මාව රාමුවකට කොටු කරන්න හදනවා, මගේ එකඟතාවය බිඳින්න හදනවා, මාව දෘෂ්ටියකට අසු කරන්න හදනවා. මට මේ කිසිවක් වැදගත් නැහැ’ කියා සිතා, සිංහයෙක් මෙන් නැවතත් තමන්ගේ භාවනා අරමුණට සිත යොමු කරන්න. එවිට ඔබට නිදහසේ, සැහැල්ලුවෙන් මේ ගමන යන්නට පුළුවන්.

මේ උතුම් මඟෙහි අප සමඟ එක්ව ගමන් කිරීමට ඔබටත් අපි ආරාධනා කරමු. අපගේ ඉගැන්වීම් කියවා, සියල්ලටම වඩා වැදගත් ලෙස, ඒවා ඔබගේ ජීවිතයට ප්‍රායෝගිකව යොදාගන්න. ඔබ ලබන අත්දැකීම් සහ ඔබට ඇතිවන ගැටළු, අපගේ ලිපියට පහළින් ඇති අදහස් තීරුවේ සටහන් කරන ලෙස අපි ඔබව දිරිමත් කරන්නෙමු. ඔබ අසන ප්‍රශ්න, ඔබගේ අවශ්‍යතාවලටම ගැලපෙන ලෙස ඉදිරි ලිපි සහ වීඩියෝ සකස් කිරීමට අපට මහත් උපකාරයක් වනු ඇත. එමෙන්ම, වෙබ් අඩවියේ ඇති ‘Contact Us‘ පෝරමය හරහා ද ඔබට අප හා සම්බන්ධ විය හැකිය.

අපගේ මෙම උත්සාහය, ඔබ තුළ සැඟවී ඇති ආධ්‍යාත්මික බීජය, එනම් සමාධිය, ධ්‍යාන සහ අභිඥා වැනි ගුණාංග පෝෂණය කිරීමයි.

අප සමඟ එක් වූ ඔබට ස්තූතියි. මෙම වෙබ් අඩවිය ඔබගේ අධ්‍යාත්මික ගමනට මහත් ශක්තියක් වනු ඇතැයි අපි බලාපොරොත්තු වෙමු.
ඔබ සැමට තෙරුවන් සරණයි!