වෛරයෙන් ඈත්වීම - භාවනාවේ දියුණුව

අද දවසේදීත් අපගේ මෙම අධ්‍යාත්මික ලිපි පෙළ සමග එක්ව සිටින ඔබ සියලු දෙනාටම ඉතා වැදගත් කරුණක් පැහැදිලි කර දීමටයි මා සූදානම් වන්නේ. පසුගිය ලිපියෙන් අපි සාකච්ඡා කළේ, කාමයන්ගෙන් ඈත්වීම භාවනාවේ දියුණුවට හේතු වන ආකාරයයි. ඒ හා සමානවම, මෙවර අපගේ අවධානය යොමු වන්නේ, තමන්ගේ සිත තුළ ඇතිවන තරහව, වෛරය වැනි දේ භාවනාව නොදියුණු වීමට හේතුවන ආකාරය සහ ආධ්‍යාත්මික දියුණුවක් ලබන්නට නම් මේවා යටපත් කිරීම හෝ මුලිනුපුටා දැමීම අත්‍යවශ්‍ය වන බව පෙන්වා දීමටයි.

අපගේ දෛනික ජීවිතයේ ගැටුම් සහ තරහව හටගැනීම

අපි සමාජයේ ජීවත් වෙද්දී විවිධාකාර පැතිකඩවල් ඔස්සේ හැලහැප්පීම්වලට ලක් වෙනවා. එය ඔබගේ පවුල් සංස්ථාව තුළ, දෙමාපියන්, දූ දරුවන් හෝ සැමියා සහ බිරිඳ අතර විය හැකියි. එසේත් නැතිනම් අසල්වාසීන් සමග, ගමේ අය සමග, රැකියා ස්ථානයේදී හෝ ඔබ අධ්‍යාපනය ලබන තැනදී ඇතිවිය හැකියි. ඔබ ජීවත් වන වටපිටාවේ ඕනෑම අයෙකු සමග මෙවැනි ගැටුම් ඇතිවීමට බොහෝ ඉඩකඩ තිබෙනවා. මෙය ලෝකයේත්, මේ ජීවිතයේත් ස්වභාවයයි.

සමහර විට ඔබට සිදු වූ අසාධාරණයක් දරාගත නොහැකිව ගැටුම් ඇති වෙනවා. තවත් විටක, තමන්ගේ සිතේ හටගන්නා ඉරිසියා සහගත සිතුවිලි නිසාම අනුන්ට ද්වේශ කරන්නට, ඔවුන්ට වළ කපන්නට පෙළඹෙනවා. එය දරාගත නොහැකි වූ විට අනුන්ට හානි පමුණුවන අවස්ථාද අප දැක තිබෙනවා. නැවතත් කිව යුතුයි, මේ අපගේ සිත්වල සහ මේ ලෝකයේ ස්වභාවයයි.

සිතේ මේ ස්වභාවය නිසාමයි අපි මෙතරම් කාලයක් සංසාරයේ ගමන් කරන්නේ. මෙය තේරුම් ගෙන, මේ තරහව සහ වෛරය වැනි දේ නැති කර දැමිය යුතුයි. අඩුම තරමින්, සමථ භාවනාවක් දියුණු කරනවා නම්, මේවා යටපත් කර දැමීමවත් කළ යුතුයි. එසේ නොකළහොත් අපට මේ ආධ්‍යාත්මික ගමන යාමට නොහැකි වෙනවා.

භාවනා කරන විට වෛරී සිතුවිලි මතු වන්නේ ඇයි?

ඔබ අධික ලෙස තරහව ගන්නා කෙනෙක් නම්, ඔබේ සිතේ නිරන්තරයෙන් අන් අය කෙරෙහි කෝපය හටගන්නවා නම්, එයට හේතු කිහිපයක් තිබිය හැකියි. සමහරවිට, ඔබට යම් කෙනෙකුගෙන් හානියක් හෝ අසාධාරණයක් සිදුවී ඇති. නැතිනම්, කිසිදු හේතුවක් නොමැතිව, ඉහත සඳහන් කළාක් මෙන් ඉරිසියාව නිසාම ඔබ වාචිකව හෝ කායිකව අනුන්ට හානියක් කිරීමට සිතනවා විය හැකියි.

