තෙරුවන් සරණයි සියලු දෙනාටම!
වෙනදා වගේම ආධ්යාත්මික ගවේෂණයක යෙදෙන ඔබ සියලු දෙනා සමග අද දවසේ බෙදාගන්නට සූදානම් වන්නේ අපගේ මනස, එනම් වර්තමාන මානසිකත්වය නිවැරදිව පවත්වා ගන්නේ කෙසේද යන්න පිළිබඳවයි. මීට පෙර අපගේ සිහිය පැවැත්වීමේ දේශනා මාලාව ඔස්සේ මේ පිළිබඳව යම් අවබෝධයක් ලබා දුන් අතර, ඉදිරියටත් එම කරුණු සම්බන්ධයෙන් ප්රායෝගික අවබෝධය ලබා දීමට අපි බලාපොරොත්තු වෙනවා. මෙම දේශනාවේ අඩංගු සියලු කරුණු මුළුමනින්ම ප්රායෝගිකයි. ඔබට තිබෙන්නේ මෙම මග පෙන්වීම් උපකාර කරගෙන පුහුණුවක යෙදීමයි.
අපගේ ජීවිතයේ, අප මේ ගත කරන වයස් සීමාව දක්වා විවිධාකාර හැල හැප්පීම්වලට අප මුහුණ දී තිබෙනවා. ඔබ තරුණ, නව යොවුන්, මැදි වයසේ හෝ මහලු වියේ පසුවන්නෙක් විය හැකියි. නමුත් අප කවුරු වුවත්, අප සැමටම අතීතයක් තිබෙනවා. ඉපදුණු දා සිට මේ මොහොත දක්වා අප රැස් කරගත් අතීත අත්දැකීම් සම්භාරය අති විශාලයි.
ඒ අතර සතුටුදායක දේ මෙන්ම අසතුටුදායක දේ ද තිබෙනවා. දුක් වීමට, කණගාටු වීමට හේතු වන කරුණු මෙන්ම, සතුටු විය හැකි අවස්ථා ද ඒ අතර වේ. නමුත් බොහෝ දෙනෙකුගේ ජීවිතවල වැඩිපුරම ඇත්තේ දුක් වීමට හා කණගාටු වීමට හේතු වූ සිදුවීම් ය. සතුටුදායක දේවල් ඇත්තේ ඉතා අඩු ප්රවණතාවයක් ලෙසයි.
අතීතයේ අපෙන් සිදු වූ වැරදි, අපට වැරදුණු තැන්, අප විසින්ම වරද්දාගත් අවස්ථා හෝ අන් අයට අපෙන් සිදු වූ හානි පිළිබඳව අද වන විට ඔබට සිතෙන්නට පුළුවන්. ‘මේවා හදාගන්න තිබුණා නම් හොඳයි’ කියා ඔබට සිතෙනවා ඇති. සමහර විට ඔබට වර්තමානයේ ඒ වැරදි හදාගෙන ඉදිරියට යෑමට කාලය හා අවස්ථාව තිබෙන්නට පුළුවන්. නමුත් තවත් කෙනෙකුට වයසත් සමග එසේ කිරීමට පසුබිමක් නොතිබෙන්නටත් පුළුවන්.
මෙම කරුණු සලකා බලන විට, ඔබ කවදා හෝ ඔබේ වර්තමානය ගැන අවධානය යොමු කර බැලුවාද? ඔබ මේ මොහොතේ ඉන්නා තත්ත්වය ගැන සිතා බැලුවාද? පොදුවේ ගත් කල, ඔබ වර්තමාන තත්ත්වය ගැන සතුටුදායක වන්නට හෝ අසතුටුදායක වන්නට පුළුවන්. එහෙත්, බොහෝ දෙනෙක් ජීවත් වන්නේ කණගාටුවෙන්, කනස්සල්ලෙන් සහ දුකෙන්. ප්රධානම හේතුව වන්නේ අපගේ අතීතය, අපි වර්තමානය තුළ ජීවත් කරවීමයි.
