තෙරුවන් සරණයි සියලු දෙනාටම!
අදත් මෙම ලිපිය හරහා ප්රායෝගිකවම ආධ්යාත්මික ජීවිතය ගවේෂණය කරන ඔබට, සිහිය මූලික කරගත් දේශනා මාලාවක් ඔස්සේ තමන් තුළින්ම තමන්ගේ සිත ගවේෂණය කරන ආකාරය අපි පැහැදිලි කරන්නට බලාපොරොත්තු වෙනවා. මීට වසර 2500කට පෙර බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද, අප විසින්ද ප්රායෝගිකව පුහුණු කරමින් ලද අවබෝධය මෙසේ ඔබ වෙත ගෙන එනවා.
අපි සතිය හෙවත් සිහිය ක්රමානුකූලව පුරුදු පුහුණු කරන විට, අපේ සිත තුළ පවතින විවිධාකාර දේවල් අපටම තේරුම් ගැනීමට හැකිවෙනවා. මෙලෙස තමන් විසින්ම යමක් අවබෝධ කරගැනීම, බුදු දහමේදී ප්රඥාව ලෙස හඳුන්වනු ලබනවා.
එය පොත්පත් වලින් ලබන දැනුමට හෝ අන් අයෙකුගෙන් අසා දැනගන්නා කරුණුවලට වඩා වෙනස් දෙයක්. මෙම ලිපිය කියවීමෙන් ඔබ ලබන්නේ දැනුමක් පමණයි. ඒ දැනුම ප්රායෝගිකව යොදා, තමන්ගේ සිතේ ස්වභාවය තමන් විසින්ම සනාථ කරගැනීමයි ප්රඥාව යනු.
සිහිය සහ ප්රඥාව: ඔබේ අභ්යන්තර මග පෙන්වන්නන්
අපගේ සිත ගැන ගවේෂණය කිරීමට සහ එය අධ්යයනය කිරීමට ඇති එකම උපකාරය වන්නේ සතිය හෙවත් සිහියයි. සිහිය නොමැතිව අපට කිසිදාක අපගේ සිතේ ස්වභාවයන් හඳුනාගැනීමට නොහැකියි. බුදුරජාණන් වහන්සේ ‘සතිසම්පජඤ්ඤ’ යනුවෙන් මෙම කරුණු දෙක එකටම දේශනා කළේ ඒ නිසයි. එහි අරුත නම් සිහිය සහ නුවණින් දැනගැනීමයි. සිහිය පවතින තැන ප්රඥාවද පවතිනවා.
සිහියෙන් යම් දෙයක් දකින විට, එය නිවැරදිව හඳුනාගැනීමට අපගේ ප්රඥාව උපකාරී වෙනවා. මෙම උපකාරීත්වය අපගේ අධ්යාත්මික ගමනේ ඉදිරි පියවර තැබීමට අත්යවශ්ය වෙනවා.
ඇලීම සහ ගැටීම: ඔබේ සිතේ සැඟවුණු බලවේග
මෙම සිහිය පුහුණුව දිගින් දිගටම කරගෙන යන විට, ඔබට ඔබේම සිතේ ස්වභාවයන් මැනවින් හඳුනාගත හැකි වෙනවා. එවිට අප කවුරුත් අත්විඳින ‘ඇලීම’ සහ ‘ගැටීම’ යන ස්වභාවයන් දෙක ඔබේ සිතේද පවතින බව ඔබට වැටහේවි. බුදු දහමේදී මෙය රාගය (දැඩි ආශාව හෝ ලෝභය) සහ ද්වේශය (තරහව හෝ වෛරය) ලෙසද හඳුන්වනවා.
සිහිය උපකාරයෙන් මෙම ස්වභාවයන් තමා තුළ පවතින බව ඔබ මේ වනවිටත් යම්තාක් දුරට දැක ඇති. අද මම ඔබට පෙන්වා දෙන්නට යන්නේ, මේ ඇලීම සහ ගැටීම හා බැඳුණු, සිතේ තවත් මූලික ස්වභාවයක් වන ‘දුක’ සහ ‘සතුට’ පිළිබඳවයි.
