තෙරුවන් සරණයි සියලු දෙනාටම!
අද මෙම ආධ්යාත්මික ලිපියෙන් අප සාකච්ඡා කිරීමට බලාපොරොත්තු වන්නේ බොහෝ දෙනෙකුට ඇතිවන වැදගත් ප්රශ්නයක් පිළිබඳවයි. එනම්, “සිහිය පැවැත්වීමෙන් අපි බලාපොරොත්තු වෙන්නේ සිතුවිලි නැති කර ගැනීමද?” යන්නයි. මෙම ප්රශ්නයට පිළිතුරක් ලෙස, මීට පෙර මේ ගැන සඳහන් කර තිබුණත්, වෙනම දේශනාවකින් ඔබට පැහැදිලි කිරීමක් ලබා දිය යුතු යැයි මම සිතුවා. එසේනම්, අපි මේ ගැඹුරු කාරණාව විමසා බලමු.
සිහිය: සිතුවිලි හඳුනාගැනීමට උපකාරී වන අත්කණ්ණාඩියක්
පළමුවෙන්ම, අපි සිහිය යනු කුමක්දැයි නිවැරදිව තේරුම් ගත යුතුයි. සිහිය යනු අපගේ සිතුවිලි නැති කරන දෙයක් නොව, ඒවා පැහැදිලිව හඳුනා ගැනීමට උපකාරී වන මෙවලමකි. එය හරියට අපට පියවි ඇසට නොපෙනෙන කුඩා දෙයක් බැලීමට අත්කාචයක් හෝ ක්ෂුද්ර ජීවීන් බැලීමට අන්වීක්ෂයක් භාවිතා කරනවා වැනිය. සිහිය අපගේ සිත නමැති ලෝකය දෙස බැලීමට ඇති උපකරණයයි.
මෙම සිහිය දියුණු කරන විට, අපට අපගේ සිතේ ඇතිවන විවිධාකාර සිතුවිලි පෙනෙන්නට පටන් ගනී. ඒවා අපට සාපේක්ෂව හොඳ සිතුවිලි හෝ නරක සිතුවිලි විය හැකිය. නිදසුනක් ලෙස:
- රාග සිතුවිලි (ඇලීම, තණ්හාව) සහ අලෝභ සිතුවිලි (නොඇලීම).
- ද්වේෂ සිතුවිලි (තරහ, වෛරය) සහ අදෝස සිතුවිලි (මෛත්රිය, කරුණාව).
- මෝහ සිතුවිලි (මුලාව, නොදැනුවත්කම) සහ අමෝහ සිතුවිලි (ප්රඥාව, අවබෝධය).
- ඉරිසියාව, ක්රෝධය, දයාව, මෛත්රිය වැනි තවත් බොහෝ සිතුවිලි.
මේ සියලු සිතුවිලි, විශේෂයෙන්ම රාග, ද්වේෂ, මෝහ වැනි අකුසල් සිත්, බුදු දහමේදී කෙලෙස් ලෙස හඳුන්වයි. අප මේ සිතුවිලි වලට ඇලෙනවා හෝ ගැටෙනවා. මෙම ඇලීම සහ ගැටීම නිසාම, අපගේ භව ගමන, එනම් සංසාරය නම් වූ නිමක් නැති දුක්ඛිත ගමන දිගින් දිගටම පවත්වාගෙන යයි.
සියලු සිතුවිලි නැති කළ යුතුද? නැතහොත් ඉන්ධන වැනි සිතුවිලි පමණක්ද?
එසේනම්, අප කිසිම වෙලාවක සිතුවිලි බලෙන් නැති කිරීමට උත්සාහ කරන්නේ නැත. එය කළ නොහැකි දෙයකි. අපට එදිනෙදා ජීවිතයේ වැඩ කටයුතු කිරීමට, කෑමට, බීමට, ගමන් කිරීමට සිතුවිලි අත්යවශ්යයි. ඒවා නැති කළහොත් අපට ජීවත් විය නොහැකිය.