කොහොම නමුත්, ඔබ සමථ හෝ විදර්ශනා භාවනාවක් ආරම්භ කළ පසු, ඔබේ සිතේ යම් පුද්ගලයෙකු හෝ කණ්ඩායමක් කෙරෙහි වෛරයක්, තරහක් හෝ ගැටීමක් තිබේ නම්, භාවනාව දියුණු කරගැනීම ඉතා අපහසුයි. මීට හේතුව නම්, භාවනාවට වාඩි වූ විට, පෙර ලිපියේ සඳහන් කළ කාම සිතුවිලි මෙන්ම, අර පුද්ගලයන් හෝ සිදුවීම් පිළිබඳ වෛරී සහගත සිතුවිලිම සිතට ගලා ඒමට පටන් ගැනීමයි. ඉවරයක් නැතිව ඒ තරහව සහ වෛරය හිතේ කැරකෙනවා. මෙය අප විසින් තේරුම් ගත යුතුයි.

භාවනාවේදී අතීත සිදුවීම් මතුවීම: ප්‍රායෝගික උදාහරණ

උදාහරණයක් ලෙස, ඔබ යම් අසාධාරණයකට ලක්වී දැඩි තරහවකින් සිටින මොහොතක භාවනා කිරීමට වාඩි වෙනවා යැයි සිතමු. ඔබ භාවනා අසුනේ ඉරියව්ව සකසාගෙන, දෑස් පියාගෙන සිත සමාධිගත කිරීමට උත්සාහ කළත්, ඔබට එය අපහසු වෙනවා. මන්ද, අර වෛරී සහගත සිතුවිලි, තරහව දනවන සිතිවිලි සහ ඔබට සිදු වූ අසාධාරණය නැවත නැවතත් මතක් වීමට පටන් ගන්නා නිසයි. මේ සිතේ ස්වභාවයයි.

සමහර විට, වර්තමානයේ ඔබට තරහව ගැනීමට හේතුවක් නොතිබෙන්නට පුළුවන්. නමුත්, මීට වසර ගණනකට පෙර සිදු වූ ඉඩම් ප්‍රශ්නයක්, දේපළ ආරවුලක් වැනි අතීත සිදුවීමක් භාවනා කරන විට මතකයට නැගී, එක දිගටම තරහව දනවන සිතුවිලි ඇතිවිය හැකියි.

තවත් උදාහරණයක් ගනිමු. ඔබේ පියා යම් අයෙකු විසින් ඝාතනය කළා යැයි සිතන්න. ඔබ ධර්මය අසා, “මම වෛර නොකළ යුතුයි, තරහව නොගත යුතුයි” කියා සිත හික්මවාගෙන සිටිනවා. නමුත්, ඔබ භාවනාවට වාඩි වූ විට, ඔබට කාම සිතුවිලි වලට වඩා මතුවන්නේ, ඒ ඝාතනය කළ පුද්ගලයා කෙරෙහි ඇතිවන වෛරයයි.

මුලදී එතරම් ගණනක් නොතිබුණත්, ටිකෙන් ටික, “අයියෝ, මට ඔහුගෙන් පළිගන්න තිබුණා”, “මට මෙහෙම කරන්න තිබුණා” වැනි සිතුවිලි මනස තුළ ක්‍රියාත්මක වෙමින්, ද්වේශය සහ වෛරය බවට පත්වෙනවා. මේ සිතේ ස්වභාවය ඕනෑම කෙනෙකුට, වයස්, ජාති, ආගම් භේදයකින් තොරව ඇතිවිය හැකියි. බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි දේවදත්තට තිබූ වෛරයද එසේමයි. එය සංසාරය පුරා පැවත ආ නිසා ඔහුට එය නැති කරගැනීමට නොහැකි වුණා. වෛරය එතරම්ම භයානකයි. බුදුන් වහන්සේ වරෙක දේශනා කළේ, කෝපයේ හානිය ඔබ දන්නවා නම්, ඔබ කිසිවෙකුට රවා වත් බලන්නේ නැති බවයි.

