තෙරුවන් සරණයි සියලු දෙනාටම!
ආධ්යාත්මික ජීවිතයක ප්රායෝගිකවම යෙදෙන ඔබට, අද දවසේදී ඕනෑම කෙනෙකුට ගැළපෙන අයුරින්, සියුම් ලෙස ධර්මය ගවේෂණය කිරීමට මඟ පෙන්වීමක් කිරීමටයි මේ සූදානම. මෙය ඔබගේ සිත පාලනය කරගැනීමටත්, මනස නිවැරදිව සකස් කරගැනීමටත් උපකාරී වන ප්රායෝගික ඉගැන්වීමකි. මෙම ඉගැන්වීම උපේක්ෂාවෙන්, එනම් මධ්යස්ථ මනසකින් සහ හොඳ සිහියකින් යුතුව කියවා තේරුම් ගන්න. එය කියවා අවසන් වූ සැණින්, මෙහි ඇති දේ ප්රායෝගිකවම ඔබේ ජීවිතයට එක් කරගැනීමට උත්සාහ කරන්න.
සිතුවිලි: අප සැමට පොදු විශ්වීය අත්දැකීමක්
අපි පළමු වශයෙන් සිත ගැන කතා කරමු. බුදු දහම තුළ හෝ ඉන් පිටත, සිංහල, දෙමළ, මුස්ලිම්, කතෝලික හෝ වෙනත් ඕනෑම ජාතියකට, ආගමකට අයත් වේවා, මේ ලෝකයේ ජීවත් වන සෑම මනුෂ්යයෙකුටම පොදු දෙයක් තිබේ. ඒ තමයි ඔවුන්ගේ සිත්වල පවතින සිතුවිලි. මේ සිතුවිලි එක් එක් පුද්ගලයාට අනුව ප්රමාණයෙන් අඩු වැඩි විය හැකියි.
ඒවා හොඳ හෝ නරක, කුසල් හෝ අකුසල් වශයෙන්ද පැවතිය හැකියි. බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙම තත්ත්වය, නානත්තකායා නානත්තසඤ්ඤා ලෙස දේශනා කළා. මෙහි සරල අරුත වන්නේ ‘විවිධ ශරීර සහ විවිධ සංඥා (සිතුවිලි) ඇති මිනිසුන් ලෝකයේ වෙසෙන බවයි’. මෙහිදී ‘සංඥා’ යන්නෙන් සිතුවිලි අදහස් කෙරේ. මට මෙහිදී පාලි වචන ගැඹුරින් විග්රහ කිරීමට වඩා, ඔබට අවශ්ය ප්රායෝගික දැනුම ලබා දීම වැදගත්.
ඉතින් අප තේරුම් ගත යුතු මූලිකම කාරණය නම්, අප කවුරු වුවත්, අප තුළ නිරන්තරයෙන් සිතුවිලි ඇති වන බවයි. මෙම ඉගැන්වීම් ඔබට ඇසෙන්නේ ඒ පසුබිම තුළයි. සමහර විට ඔබට සිතෙන්නට පුළුවන්, ‘තුන්වැනි ඇස භාවනාව’ වැනි ක්රමයකින් ඇහිබැමි දෙක අතර මනස පිහිටුවා ගත් සැණින්, මේ සිත එකවර දමනය කළ හැක්කේ කෙසේද කියා. අද දවසේදී ඔබට ඒ ප්රශ්නයට පිළිතුරක් ලැබෙනු ඇත.
සිහිය පැවැත්වීම අරඹන හැටි: ඔබේ සිත දෙස බලා සිටීම
සිහිය පැවැත්වීම ආරම්භ කරන්නේ කෙසේද? අපගේ ඉගැන්වීම් අනුව යමෙක් සිහිය පවත්වන්නට පටන් ගනී. ඔහු භාවනා ඉරියව්වක නොවේ, සාමාන්ය ජීවිතයේ වැඩ කටයුතු කරමින් සිටින්නේ. පුටුවක වාඩි වී හෝ බස් රථයේ ගමන් කරමින් සිටියදී, ඔහු තම සිත දෙස නිකමට මෙන් බලා සිටී. මෙය ඇස් වසාගෙන කරන සාම්ප්රදායික භාවනාවක් නොවේ. එහෙත් එයද භාවනාවකි.
මෙසේ තම සිත දෙස බලා සිටින විට, ඔහුට පෙනෙන්නට පටන් ගනී, සිතට විවිධාකාර සිතුවිලි නොනවත්වා ගලා එන ආකාරය. හොඳ සිතුවිලි, නරක සිතුවිලි, අතීත සිදුවීම්, මේ සියල්ල එකට කැළතී, හරියට කුණු කන්දක් වගෙයි.