නමුත්, නිර්වාණගාමී ප්රතිපදාවේ ගමන් කරන විට, එනම් නිවන අරමුණු කරගත් මාර්ගයේ ගමන් කරන විට, අපෙන් යම් සිතුවිලි සමූහයක් ඉවත්වී යන, ප්රහාණය වන ස්වභාවයක් තිබේ. ඒ කුමන සිතුවිලිද? ඒ, අපගේ සංසාර ගමනට ඉවහල් වන සිතුවිලියි. වාහනයක් ගමන් කිරීමට ඉන්ධන අවශ්ය වන්නා සේ, අපගේ සංසාර ගමනට ඉන්ධන සපයන්නේ ලෝභය, ද්වේශය, මෝහය යන අකුසල මූලයන්ගෙන් පැන නගින සිතුවිලිය. මේවා නම්, ඇලීම් සහ ගැටීම් වලින් යුත් සිතුවිලියි. සතර සතිපට්ඨානය වැනි විදර්ශනා භාවනා ක්රම නිවැරදිව පුහුණු කරන විට, අපෙන් දුරු වන්නේ මෙවැනි අකුසල සහගත සිතුවිලි පමණි.
රහතන් වහන්සේලාට සිතුවිලි තිබේද? ‘ක්රියා සිත්’ පිළිබඳ පැහැදිලි කිරීමක්
මෙය තේරුම් ගැනීමට හොඳම උදාහරණය නම් සියලු කෙලෙසුන් නැසූ උත්තමයන් වහන්සේලා වන රහතන් වහන්සේලාය. උන්වහන්සේලාටත් සිතුවිලි තිබේ. එසේ නොමැති නම් උන්වහන්සේලාට දන් වැළඳීමට, පිණ්ඩපාතයේ වැඩම කිරීමට, ධර්මය දේශනා කිරීමට හෝ එදිනෙදා කටයුතු කිරීමට නොහැකිය.
අභිධර්මයට අනුව, රහතන් වහන්සේලාට ඇතිවන්නේ ක්රියා සිත් (kiriya citta) ලෙස හඳුන්වන විශේෂ සිත් වර්ගයකි. මෙහි සරල අරුත නම්, එම සිතුවිලි වල රාගය, ද්වේශය, මෝහය නැත. ඒවා හුදෙක් ක්රියාවක් සඳහා පමණක් පවතින සරල, නිදහස් සිතුවිලිය. උදාහරණයක් ලෙස, ‘දැන් නැගිටලා යන්න ඕනේ’ යන සිතුවිල්ල ගැන සිතන්න. එහි ඇලීමක් හෝ ගැටීමක් තිබේද? නැත. එය ක්රියාවක් සඳහා පමණි.
රහතන් වහන්සේලාට දවස පුරාම ඇතිවන්නේ මෙවැනි සරල, ක්රියාකාරී සිතුවිලි පමණි. නමුත් අපට ‘නැගිටලා යන්න ඕනේ’ කියා සිතුණු සැනින්, අතීතයේ දෙයක් මතක් වී එයට ඇලීමක් හෝ ගැටීමක් ඇති වේ, නැතහොත් අනාගතය ගැන සිතා කනස්සල්ලක් ඇති වේ. අපේ සිතුවිලි නිරන්තරයෙන් ඇලීම් සහ ගැටීම් වලින් පිරී පවතී. රහතන් වහන්සේලා මෙම ඇලීම් සහ ගැටීම් සහමුලින්ම නැති කර දමා ඇත.
ප්රායෝගික පුහුණුව: ඇලීම් සහ ගැටීම් හඳුනාගෙන අත්හැරීම
ප්රායෝගිකව සිදුවන්නේ මෙයයි: ඔබ සිහියෙන් සිටින විට, ඔබේ සිතට රාග සිතුවිල්ලක් පැමිණි විට, සිහිය එය හඳුනාගැනීමට උදව් කරයි. ප්රඥාව තුළින් ඔබ ‘මේ රාග සිතුවිල්ලක්’ යැයි තේරුම් ගනී. එම තේරුම් ගැනීම නිසාම, ඔබ එම රාගයට අනුව ක්රියා නොකර, එයට ඇදී නොගොස් සිටීමට ඔබට හැකියාව ලැබේ.
එලෙසම, ඔබට යමෙකු කෙරෙහි තරහක්, එනම් ද්වේෂ සහගත සිතක් ඇති වූ විට, සිහියෙන් එය දකියි. ප්රඥාවෙන් ‘මේ ද්වේශයක්’ යැයි හඳුනා ගනී. ඒ මොහොතේ, වෙනදා මෙන් කටින් බැණ වැදීමෙන් හෝ අතපයෙන් පහර දීමෙන් වැළකී සිටීමට ඔබට ශක්තිය ලැබේ. මෙසේ අප නැති කරන්නේ සිතුවිල්ල නොව, එම සිතුවිල්ලට සම්බන්ධ ඇලීම සහ ගැටීමයි. බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළේ මේ ලෝභ, ද්වේශ, මෝහ යන අකුසල මූල තුන නැති කළ යුතු බවයි.