අතීතයේ සිරකරුවෙක් වීම සහ එහි බලපෑම
අපගේ අතීතය වර්තමානයට බලපෑම් කිරීමට ඉඩ දීම නිසා, අපට වර්තමානයේ නිවී සැනසිල්ලේ සිටීමට නොහැකි වී තිබෙනවා. අපේ මනස හැමවිටම ජීවත් කරවන්නේ අතීත මතකයන්ගෙනි. මොහොතකට සිතා බලන්න. මීට වසර පහකට පෙර සිදු වූ සිදුවීමක්, වසර පහක් ගතවීත් තවමත් ඔබේ මනස තුළ මේ මොහොතේ ඔබ අත්විඳිනවා නම්, ඔබ ඉන්නේ සතුටින්ද දුකින්ද?
මේ මනසේ හෙවත් සිතේ ස්වභාවය නම්, අතීතයේ සිදු වූ හොඳ, සතුටුදායක දේවල් සිහිපත් කර අපව සතුටු කරවනවාට වඩා, එය වැඩිපුරම කරන්නේ අතීතයේ අපට වැරදුණු දේවල්, අපෙන් සිදු වූ වැරදි, කණගාටුදායක හා දුක්ඛිත සිදුවීම් නැවත නැවත වර්තමානයට ගෙනැවිත් අපව කනස්සල්ලට පත් කිරීමයි.
මම උදාහරණයට වසර පහක සිදුවීමක් ගත්තද, එය අද ඊයේ, අද උදෑසන, දහවල් හෝ සවස් කාලයේ සිදු වූ දෙයක් වුවත් විය හැකියි. මෙසේ මෑතකදී හෝ වසර ගණනකට පෙර සිදු වූ සිදුවීම්, ඔබට වර්තමානයේ ජීවත් වීමට ඉඩ නොදී, වර්තමානය කණගාටුදායක, අසහනකාරී සහ පීඩාකාරී එකක් බවට පත් කරනවා නම්, ප්රශ්නය ඇත්තේ එතැනයි. එවිට ඔබටම සිතෙනවා ඇති, ‘මම ඇත්තටම ජීවත් වෙන්නේ අතීතයකද?’ කියා. අන්න ඒ අතීතය තමයි ඔබේ මානසික නිදහස නැති කරන්නේ.
බුදු දහම සහ මනස: ‘යටි සිත’ යනු කුමක්ද?
මෙම දේශනාවෙන් අප උත්සාහ කරන්නේ, ඔබ මනුෂ්ය ආත්මයක් ලැබූ දා සිට මේ දක්වා ඔබේ මනසේ එක් රැස් වී ඇති මේ භවයට අදාළ අතිවිශාල සිතුවිලි කන්දරාව ගැන ඔබට අවබෝධයක් ලබා දීමටයි. මේවා පෙර භවයන්ගෙන් ගෙනා දේ නොව, මේ ජීවිතයේදීම එකතු වූ දේවල්. මේවා අපේ සිතේ යටපත් වී පවතිනවා.
නමුත් ‘යටපත් වී’ කී පමණින්, බටහිර මනෝවිද්යාවේ එන ‘යටි සිත’ (subconscious mind) වැනි සංකල්පයක් ගැන අමුතුවෙන් සිතන්න එපා. අභිධර්මය තුළ එබඳු ඉගැන්වීමක් නැහැ. අවශ්ය නම් අපට එය භවාංග සිතට ගත වෙනවා යැයි සිතන්න පුළුවන්. නමුත් අපේ සංසාරික තොරතුරු අපේ මනසේම තැන්පත් වී තිබෙනවා. උඩු සිත, යටි සිත වැනි සංකල්ප මනෝවිද්යාව වැනි විෂයන්වලට අයත්. බුදුරජාණන් වහන්සේ එසේ දේශනා කර නැහැ.