සමහර සිතුවිලි පැමිණ බොහෝ වේලාවක් පවතිනවා. කුඩා කල සිට මේ දක්වා තමන් කළ කී සියලු දේ එකින් එක මතකයට නැඟේ. එවිට ඔහුට එකවරම වැටහේ, “මේක පුදුම දෙයක්නේ! මගේ අතීතයේ සියලුම දේ මේ සිතේ පටිගත වෙලා තියෙනවනේ!” ඔබටත් මෙවැනි අත්දැකීමක් නිසැකවම ඇති.
සිත පාලනය කළ නොහැකි බව තේරුම් ගැනීම
මේ ආකාරයට තොරතෝංචියක් නැතිව එන සිතුවිලි බලෙන් නතර කරන්නට හෝ පාලනය කරන්නට ඔබත් උත්සාහ කර ඇති. නමුත් එය සාර්ථක වූයේ නැත. මන්ද, එය කළ නොහැකි දෙයකි. අපට මේ සිතුවිලි බලෙන් අඩු කළ නොහැකියි. එය හරියට, හොඳින් ජලය උනන උල්පතක් පිසදමා හිස් කිරීමට උත්සාහ කිරීමක් වැනිය. එය කිසිදා කළ නොහැකිය.
එබැවින්, එම පුද්ගලයා දිගින් දිගටම තම සිත දෙස බලා සිටීම පමණක් සිදු කරයි. බස් රථයේ, දුම්රියේ ගමන් කරන විට, රැකියා ස්ථානයේ වැඩ කරන විට, නිවසේ වැඩ කටයුතු කරන විට, දරුවන්, බිරිඳ, සැමියා, මිතුරන් සමඟ කටයුතු කරන විට, විනෝද ගමනක් ගියත්, ක්රීඩා කළත් – මේ සෑම මොහොතකම ඔහු තම සිත ගැන අවධානයෙන් පසුවේ. මෙයයි සිහිය පැවැත්වීම යනු.
ලෙඩා කලබල වුවත්, දොස්තර කලබල නොවේ: සිතේ ස්වභාවය අවබෝධ කරගැනීම
මෙසේ දිගින් දිගටම සිහියෙන් යුතුව සිත දෙස බලා සිටින විට, ඔහුට සිතේ ස්වභාවය ගැන ගැඹුරු අවබෝධයක් ලැබේ. ඇසින් යමක් දුටු විට, කනින් යමක් ඇසුණු විට, ඒ හා බැඳුණු සිතුවිලි සිතට එන බව ඔහු දකී. ඊර්ෂ්යාව, ක්රෝධය, වෛරය මෙන්ම, දන් දීමට, මුදල් වියදම් කිරීමට, කැමති දෙයක් කෑමට ඇති වන සිතුවිලි ආදී සියල්ල ඔහු දකින්නේ හුදු ‘සිතුවිලි’ ලෙසයි. මේ අත්දැකීම ඔබටත් ප්රායෝගිකව ලැබෙනු ඇත.
කාලයක් මෙසේ පුහුණු වන විට ඔහුට වැදගත් දෙයක් අවබෝධ වේ. “ලෙඩා කලබල වුණාට දොස්තර කලබල වෙන්නේ නෑ” කීවාක් මෙන්, සිත කොතරම් කලබල වුවත්, තමන් කලබල විය යුතු නැති බව ඔහුට වැටහේ. මෙයට හේතුව කුමක්ද? සිතේ ක්රියාකාරීත්වය, එනම් එහි සැබෑ ස්වභාවය ඔහු තේරුම් ගැනීමයි.
සිතට සිතුවිලි එනවා, සමහර ඒවා පැය ගණන් වද දෙනවා, නමුත් කල් යත්ම ඒ වද දෙන කාලය ක්රමයෙන් අඩු වී, අවසානයේදී සිතුවිල්ලක් පැමිණ නිකම්ම නැතිවී යන තත්ත්වයට පත්වන බව ඔහු අත්දැකීමෙන්ම දනී. මීට පෙර අප සාකච්ඡා කළ “සිත ස්වභාවදහම මෙන් වෙනස් වේ” යන ඉගැන්වීමද නැවත සිහිපත් කරගැනීම, මෙම අවබෝධය තවත් ගැඹුරු කරනු ඇත.
සිහිය සහ සමාධිය: සමථ භාවනාවට සිහිය උදව් වන ආකාරය
මෙලෙස සිහිය පැවැත්වීම තුළින් සිතේ ස්වභාවය තේරුම්ගත් පුද්ගලයා, දැන් විධිමත් භාවනාවකට, එනම් සමථ භාවනාවකට (සිත සන්සුන් කිරීමේ භාවනාවකට) යොමු වෙයි. අපගේ ඉගැන්වීම්වල එන ‘තුන්වැනි ඇස භාවනාව’ වැනි ක්රමයක් ඔහු පුහුණු වීමට සූදානම් වේ.