දුක සහ සතුට: සියල්ල උපදින්නේ ඔබේ සිත තුළයි
අපගේ සිත තුළ සෑම මොහොතකම ‘දුක’ සහ ‘සතුට’ යන හැඟීම් පවතිනවා. මේ දෙකම අප තුළ හටගන්නේ සිතුවිල්ලක් ලෙස බව ඔබ තේරුම් ගත යුතුයි. නමුත් වර්තමානයේදී මෙන්ම අනවරාග්ර සංසාරය පුරාම අපි මේ දුක සහ සතුට විඳීමට උත්සාහ කරන්නේ අපගේ පංචේන්ද්රියන් භාවිතා කරලයි. එනම්, ඇස, කන, නාසය, දිව, ශරීරය යන දොරටු පහ භාවිතා කරමිනුයි.
අපි ජීවත්වන සමාජයේ, අපගේ පවුලේ අය, මිතුරන්, තාක්ෂණය, සමාජ මාධ්ය වැනි බාහිර ලෝකයෙන් ලැබෙන සියලු තොරතුරු අපි ලබාගන්නේ මේ ඉන්ද්රියන් පහ ඔස්සේයි. එම තොරතුරු මනසට ඇතුළු වූ පසු, අපි ඒවා සිතින් විඳිනවා. උදාහරණයක් ලෙස, ඔබ කැමතිම නළු නිළියන්ගේ වැඩසටහනක් රූපවාහිනියෙන් නරඹනවා යැයි සිතන්න.
ඔවුන්ගේ රූපය දැකීමෙන් ඔබේ ඇස සතුටු වෙනවා. ඔවුන්ගේ කටහඬ ඇසීමෙන් ඔබේ කන සතුටු වෙනවා. නමුත් මේ සියලු සතුට අවසානයේ දැනෙන්නේ කොහේද? ඒ සියල්ල දැනෙන්නේ ඔබේ සිතටයි. ඔබ ඒ අත්දැකීම වින්දනය කරන්නේ ඔබේම සිතින්.
මළ මිනියක පාඩම: ශරීරය සහ සිත අතර වෙනස
දැන් අපි මියගිය ශරීරයක්, එනම් මළ මිනියක් ගැන සිතමු. ඒ ශරීරය තුළද ඇස, කන, නාසය, දිව, ශරීරය යන ඉන්ද්රියන් පහම තිබෙනවා. නමුත් ඔබ නරඹන රූපවාහිනී වැඩසටහනම ඒ මළ සිරුරට පෙන්වුවහොත්, එයට කිසිවක් විඳිය හැකිද? කිසිසේත්ම බැහැ. එයට හේතුව කුමක්ද? ඒ ශරීරයෙන් විඥානය හෙවත් සිත ඉවත්ව ගොස් අවසන්. එනිසා එයට කිසිවක් විඳීමට නොහැකියි.
උපකල්පනයක් ලෙස, ඔබේ සිත ඒ මළ සිරුරට ඇතුළු කළා යැයි සිතන්න. එවිට කුමක් සිදුවේද? ඔබේ සිත, ඒ ශරීරයේ ඇති ඇස, කන, නාසය, දිව, ශරීරය යන ඉන්ද්රියන් පහ භාවිතා කරමින් නැවතත් ලෝකය විඳීමට පටන් ගනීවි.
මෙයින් අපට පැහැදිලි වන්නේ ලෝකයේ දත්ත ලබාගැනීමට මේ ඉන්ද්රිය දොරටු පහ අත්යවශ්ය වුවත්, ඒ සියල්ල දැනෙන්නේ, තේරෙන්නේ, විඳින්නේ අප තුළ ඇති සිතට බවයි. මියගිය ශරීරයකට පොලුවලින් පහර දුන්නත් වේදනාවක් නොදැනෙන්නේ ඒ තුළ සිත නොමැති නිසයි. එසේනම් අපට තේරුම් ගත යුත්තේ ශරීරයට වඩා ගැඹුරු යමක් අප තුළ පවතින බවයි. ඒ තමයි සිත.
බාහිර ලෝකයේ මායාව: අප රැවටී සිටින අයුරු
මේ අනුව, ඔබ නරඹන චිත්රපටයේ සතුටත්, ඔබට යමක් අහිමි වූ විට දැනෙන දුකත්, ඔබ දකින සංවේදී දර්ශනයකින් සිතේ ඇතිවන කම්පනයත් යන මේ සියල්ලම අත්විඳින්නේ ඔබේම සිතයි. එම හැඟීම් ඔබේ සිතට ඇතුළු වන්නේ ඇස, කන වැනි ඉන්ද්රියන් හරහා වුවත්, දුක් වීම හෝ සතුටු වීම සිදුවන්නේ සිත තුළයි.