වචනයෙන් පිටකිරීමේ පීඩනය සහ මානසික බලපෑම

සමහර විට අපට කායික ක්‍රියාවකට වඩා, වාචිකව යමක් කීමට ඇති අවශ්‍යතාවය බලවත් වෙනවා. උදාහරණයක් ලෙස, රැකියා ස්ථානයේදී හෝ නිවසේදී යමෙක් ඔබට යමක් කී විට, ඒ මොහොතේ පිළිතුරු දීමට නොහැකි වෙනවා. ඔබ ගෙදර ඇවිත් භාවනා කිරීමට වාඩි වූ විට, අර සිදුවීම මතක් වී, “අයියෝ, මට අර වචනය කියන්න බැරි වුණානේ. හෙටම ගිහින් කියනවා” කියා සිතමින් සැලසුම් කරන්නට පටන් ගන්නවා. දුරකථනයෙන් පණිවිඩයක් යැවීමට හෝ වෙනත් ආකාරයකින් හෝ ඒ පුද්ගලයාට යමක් දැන්වීමට සිත පෙළඹෙනවා. මේ නිසා සිත සමාධිගත කිරීමට නොහැකිව, අර සිදුවීමම මනසේ කැරකෙන්නට පටන් ගන්නවා.

විශේෂයෙන්ම කාන්තා පාර්ශවය තුළ, යමක් වචනයෙන් කියා නිදහස් වන තුරු ඉවසා සිටීමට නොහැකි ස්වභාවයක් අප අත්දැකීමෙන් දැක තිබෙනවා. ඒ වචනය කියන තුරු, එය මනසට මහත් පීඩනයක්, මානසික ආතතියක් (stress) බවට පත්වෙනවා. එය කියන තුරු නින්ද යන්නේ නැහැ. සමහර විට සිහිනෙනුත් පෙනෙන්නේ හෙට ගොස් එය කියන ආකාරයයි. උදෑසන අවදි වන විටත් මුලින්ම මතක් වන්නේ එයයි. බලන්න, තරහව අපේ සිත කොතරම් පාලනය කරනවාද කියා.

මේ තරහව නිසා ඇතිවන පීඩනය කොතරම්ද යත්, සමහරුන්ට කෑමට පවා නොහැකි වෙනවා. ඔබ හොඳින් සිහියෙන් විමසා බැලුවොත්, තරහව ආ විට ඔබේ ශරීරයේ රුධිර ගමනය වේගවත් වන ආකාරය, ශරීරය අමුතු විදිහට ක්‍රියාත්මක වන ආකාරය ඔබටම ප්‍රත්‍යක්ෂ කරගත හැකියි. මේ සියල්ල සිතේ ස්වභාවයයි. මේවා තේරුම් ගෙන, ආධ්‍යාත්මික දියුණුවක් බලාපොරොත්තු වෙනවා නම්, අනිවාර්යයෙන්ම මේ තරහව, කෝපය, වෛරය යටපත් කිරීම හෝ නැති කර දැමීම කළ යුතුමයි.

භාවනාවට බාධා කරන බාහිර සාධක සහ අපගේ ප්‍රතිචාරය

භාවනා කරන විට ඔබට බාහිර බාධාද ඇතිවිය හැකියි. අසල්වැසි නිවසකින් අධික ශබ්දයෙන් ගීතයක් දැමූ විට, ඔබට “මට භාවනා කරන්න දෙන්නේ නෑනේ” කියා තරහව ඇතිවිය හැකියි. ලෝකයේ කොහේ ගියත් මෙවැනි දේ සිදුවිය හැකියි. එසේනම්, ඔබ භාවනා කරන්නේ කෙසේද? ඒ හැමවිටම අන් අයට විරුද්ධව ක්‍රියා කරන්නටද සිදුවන්නේ? ඊට වඩා හොඳම දේ නම්, ඒ මොහොතේ ඇතිවන තරහව පාලනය කරගෙන, වෙනදා මෙන්ම ඔබේ භාවනාව කරගෙන යාමට පුහුණු වීමයි. භාවනාව අවසන් වූ පසු, අදාළ පුද්ගලයාට කාරුණිකව ඒ ගැන දැනුම් දීම වරදක් නැහැ. නමුත් භාවනා කරන මොහොතේ එය බාධාවක් ලෙස සලකා, එයට මුහුණ දීමට පුරුදු විය යුතුයි.