ඔහු සුපුරුදු පරිදි නිවසේ බුදු පහන අසල, තම කාමරයේ ඇඳ මත, හෝ වෙනත් නිස්කලංක ස්ථානයක භාවනා ඉරියව්වකින් (පද්මාසනය හෝ තමන්ට පහසු ඉරියව්වකින්) වාඩි වෙයි. ඔහු ඇස් දෙක වසා ගනී. නමුත් ඇස් වසාගත් පමණින් ඔහුට අමුතු ලෝකයක් මුණගැසෙන්නේ නැත. එහි ඇත්තේ, ඔහු මෙතෙක් කල් දවසේ සෑම මොහොතකම බලා සිටි, ඒ සිතමයි.
දැන් ඔහු, අප කියා දුන් පරිදි, තම අවධානය ඇහිබැමි දෙක අතර හෝ නළල මැදට යොමු කර ‘හිස්’ යන වචනය මෙනෙහි කරන්නට පටන් ගනී. මෙය ඔහුට කිසිසේත්ම වදයක් නොවේ.
සමථ-විදර්ශනා යුගනද්ධ: සමබර මාවතේ බලය
මෙසේ ‘හිස්’ යන්න මෙනෙහි කරමින් සිටින විට, සිත නැවතත් අතීතයට හෝ වෙනත් අරමුණකට ගමන් කරයි. නමුත් මෙතෙක් කල් සිහිය පැවැත්වීම පුරුදු කළ නිසා, ඔහුට ක්ෂණයකින් එය හඳුනාගත හැකියි. “අන්න, මගේ සිත රාගය, ද්වේශය, ඊර්ෂ්යාව ඇතිවන සිතුවිල්ලකට ගියානේ” කියා ඔහු තේරුම් ගනී. නමුත් ඔහු කලබල වන්නේ නැත. “අයියෝ, මගේ හිත දුවනවා” කියා තමාටම දොස් පවරා ගන්නේ නැත. ඔහු ඉතා පහසුවෙන්, කිසිදු වෙහෙසකින් තොරව, නැවතත් තම අවධානය ඇහිබැමි දෙක අතරට ගෙන එයි.
මේ අතර, “මට තවම ආලෝක සඥාවක් (light sign) ආවේ නෑනේ”, “මට චිත්ත රූප (mind-images) පේන්නේ නෑනේ”, “මගේ තුන්වැනි ඇස අවදි වුණේ නෑනේ” වැනි සිතුවිලිද පැමිණේ. නමුත් සිතේ ස්වභාවය දන්නා ඔහුට, ඒ සියල්ලද තවත් එක් ‘සිතුවිල්ලක්’ පමණි. ඔහු ඒ ගැන කලකිරෙන්නේ නැත. මෙසේ සමථය වඩන අතරතුරම, සිතුවිලි හඳුනාගැනීම නම් වූ විදර්ශනා (insight) පැතිකඩද ඉබේම ක්රියාත්මක වේ. මෙයයි බුදුන් වහන්සේ වදාළ සමථ-විදර්ශනා යුගනද්ධ හෙවත් සමථයත්, විදර්ශනාවත් සමබරව දියුණු කරන ක්රමය. මෙය සිත දියුණු කිරීමට ඇති ඉතාම පහසු සහ ප්රායෝගික මඟයි.
ප්රඥාවේ ප්රතිඵල: ආධ්යාත්මික හැකියාවන් සහ ලෞකික දියුණුව
මෙම සමබර පුහුණුව නිසා ඔබට නිරන්තර මානසික සුවයක් ලැබේ. එපමණක් නොව, සිතේ සියුම් ක්රියාකාරීත්වය දෙස බැලීමටද ඔබට හැකිවේ. උදාහරණයක් ලෙස, ආලෝක සඥා නොපැමිණීම නිසා සිතේ ගැටීමක්, නොසන්සුන්කමක් ඇතිවෙනවාද? ආලෝකයක් ආ විට සිතේ අමුතු ඇලීමක්, සතුටක් ඇතිවෙනවාද? මේ සියුම් ඇලීම් සහ ගැටීම් හඳුනා ගැනීම විදර්ශනාවේ තවත් ගැඹුරු පියවරකි.