අපි පුංචි කාලයේ සිටම අපේ දෙමව්පියන්ගෙන් සහ සමාජයෙන් ඉගෙනගෙන ඇත්තේ බාහිර ලෝකයේ ඇති ජීවී හෝ අජීවී දේවල් භාවිතා කරමින් සතුට විඳීමටයි. අපට සතුට සහ දුක ලැබෙන්නේ බාහිර ලෝකයෙන් යැයි සිතීම, බුදු දහමේදී මායාව ලෙස හඳුන්වන එක් තත්ත්වයකි. ඇත්තෙන්ම අප කරන්නේ බාහිර දෙයක් නිමිති කරගෙන, අපේ සිතින්ම සතුටක් හෝ දුකක් මවා ගැනීමයි.
කාලයක් සිහිය පුහුණු කරන විට, ‘අනුන් නිසා දුක් වෙනවා, අනුන් නිසා සතුටු වෙනවා’ යැයි සිතා සිටි ඔබ, ‘නැහැ, මේ සියල්ල සිදුවන්නේ මගේම සිත නිසයි’ කියා තේරුම් ගන්නවා. මීට වසර 2500කට පෙර බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙම යථාර්ථය අවබෝධ කරගත් අතර, මෙය ගැඹුරින්ම අවබෝධ කරගන්නා තැනැත්තා නිර්වාණය සාක්ෂාත් කරගන්නා බව දේශනා කළා. මෙම අවබෝධය වැඩිදියුණු වීමම විමුක්තිය කරා යන මාර්ගයේ එක් පියවරක්.
ඇලීමෙන් සහ ගැටීමෙන් තොරව අනාගතය සැලසුම් කිරීම
මෙම ඉගැන්වීමෙන් අදහස් කරන්නේ අනාගතය සැලසුම් කිරීමෙන් වළකින්න යන්න නොවේ. එය නිවැරදිව වටහාගත යුතුයි. උදාහරණයක් ලෙස, ඔබ පාරේ යන විට දකින ලස්සන වාහනයක් හෝ නිවසක් මිලදී ගැනීමට ඔබ සැලසුම් කරනවා. නමුත් සාමාන්ය පුද්ගලයා එම සැලසුම හා දැඩිව ඇලී, දිවා රෑ ඒ ගැනම සිතමින්, කන බොන විට, වැඩ කරන විට, නාන විට පවා ඒ ගැනම සිහින මවමින්, නොසන්සුන්ව කල් ගෙවනවා. මෙය ඇලීමෙන් යුතුව සැලසුම් කිරීමයි.
නමුත් සිහිය පුහුණු කළ කෙනෙකුට ඇලීමෙන් හෝ ගැටීමෙන් තොරව, මධ්යස්ථව අනාගතය සැලසුම් කිරීමේ හැකියාව තිබෙනවා. ඔහු හෝ ඇය අවශ්ය සැලසුම සිතේ සකස් කර, එය එක් පැත්තකින් තබනවා. එය නිතර නිතර මෙනෙහි කරමින් කාලය ගත කරන්නේ නැහැ. අවශ්ය මොහොතේදී එම සැලසුම නැවත සිහියට නගා ක්රියාත්මක කරනවා. මෙසේ මධ්යස්ථව කටයුතු කිරීමෙන්, ජීවිතයේ අනෙකුත් කටයුතු වි සැනසිල්ලේ කරගැනීමට ඔහුට හැකියාව ලැබෙනවා.