ඒ වගේම, දුරකථනය නිශ්ශබ්ද නොකර භාවනා කරන විට එන ඇමතුම්, මදුරුවෙක් දෂ්ට කිරීම වැනි සුළු දේ පවා භාවනා කරන විට විශාල තරහවක් ඇති කිරීමට සමත් වෙනවා. මෙයට හේතුව, අප එක අරමුණක සිටින නිසා ඒ හැඟීම ඉතා පැහැදිලිව පෙනීමයි. වෙනදාට සිත විවිධ අරමුණු ඔස්සේ දුවන නිසා තරහව එතරම් පැහැදිලිව නොපෙනුනත්, භාවනා කරන විට “මට තරහව වැඩියි” කියා සිතෙන්නේ ඒ පැහැදිලිව පෙනීම නිසයි. එය තරහව වැඩිවීමක් නොවේ.

වැරදි ආකල්පය: “මට තරහ යන නිසා භාවනා කරන්න බෑ”

සමහර අය, “ස්වාමීන් වහන්ස, මට අධික ලෙස තරහව එනවා, ඒ නිසා භාවනා කරන්න බෑ” කියා පවසනවා. මෙය සම්පූර්ණයෙන්ම වැරදි අදහසක්. එය අඥානකමක්. ඇත්තෙන්ම, තරහව සහ වෛරය ඇති අය තමයි භාවනා කළ යුත්තේ. රහත් වෙලා භාවනා කරනවා නොවෙයිනේ අපි. මේ ක්ලේශයන් හඳුනාගෙන, ඒවා යටපත් කරගෙන හෝ නැති කරගෙන තමයි අපි ක්‍රමානුකූලව ඉදිරියට යන්නේ. සිතුවිලි නැති කරලා භාවනා කරන්නට බැහැ. සිතුවිලි තිබියදීමයි භාවනා කළ යුත්තේ. ඒ නිසා, “මගේ හිතේ තරහව තියෙනවා, මට භාවනා කරන්න බෑ” කියා කිසිවිටෙකත් නොසිතන්න.

තරහව ජයගැනීමේ ප්‍රායෝගික ක්‍රමය: සිහියෙන් යුතුව බලා සිටීම

එසේනම් කළ යුත්තේ කුමක්ද? බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළ සතර සතිපට්ඨානයට අනුව, කළ යුත්තේ මෙයයි: භාවනා කරන විට ඔබට තරහව, වෛරය, හෝ ද්වේශ සහගත සිතුවිල්ලක් පැමිණෙනවා නම්, එයට වාචිකව හෝ කායිකව ප්‍රතිචාර දැක්වීමට ඉක්මන් නොවන්න. භාවනා ඉරියව්වෙන් නැගිට යාමට උත්සාහ නොකරන්න. ඒ වෙනුවට, පුළුවන් තරම් සිහියෙන්, ඒ සිතුවිල්ල දෙසම බලාගෙන ඉන්න. සිත සමාධිගත කරගෙන, ඒ සිතුවිල්ලේ ස්වභාවය දකින්න.

මෙය මුලදී විශාල පීඩනයක් විය හැකියි. හිස තද කරනවා, මොළය හිරවෙනවා වැනි හැඟීමක් දැනෙන්නට පුළුවන්. නමුත්, කරන්නට දෙයක් නැහැ. ඒ සියල්ල දෙස සිහියෙන් බලාගෙනම ඉන්න. එසේ බලා සිටින විට, “මේ තරහව නිසාමයි මට මෙතරම් පීඩනයක් දැනෙන්නේ”, “මේ ගැටීම නිසාමයි මට මේ හානිය දැනෙන්නේ” කියා ඔබටම තේරුම් ගැනීමට හැකිවෙනවා. මේ අවබෝධය ලැබූ විට, ඔබ ඒ වෛරී සහගත සිතුවිලි වලින් නිදහස් වෙනවා. ඒ සිතුවිලි සාමාන්‍ය, සරල සිතුවිලි බවට පත් වෙනවා. ඒ පුද්ගලයා කෙරෙහි තිබූ වෛරය පහව යනවා. සමහර විට, ඒ සිතුවිල්ල දෙස බලා සිටීමෙන්ම ඔබට නිර්වාණය අවබෝධ කරගැනීමට පවා හැකිවෙන්නට පුළුවන්.