මෙම ක්රමයට හිත පුරුදු කළ කෙනාට, ආලෝක සඥා, චිත්ත රූප, ධ්යාන වැනි ඉහළ අත්දැකීම් ලැබුණද, ඒ කිසිවකට නොඇලී, නොගැටී සිටීමට හැකියාව ලැබේ. මෙසේ සිත දියුණු කළ විට, තුන්වැනි ඇස විවෘත වීම පමණක් නොව, අනුන්ගේ සිත් කියවීමේ හැකියාව, දිව්යමය ශබ්ද ඇසීමේ හැකියාව (divine ear), සෘද්ධි බල, පෙර භවයන් දැකීම වැනි ආධ්යාත්මික හැකියාවන්ද, පළමු ධ්යානයේ සිට අටවන ධ්යානය දක්වා වූ ධ්යාන (meditative absorptions) ද ඉතා ඉක්මනින්, තම සසර පුරුද්ද අනුව ලබාගත හැකියි.
ලෞකික වශයෙන්ද මෙහි ප්රතිඵල අතිමහත්ය. පාසල් හෝ විශ්වවිද්යාල ශිෂ්යයෙකුට මතක ශක්තිය වර්ධනය කරගත හැකිය. ක්රීඩකයෙකුට හෝ සටන් කලා ශිල්පියෙකුට තම ඒකාග්රතාවය වැඩි කරගත හැකිය. විද්යාඥයෙකුට නව නිපැයුම් සඳහා අවශ්ය නිර්මාණශීලී චින්තනය ලැබේ. ඕනෑම වෘත්තියක නියැලෙන අයෙකුට බුද්ධිමත්ව සහ පුළුල් මනසකින් යුතුව සිතීමට හැකිවේ. මේ සියල්ල, බුදුන් වහන්සේගේ ඉගැන්වීම් ප්රායෝගිකව අනුගමනය කිරීමේ ස්වයං සිදුවන ප්රතිඵලයි.
සරල, නිදහස් මාවතක්: බුදුන් වහන්සේගේ ධර්මය ප්රායෝගිකව
සිතේ ස්වභාවය සිහියෙන් හා ප්රඥාවෙන් අවබෝධ කරගත් කෙනෙකුට, ආධ්යාත්මික දියුණුවේ ඉහළම තලයන් කරා ඉතා වේගයෙන් ගමන් කළ හැකියි. ඒ ගමන, අධිවේගී විදුලි දුම්රියක් මෙන් ඉතා වේගවත්ය. බුදුරජාණන් වහන්සේ අපට පෙන්වා දුන්නේ මෙවන් සරල, නිදහස්, ප්රායෝගික ධර්මතාවයකි. එහෙත් එය තේරුම් ගත නොහැකිව කොතරම් පිරිසක් අතරමං වී සිටිනවාදැයි ඔබම සිතා බලන්න.
මෙම ඉගැන්වීම ඔබට මැනවින් අවබෝධ වී, ප්රායෝගිකව යෙදී, තමන්ගේ සිත ගැන ගැඹුරු අවබෝධයක් ලබාගැනීමට බුද්ධ, ධම්ම, සංඝ යන ත්රිවිධ රත්නයේ ආනුභාවයෙන් ශක්තිය ලැබේවායි ආශිර්වාද කරමින් අදට මෙම ලිපිය අවසන් කරමි.
මේ උතුම් මඟෙහි අප සමඟ එක්ව ගමන් කිරීමට ඔබටත් අපි ආරාධනා කරමු. අපගේ ඉගැන්වීම් කියවා, සියල්ලටම වඩා වැදගත් ලෙස, ඒවා ඔබගේ ජීවිතයට ප්රායෝගිකව යොදාගන්න. ඔබ ලබන අත්දැකීම් සහ ඔබට ඇතිවන ගැටළු, අපගේ ලිපියට පහළින් ඇති අදහස් තීරුවේ සටහන් කරන ලෙස අපි ඔබව දිරිමත් කරන්නෙමු. ඔබ අසන ප්රශ්න, ඔබගේ අවශ්යතාවලටම ගැලපෙන ලෙස ඉදිරි ලිපි සහ වීඩියෝ සකස් කිරීමට අපට මහත් උපකාරයක් වනු ඇත. එමෙන්ම, වෙබ් අඩවියේ ඇති ‘Contact Us‘ පෝරමය හරහා ද ඔබට අප හා සම්බන්ධ විය හැකිය.
අපගේ මෙම උත්සාහය, ඔබ තුළ සැඟවී ඇති ආධ්යාත්මික බීජය, එනම් සමාධිය, ධ්යාන සහ අභිඥා වැනි ගුණාංග පෝෂණය කිරීමයි.
අප සමඟ එක් වූ ඔබට ස්තූතියි. මෙම වෙබ් අඩවිය ඔබගේ අධ්යාත්මික ගමනට මහත් ශක්තියක් වනු ඇතැයි අපි බලාපොරොත්තු වෙමු.
ඔබ සැමට තෙරුවන් සරණයි!