මෙය හොඳ සහ නරක දෙපැත්තටම අදාළ වේ. නිර්වාණගාමී ප්රතිපදාවේ ගමන් කරන කෙනෙක්, මල් පූජා කිරීම වැනි පින්කම් වලට පවා අධිකව ඇලී සිටින්නේ නම්, සුගතියේ ඉපදීමට ආශා කරන්නේ නම්, එම ඇලීමද අත්හැරිය යුතුය. මන්ද, එම ඇලීමද සංසාර ගමනට තවත් ඉන්ධනයක් වන බැවිනි. රහතන් වහන්සේලා ද මල් පූජා කරති, නමුත් එය කරන්නේ කිසිදු විපාකයක් බලාපොරොත්තුවෙන් හෝ ඇලීමකින් තොරව, අන් අයට ආදර්ශයක් ලෙස පමණි. ඔවුන්ගේ සිත් ක්රියා සිත් බැවින්, එයින් නව කර්මයක් රැස් නොවේ.
අවසාන ඉලක්කය: ඉන්ධන රහිත නිදහස් මනස
ඔබට දැන් පැහැදිලි විය යුතු කරුණ නම්, අප කිසිවිටෙක සිතුවිලි නැති කිරීමට උත්සාහ නොකරන බවයි. අප උත්සාහ කරන්නේ සිතේ ඇති ඇලීම් සහ ගැටීම් නැති කිරීමටයි. ඔබ පින්කමකට ඇලෙනවා නම් ඒ ඇලීමත්, නරක වැඩකට ගැටෙනවා නම් ඒ ගැටීමත් නැති කළ යුතුය. මෙම ඇලීම් සහ ගැටීම් (ලෝභය, ද්වේශය, මෝහය) ක්රමානුකූලව අඩු වන විට, සංසාර ගමනට අවශ්ය ඉන්ධන ටිකෙන් ටික අවසන් වේ.
ඉන්ධන ටික ටික අඩු වන විට, එම පුද්ගලයා සෝවාන්, සකෘදාගාමී, අනාගාමී වැනි ආර්ය මාර්ගඵල ලබයි. සියලු ඉන්ධන අවසන් වූ දිනයට, ඔහු හෝ ඇය රහතන් වහන්සේ කෙනෙකු ලෙස නිර්වාණය අවබෝධ කළා යැයි කියනු ලැබේ. රහත් වූ පසුව වුවද, ශරීරය පවතින තාක් එදිනෙදා කටයුතු සඳහා සීමිත, ක්රියාකාරී සිතුවිලි පවතී. සිතුවිලි සම්පූර්ණයෙන්ම නිරුද්ධ වන්නේ ශරීරය අතහැර පිරිනිවන් පෑමෙන් පසුවය.
ධ්යානය සහ සිතුවිලි: තාවකාලික නිශ්ශබ්දතාව
සිතුවිලි සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ නතර වන අවස්ථාද තිබේ. එනම් ධ්යාන (Jhāna) තත්වයන්ට සම වැදුණු විටය. ධ්යානය යනු සිත ගැඹුරු සමාධියකට පත්කිරීමයි. පළමු ධ්යානයේ සිට අටවැනි ධ්යානය දක්වා ගමන් කරන විට, වෙනත් සිතුවිලි පැවතීම නතර වී ධ්යාන සිත පමණක් පවතී. නමුත් මෙය තාවකාලික තත්වයකි. ධ්යානයෙන් මිදුණු පසු, නැවතත් ආහාර ගැනීම, කතා කිරීම වැනි එදිනෙදා ජීවිතයට අදාළ කාම ලෝකයේ සිතුවිලි පහළ වේ.
සිතුවිලි යනු මේ භෞතික ශරීරය ක්රියාත්මක වීමට අවශ්ය දෙයකි. එය මනස හා සම්බන්ධයි. බටහිර විද්යාව මනස පිළිනොගෙන මොළය ගැන පමණක් කතා කළත්, මියගිය කෙනෙකුගේ ශරීරයේ මොළය තිබුණද, සිතුවිලි නැති නිසා එය ක්රියාත්මක නොවේ. එබැවින් මෙම භෞතික ශරීරය ක්රියාත්මක වීමට සිතුවිලි අත්යවශ්ය බව අප තේරුම් ගත යුතුය.