සිහිය පුහුණුවෙන් ලබන අභ්යන්තර නිදහස සහ සැනසීම
ඔබ මෙසේ සිහිය පුහුණු කරමින්, බාහිර ලෝකයෙන් සතුට සෙවීම ක්රමයෙන් අඩු කරන විට, ඔබට සුවිශේෂී අත්දැකීමක් ලැබෙනවා. එනම්, ‘තමන්ගේ සිත තුළම සැඟවුණු නිදහසක්, සතුටක්, සැනසීමක් තිබෙනවා නේද?’ කියා ඔබටම ප්රත්යක්ෂ වෙනවා. එවිට ඔබ බාහිර ලෝකයෙන් සතුට සෙවීම අත්හැර, තමන් තුළ ඇති ඒ නිදහසම තව තවත් ගවේෂණය කිරීමට උත්සාහ කරනවා. මෙම ගමනේදී ඔබ ස්වභාවිකවම අල්පේච්ඡ කෙනෙක්, එනම් අඩු ආශා ඇති කෙනෙක් බවට පත් වෙනවා.
ඔබේ අනවශ්ය කතාබහ අඩු වී, අවශ්ය දේට පමණක් කතා කරන, නිශ්ශබ්දතාවයට ප්රිය කරන කෙනෙක් බවට පත් වෙනවා. මෙය බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළ දෙතිස් කතාවලින් වැළකී, ධර්මය ගැනම කතා කිරීමට හෝ එසේ කෙනෙකු නැත්නම් ආර්ය තුණ්හීභාවයෙන් (උතුම් නිශ්ශබ්දතාවයෙන්) වැඩ සිටීමට යොමු වීමයි.
බලෙන් ආරූඪ කරගැනීම නොව, ප්රත්යක්ෂයෙන් ලබන වෙනස
මෙම වෙනස බලෙන් ආරූඪ කරගන්නා දෙයක් නොවන බව වටහා ගැනීම ඉතා වැදගත්. බොහෝ දෙනෙක් විනය නීතියක් ලෙස බලෙන් කතා නොකර සිටීමට හෝ යහපත් දේ කිරීමට උත්සාහ කරනවා. නමුත් සිහිය ප්රායෝගිකව පුහුණු කිරීමෙන් ලබන වෙනස එබන්දක් නොවෙයි.
එය තමන් තුළින්ම, ස්වභාවිකවම ඇතිවන පරිවර්තනයක්. සීලය වුවද, බලෙන් රැකීමට වඩා තමන්ටම එහි වටිනාකම ප්රත්යක්ෂ වී රැකීමෙන් ලැබෙන ආනිසංසය ඉතා ඉහළයි. ඒ ආකාරයටම, නිශ්ශබ්දතාවය සහ ධර්මයට ඇති කැමැත්ත බලෙන් ඇතිකරගන්නා දෙයක් නොව, සිතේ දියුණුවත් සමග ඉබේම ඇතිවන්නක්.
මෙම තත්ත්වයට පත් වූ ඔබට, ප්රායෝගික ධර්මය අසන්නටම සිතෙනවා. ඒ ගැන කතා කිරීමට කෙනෙක් නැත්නම්, ඔබ නිශ්ශබ්දව, සිහියෙන් සහ ප්රඥාවෙන් යුතුව තමන්ගේ සිත දෙසම බලා සිටීමට ප්රිය කරනවා. රටේ දේශපාලනය, අනවශ්ය පුවත්, සමාජ මාධ්යවල ඇති බොරු දේවල් ගැන ඔබට ඉබේම කලකිරීමක් ඇති වෙනවා. මෙය මානසික රෝගයක් නොව, යථාර්ථය ප්රත්යක්ෂ වීමයි.
සිතේ පිරිසිදුකම බාහිරයට පෙනෙන අයුරු
මෙම අභ්යන්තර පරිවර්තනය බාහිරයටද පෙනෙන්නට පටන් ගන්නවා. මෙවැනි පුද්ගලයෙක් අමනුෂ්යයෙකු මෙන් සමාජයෙන් වෙන්වී ජීවත් වන්නේ නැහැ. ඔහු ශරීරයට අවශ්ය ප්රමාණයට ආහාරපාන ගෙන, සතුටින් ජීවත් වෙනවා. නමුත් ඔහුගේ මුහුණේ දැඩි තරහවක්, ද්වේශයක් හෝ සිතේ යමක් සඟවාගෙන සිටින බවක් පෙනෙන්නට නැහැ. සිතුවිලි වල ස්වභාවය ප්රඥාවෙන් වටහාගෙන සිටින නිසා, ඔහුගේ මුහුණේ ඇත්තේ නිදහස්, සැනසිලිදායක බවක්. අන් අය සමග කතා කරන විට පවා වචන පිටවන්නේ ඉතා නිදහස්ව හා සතුටින්.