අභිධර්මයේදී චිත්ත, චෛතසික, රූප, නිබ්බාන යනුවෙන් පරමාර්ථ ධර්ම හතරක් හඳුන්වා දී, සිත් 89ක් ආදී වශයෙන් විවිධ සිත් වර්ග පිළිබඳව විග්රහ කර තිබෙනවා. එහි කොතැනකවත් උඩු සිත, යටි සිත කියා සඳහන් වන්නේ නැහැ. එය මනස ගැන වටහා ගැනීමට අධ්යයනය කළ හැකි ඉතා රසවත් විෂයක්.
නමුත් අභිධර්මයේ ඇති දේ ප්රායෝගිකව අභ්යාස කිරීමට (practice) යන්න එපා. මන්ද, එය බුද්ධ ගෝචර විෂයක්; එනම් බුදු කෙනෙකුට පමණක් පූර්ණ වශයෙන් අවබෝධ කළ හැකි දෙයක්. එය මහා ප්රඥාවන්ත රහතන් වහන්සේ නමකටවත් පෙනෙන දෙයක් නොවේ. එහෙත්, පූජ්ය රේරුකානේ චන්දවිමල නායක හිමියන්ගේ ‘අභිධර්ම මාර්ගය’ හෝ අමරදාස රත්නපාල මහතාගේ ‘අභිධර්ම ප්රදීපිකාව’ වැනි ග්රන්ථ කියවා, හිතේ ක්රියාකාරීත්වය පිළිබඳ දැනුමක් ලබාගැනීමේ වරදක් නැහැ.
අතීතයෙන් මිදීමේ මාවත: අත්හැරීමේ ප්රායෝගිකත්වය
ඔබේ මනස ක්රියාත්මක වන ආකාරය සහ වර්තමානය ගැන මෙලෙස නිවැරදිව අධ්යයනය කළහොත්, ඔබට අතීතයෙන් ගැලවීමට හැකියාව ලැබෙනවා. සිතා බලන්න, සිදු වී අවසන් වූ දෙයක් ගැන, සමහරවිට ඒ හා සම්බන්ධ කිසිදු භෞතික වස්තුවක්වත් දැන් ඔබ සතුව නොමැති විය හැකියි. එසේ නම්, එවැනි දෙයක් ගැන නැවත නැවත සිතා කණගාටු වන්නේ, පසුතැවෙන්නේ ඇයි? ‘ඒ අතීත සිදුවීම වර්තමානයේ තබාගෙන මම කුමකට දුක් විඳින්නේද?’ කියා ඔබෙන්ම විමසා බලන්න. එසේ කිරීමෙන් ඔබේ මනස මානසිකව බිඳ වැටී, වර්තමානයේ කරන කටයුත්තටවත් හරියට අවධානය යොමු කළ නොහැකි තත්ත්වයක් නේද උදා වී ඇත්තේ කියා ඔබේ සිතෙන්ම අධ්යයනය කර දකින්න.
මේ සිතේ ස්වභාවය නම්, වර්තමානයේ ජීවත් වීමට බාධා කරමින්, අතීතයෙන් යමක් නිරන්තරයෙන් ඇදගෙන ඒමට උත්සාහ දැරීමයි. අප ඊට හසු වුවහොත්, අපේ මනස අතීතය සමග ජීවත් වීමට පටන් ගන්නවා. අතීත සිදුවීම් මෙනෙහි කරමින් රස විඳින්නට උත්සාහ කරනවා. උදාහරණයක් ලෙස, අපේ දෙමව්පියන් දරුවන්ගේ කුඩා කාලය, ඔවුන් හැදුණු වැඩුණු ආකාරය ආදිය සිහිපත් කර සතුටු වෙනවා. නමුත් සමහර අයට සතුටු වීමට තරම් දේවල් අතීතයේ නැහැ. ඇත්තේ තමන් කළ වැරදි, මිනීමැරුමක් හෝ වෙනත් නරක ක්රියාවක් වැනි දේ පමණයි. එවිට ඒ මතකයන් ඉබේම පැමිණ නැවත නැවත වද දෙන තත්ත්වයට පත් වෙනවා.