න්යාය ඉක්මවා යන්න: ප්රායෝගික පුහුණුව සඳහා ඔබේ මග
මෙම ලිපිය කියවීම පමණක් ප්රමාණවත් නොවේ. බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළේ ප්රායෝගිකව පුහුණු විය යුතු මාර්ගයකි. ඔබ කළ යුත්තේ මෙහි සඳහන් කළ කරුණු සිහියේ තබාගෙන, සිත දෙස නිශ්ශබ්දව බැලීම, සතර සතිපට්ඨානය පුහුණු කිරීම වැනි භාවනා ක්රම අනුගමනය කිරීමයි.
ඔබ ‘මැරෙන තුරුම මම මෙය පුහුණු කරනවා’ යන අධිෂ්ඨානයෙන් යුතුව දිගින් දිගටම පුහුණු වන විට, ඔබටම මෙම අත්දැකීම ලැබෙනු ඇත. ‘ඉස්සර වගේ නෙවෙයි, දැන් රාග සිතුවිලි අඩුයි,’ ‘තරහකාරයෙක් දැක්කත් වෛරයක් ඇති වෙන්නේ නෑ’ යනුවෙන් පවසන තරුණ අය පවා සිටිති. මෙසේ ඇලීම් සහ ගැටීම් සහිත සිතුවිලි අඩු වූ විට, ඉතිරි වන්නේ මිදුල අතුගාමු, මූණ හෝදමු, භාවනා කරමු වැනි සරල, යාන්ත්රික සිතුවිලි කිහිපයකි. එවිට ඔබ අත්විඳින නිදහස සහ සතුට අතිමහත්ය. ප්රායෝගිකව පුහුණු නොකරන තාක් කල් ඔබට මෙය අත්විඳිය නොහැක.
අවසාන නිගමනය: සිතුවිලි නැසීම නොව, කෙලෙස් නැසීමයි මග
සාරාංශයක් ලෙස, සිහිය පැවැත්වීම යනු සිතුවිලි සමග යුද්ධ කර ඒවා නැති කිරීම නොවේ. එය, අපගේ සිතුවිලි නිරීක්ෂණය කර, ඒවාට හේතු වන ලෝභ, ද්වේශ, මෝහ යන කෙලෙස් ඉන්ධන ටිකෙන් ටික නැති කර දැමීමේ ක්රියාවලියයි. මෙය ප්රායෝගිකව පුහුණු කරන ඔබට, එම කරුණු මැනවින් වටහාගෙන කටයුතු කිරීමට ශක්තිය, ධෛර්යය ලැබේවා!
මේ උතුම් මඟෙහි අප සමඟ එක්ව ගමන් කිරීමට ඔබටත් අපි ආරාධනා කරමු. අපගේ ඉගැන්වීම් කියවා, සියල්ලටම වඩා වැදගත් ලෙස, ඒවා ඔබගේ ජීවිතයට ප්රායෝගිකව යොදාගන්න. ඔබ ලබන අත්දැකීම් සහ ඔබට ඇතිවන ගැටළු, අපගේ ලිපියට පහළින් ඇති අදහස් තීරුවේ සටහන් කරන ලෙස අපි ඔබව දිරිමත් කරන්නෙමු. ඔබ අසන ප්රශ්න, ඔබගේ අවශ්යතාවලටම ගැලපෙන ලෙස ඉදිරි ලිපි සහ වීඩියෝ සකස් කිරීමට අපට මහත් උපකාරයක් වනු ඇත. එමෙන්ම, වෙබ් අඩවියේ ඇති ‘Contact Us‘ පෝරමය හරහා ද ඔබට අප හා සම්බන්ධ විය හැකිය.
අපගේ මෙම උත්සාහය, ඔබ තුළ සැඟවී ඇති ආධ්යාත්මික බීජය, එනම් සමාධිය, ධ්යාන සහ අභිඥා වැනි ගුණාංග පෝෂණය කිරීමයි.
අප සමඟ එක් වූ ඔබට ස්තූතියි. මෙම වෙබ් අඩවිය ඔබගේ අධ්යාත්මික ගමනට මහත් ශක්තියක් වනු ඇතැයි අපි බලාපොරොත්තු වෙමු.
ඔබ සැමට තෙරුවන් සරණයි!