වෛරය නමැති නීවරණය සහ අවසන් සිතුවිලි

බුද්ධ දේශනාවට අනුව අපගේ ආධ්‍යාත්මික දියුණුවට බාධා කරන ධර්ම පහක් තිබෙනවා. මේවා නීවරණ ලෙස හඳුන්වනවා. ඒවා නම්: කාමච්ඡන්ද, ව්‍යාපාද, ථීනමිද්ධ, උද්ධච්ච කුක්කුච්ච, සහ විචිකිච්ඡා යි. මෙයින්, අප සාකච්ඡා කරන මේ තරහව සහ වෛරය අයත් වන්නේ ව්‍යාපාද නීවරණයටයි.

මෙය ධ්‍යානයකට හෝ අභිඥාවකට යාමට ඇති ප්‍රධාන බාධාවක්. ඒ වගේම, භාවනා කරන විට ඇතිවන කකුල් වේදනාව වැනි කායික වේදනා කෙරෙහි පවා “මොන මගුලක්ද මේක” කියා ද්වේශ සහගත සිතක් ඇති කරගැනීමත් මේ ව්‍යාපාදයටම අයත්. ඒ වෙනුවට, වේදනානුපස්සනාවට අනුව, ඒ වේදනාව දෙසත් උපේක්ෂාවෙන් බලා එය අවබෝධ කරගැනීමටයි බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළේ.

එබැවින් මතක තබාගන්න, භාවනා කරන විට තරහව හෝ වෛරී සිතුවිල්ලක් නැවත නැවත පැමිණේ නම්, එයින් පලා යන්නට උත්සාහ නොකරන්න. ඒ සිතුවිල්ල කෙරෙහිම අවධානය යොමු කර,“මෙහි සිදුවන්නේ කුමක්ද?” කියා තේරුම් ගැනීමට උත්සාහ කරන්න. තරහව හෝ වෛරය ඔබව පාලනය කිරීමට ඉඩ නොදී, සිහිය දියුණු කර, ඔබ එය පාලනය කිරීමට උත්සාහ කරන්න. එවිට ඔබට මහත් සැනසීමක් දැනේවි. මේ කරුණු මනාව වටහාගෙන කටයුතු කිරීමට ඔබට ශක්තිය ලැබේවා!

මේ උතුම් මඟෙහි අප සමඟ එක්ව ගමන් කිරීමට ඔබටත් අපි ආරාධනා කරමු. අපගේ ඉගැන්වීම් කියවා, සියල්ලටම වඩා වැදගත් ලෙස, ඒවා ඔබගේ ජීවිතයට ප්‍රායෝගිකව යොදාගන්න. ඔබ ලබන අත්දැකීම් සහ ඔබට ඇතිවන ගැටළු, අපගේ ලිපියට පහළින් ඇති අදහස් තීරුවේ සටහන් කරන ලෙස අපි ඔබව දිරිමත් කරන්නෙමු. ඔබ අසන ප්‍රශ්න, ඔබගේ අවශ්‍යතාවලටම ගැලපෙන ලෙස ඉදිරි ලිපි සහ වීඩියෝ සකස් කිරීමට අපට මහත් උපකාරයක් වනු ඇත. එමෙන්ම, වෙබ් අඩවියේ ඇති ‘Contact Us‘ පෝරමය හරහා ද ඔබට අප හා සම්බන්ධ විය හැකිය.

අපගේ මෙම උත්සාහය, ඔබ තුළ සැඟවී ඇති ආධ්‍යාත්මික බීජය, එනම් සමාධිය, ධ්‍යාන සහ අභිඥා වැනි ගුණාංග පෝෂණය කිරීමයි.

අප සමඟ එක් වූ ඔබට ස්තූතියි. මෙම වෙබ් අඩවිය ඔබගේ අධ්‍යාත්මික ගමනට මහත් ශක්තියක් වනු ඇතැයි අපි බලාපොරොත්තු වෙමු.
ඔබ සැමට තෙරුවන් සරණයි!