පෙර කී දරුවන්ගේ සිදුවීම් සිහිපත් කර ලබන සතුට වර්තමානයේ සැබෑ සතුටක් ලෙස දැනුණත්, ඒ සතුට වැඩි වේලාවක් පවත්වා ගන්නට බැහැ. එය ටිකකින් නැති වී යනවා. නමුත් අප අකමැති, අපට වද දෙන සිදුවීම්, අප නවත්වන්නට උත්සාහ කළත්, ඒවා ඉබේම පැමිණ අපේ මනසට දිගු වේලාවක් වද දෙමින් එය බිඳ වට්ටන්නට උත්සාහ කරනවා.
මෙන්න මේ වෙනස තේරුම් ගැනීම වැදගත්. ඔබ ප්රායෝගිකව ඔබේ මනස පුහුණු කරන විට, මේ ගැන ඔබට ස්ථිර අවබෝධයක් ලැබෙනු ඇත. ඕනෑම අතීත සිදුවීමක්, එය සතුටුදායක හෝ පසුතැවීමට හේතු වූවක් හෝ වේවා, ඒ සියල්ල මනසින් අත්හැරිය හැකි නම්, ඔබ ස්වභාවිකවම වර්තමානයට පැමිණෙනවා. එවිට ඉතා සතුටුදායක ලෙස වර්තමානයේ ජීවත් වීමට ඔබට හැකියාව ලැබෙනවා.
තාවකාලික විසඳුම් සහ බුදු දහමේ යථාර්ථය
ගොඩක් අය මේ අතීතය අමතක කර, වර්තමානයේ සතුටින් සිටීමට මත්පැන්, මත්ද්රව්ය වැනි දේ භාවිතා කරනවා. එයින් සිදුවන්නේ පැය කිහිපයකට තාවකාලිකව අතීතය අමතක වී, මත්ද්රව්යයේ ශක්තියෙන් ශරීරයට යම් සුවයක් ලැබීම පමණයි. නමුත් එය අපේ භෞතික ශරීරයට අහිතකරයි; ලෙඩ රෝග, ආයුෂ ක්ෂය වීම වැනි දේට හේතු වෙනවා. තවත් සමහරු මනස සැහැල්ලු කරගැනීමට විනෝද චාරිකා සහ වෙනත් කාම ලෝකයේ දේවල් පසුපස හඹා යනවා. ඒ සියල්ලේම අරමුණ, තාවකාලිකව හෝ වර්තමානයේ සතුටින් සිටීමයි. එවැනි දේ කිරීමේ වරදක් නැහැ. නමුත් අප දකින්නට ඕනේ එහි තාවකාලික බවයි.
මෙහිදී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ත්රිලක්ෂණය අපට උපකාරී වෙනවා.
- අනිච්ච (අනිත්ය): සියල්ල වෙනස් වන සුළුයි. එකම දෙයක් එකම විදිහට පවතින්නේ නැහැ. හොඳ දේ නරක වෙන්නත්, නරක දේ හොඳ වෙන්නත් පුළුවන්.
- දුක්ඛ: මෙසේ සියල්ල වෙනස් වන නිසාත්, අපට අවශ්ය විදිහට පවත්වා ගන්න බැරි නිසාත්, එහි පීඩාකාරී, අතෘප්තිකර ස්වභාවයක් (දුකක්) ගැබ් වී තිබෙනවා.
- අනාත්ම: අපට අවශ්ය පරිදි පාලනය කළ හැකි ‘මගේ’ කියා දෙයක් ඇත්තටම නැහැ. එහෙත් අපි ‘මේක මගේ, මට ඕන විදිහට පවත්වගන්න ඕනේ’ කියා සිතනවා. මෙන්න මේ යථාර්ථය තේරුම් ගැනීම වර්තමානයේ ජීවත් වීමට අත්යවශ්යයි.