සිතුවිලි පිරිසිදු වන විට, අපගේ රුධිරය පවා පිරිසිදු වන බව පැවසෙනවා. ඔබගේ සමේ වර්ණය කුමක් වුවත්, ඔබ තුළින් බාහිරයට පැහැපත් බවක් දිස්වෙන්නට පටන් ගන්නවා. ඒ, සිතේ පවතින පිරිසිදුකම සහ සැනසීමයි. මේ සියල්ල ක්රමානුකූලව සිදුවන දේවල්.
ඔබේ සිත තුළ සැඟවුණු නිධානය සොයා යන්න
මෙම ලිපිය පුරාම විග්රහ කළ පරිදි, දුක සහ සතුට යන දෙකම ඔබ අත්විඳින්නේ ඔබේම සිතින් බව දැන් ඔබට ප්රත්යක්ෂ විය යුතුයි. මෙම ගමන මරණය දක්වාම අඛණ්ඩව පුහුණු කළහොත් අපට කෙතරම් ඉහළ ප්රතිඵලයක් ලබා ගත හැකිදැයි සිතා බලන්න. එසේ නම්, බුදුවරුන්, පසේබුදුවරුන් සහ රහතන් වහන්සේලා කෙතරම් උතුම් සතුටකින් සහ නිදහසකින් වැඩ සිටියාද යන්න ඔබට උපකල්පනය කළ හැකියි.
මෙම අවබෝධයත් සමග, ඔබ තව තවත් තමන්ගේ සිත තුළ ඇති ඒ සැඟවුණු නිදහස සහ සතුටම සෙවීමට පටන් ගන්නවා. දැනට මෙම සීමාව තුළ මේ කරුණු ප්රත්යක්ෂ කරගනිමින්, ඔබේ සතිමත්භාවය තව තවත් දියුණු කරගන්න. අපි ඉදිරි ලිපි වලින් මෙතැන් සිට ඉදිරියට සිදුවන්නේ කුමක්ද යන්න තවදුරටත් විග්රහ කරන්නෙමු.
බුද්ධ, ධම්ම, සංඝ යන ත්රිවිධ රත්නයේ ආනුභාවයෙන්, තමන්ගේ සිතේ ඇති සැබෑම සතුට සහ නිදහස ප්රත්යක්ෂ කරගැනීමට, සතිය දියුණු කර ප්රඥාව වර්ධනය කරගැනීමට ඔබට ශක්තිය, ධෛර්යය ලැබේවා!
මේ උතුම් මඟෙහි අප සමඟ එක්ව ගමන් කිරීමට ඔබටත් අපි ආරාධනා කරමු. අපගේ ඉගැන්වීම් කියවා, සියල්ලටම වඩා වැදගත් ලෙස, ඒවා ඔබගේ ජීවිතයට ප්රායෝගිකව යොදාගන්න. ඔබ ලබන අත්දැකීම් සහ ඔබට ඇතිවන ගැටළු, අපගේ ලිපියට පහළින් ඇති අදහස් තීරුවේ සටහන් කරන ලෙස අපි ඔබව දිරිමත් කරන්නෙමු. ඔබ අසන ප්රශ්න, ඔබගේ අවශ්යතාවලටම ගැලපෙන ලෙස ඉදිරි ලිපි සහ වීඩියෝ සකස් කිරීමට අපට මහත් උපකාරයක් වනු ඇත. එමෙන්ම, වෙබ් අඩවියේ ඇති ‘Contact Us‘ පෝරමය හරහා ද ඔබට අප හා සම්බන්ධ විය හැකිය.
අපගේ මෙම උත්සාහය, ඔබ තුළ සැඟවී ඇති ආධ්යාත්මික බීජය, එනම් සමාධිය, ධ්යාන සහ අභිඥා වැනි ගුණාංග පෝෂණය කිරීමයි.
අප සමඟ එක් වූ ඔබට ස්තූතියි. මෙම වෙබ් අඩවිය ඔබගේ අධ්යාත්මික ගමනට මහත් ශක්තියක් වනු ඇතැයි අපි බලාපොරොත්තු වෙමු.
ඔබ සැමට තෙරුවන් සරණයි!