ප්රායෝගික පුහුණුව: වර්තමානයට පැමිණෙන්නේ කෙසේද?
ඔබ දකින, ඇසෙන, සිතෙන, දැනෙන සෑම දෙයක්ම අතීතයට ගිය පසු, ඒ අතීතය අත්හැරීමට ඔබ පුරුදු වුවහොත්, ඔබට වර්තමානය ළඟා වෙනවා. ඔබේ මනස වර්තමානයේ පැවතීමට එය විශාල උදව්වක්. මෙය ටිකෙන් ටික පුහුණු කරන විට, අතීතයේ කිසිදු සිදුවීමක් ගැන නොසිතා සිටීමටත්, යම් සිතිවිල්ලක් ආවද, ‘මෙය අතීත සිදුවීමක්’ කියා සිතා අත්හැරීමටත් ඔබේ මනසට හැකියාව ලැබෙනවා.
උදාහරණයක් ලෙස, ඊයේ ඔබ යමෙකු සමග රණ්ඩු වූවා යැයි සිතමු. ඒ නිසා අද ඒ පුද්ගලයාගේ මුහුණ බැලීමටවත් නොහැකිව ඔබ දුකින් පසු වෙනවා. නමුත් ‘ඒ සිදුවීම ඊයේට අයිතියි, එය හිස් දෙයක්, වෙලා ඉවරයි’ කියා අතීතය අත්හැර දැමිය හැකි නම්, හෙට දවසේ ඒ පුද්ගලයා සමග කිසිදු වෛරයකින්, බියකින් තොරව ඍජුව කතා කිරීමට ඔබට හැකියාව ලැබෙනවා. මන්ද, ඔබ තුළ තරහවක් හෝ වෛරයක් තවදුරටත් නැති නිසයි.
ඔබේ මනසේ ඇති අතීත කුණු කන්දල් සියල්ල අත්හැරියොත්, වර්තමානයේ කොතරම් සැනසිලිදායක ලෙස ජීවත් විය හැකිද කියා සිතා බලන්න. ඔබට එකවර සිහිය පවත්වන්නට අපහසු නම්, මුලින් මෙසේ සිතන්න: ‘මෙය අතීත සිදුවීමක්, වෙලා ඉවරයි. මෙය හිස් දෙයක්. මේ ගැන නැවත සිතීමෙන් ප්රතිඵලයක් නැහැ.’ මෙසේ සිතා ක්රමයෙන් සිහිය දියුණු කරන්න.
එවිට ඔබේ මනස වර්තමානයට පැමිණේවි. අතීතයෙන් බැට කා, පීඩනයෙන් ජීවත් වූ කෙනෙකුට, වර්තමානයට පැමිණි පසු දැනෙන නිදහස, සතුට මිල කළ නොහැකියි. එය මුදල් දී ගත නොහැකි පුදුමාකාර සහනයක් බව ඔබටම වැටහේවි. බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළ සතර සතිපට්ඨානය, විදර්ශනාව, සති සම්පජඤ්ඤය වැනි දේ පුහුණු කිරීමෙන් ලැබෙන්නේ ද මෙන්න මේ ප්රතිඵලයයි.
පින සහ පව දෙකම අත්හැරීම: නිර්වාණ මාර්ගය
වර්තමානයේ ජීවත් වීම යනු අතීතයේ නරක දේ පමණක් නොව, හොඳ දේ පවා අත්හැරීමයි. බුදු දහමේ නිර්වාණය නමැති ප්රතිපදාවේ ගමන් කරනවා නම්, පින සහ පව යන දෙකම අත්හැරිය යුතුයි. උදාහරණයක් ලෙස, ඔබ ඊයේ හොඳ දානමය කටයුත්තක් කර, ඒ ගැන සිතා අද සතුටින් සිටිනවා විය හැකියි. නමුත් ඒ සතුටත් අත්හැර, කිසිවක් මත රඳා නොපවතින, නිරාමිස සතුටකින් වර්තමානයේ සිටීමට ඔබට හැකි නම්, එය ඊටත් වඩා ප්රබල කුසලයක් බව මතක තබා ගන්න. ඔබ දන් දී ලබන සතුටට වඩා, ඒ පිනත් මනසින් අත්හැර වර්තමානයේ මනස පවත්වා ගැනීම ඉතා බලවත්. හොඳ සහ නරක දෙකම අත්හැරිය විට, ඔබ වර්තමානයේ ඉතාමත් සතුටුදායක ලෙස ජීවත් වෙනවා.
පුහුණුවේ අවසාන ප්රතිඵලය: ස්වභාවික සැනසීම සහ නිගමනය
ඔබේ මනස මෙසේ පුහුණු කරගෙන යන විට, එය ඉහළ තලයකට පත් වෙනවා. අද ඔබ රණ්ඩු වුවත්, ඊළඟ මොහොතේ එය ස්වභාවිකවම අමතක වී යයි. එනම්, අතීත සිදුවීම්, හොඳ හෝ නරක වේවා, නිකම්ම අත්හැරී යනවා. ඔබේ සිත ඉබේම වර්තමානයට පැමිණෙනවා. අවශ්ය නම්, ‘ආ, ඊයේ මෙහෙම දෙයක් වුණා’ කියා මතක් කළ හැකි වුවත්, එය සිතට බරක් වන්නේ නැහැ. මේ පුහුණුව සිදු කළ අයට මෙය ස්වභාවිකවම සිදු වෙනවා.
මෙම මානසික මට්ටම තුළ, ඔබට මරණයට පවා නිවී සැනසිල්ලේ මුහුණ දීමට හැකියාව ලැබෙනවා. පැහැදිලි වර්තමාන සිතකින් (චුති සිත) මරණයට මුහුණ දී, මරණින් මතු සුගතිගාමී වීමට හෝ නැවත ඉපදීමක් නැති තැනට (නිර්වාණයට) පත් වීමට වුවද ඔබට හැකියාව තිබෙනවා. මෙයයි බුදු දහමේ ඇති ප්රායෝගිකත්වය.
මා හට ‘අතීතයෙන් ගැලවුණාම වර්තමානයේ ජීවත් වෙනවා’ යන මාතෘකාව යටතේ පැහැදිලි කිරීමට අවශ්ය වූයේ මෙම කරුණුයි. මෙය වචනයට හෝ ශ්රවණයට පමණක් සීමා නොකර, ප්රායෝගිකව පුහුණු කර බලන්න. ඔබට ඔබේ මනස ඉතා හොඳ තත්ත්වයකට පත් කරගත හැකියි. එයයි ඔබේ සැබෑම ආධ්යාත්මික දියුණුව.
බුද්ධ, ධම්ම, සංඝ යන ත්රිවිධ රත්නයේ ආනුභාවයෙන් මේ කරුණු මැනවින් වටහාගෙන, ඒ අනුව කටයුතු කිරීමට ඔබ සැමට ශක්තිය, ධෛර්යය ලැබේවා!.
මේ උතුම් මඟෙහි අප සමඟ එක්ව ගමන් කිරීමට ඔබටත් අපි ආරාධනා කරමු. අපගේ ඉගැන්වීම් කියවා, සියල්ලටම වඩා වැදගත් ලෙස, ඒවා ඔබගේ ජීවිතයට ප්රායෝගිකව යොදාගන්න. ඔබ ලබන අත්දැකීම් සහ ඔබට ඇතිවන ගැටළු, අපගේ ලිපියට පහළින් ඇති අදහස් තීරුවේ සටහන් කරන ලෙස අපි ඔබව දිරිමත් කරන්නෙමු. ඔබ අසන ප්රශ්න, ඔබගේ අවශ්යතාවලටම ගැලපෙන ලෙස ඉදිරි ලිපි සහ වීඩියෝ සකස් කිරීමට අපට මහත් උපකාරයක් වනු ඇත. එමෙන්ම, වෙබ් අඩවියේ ඇති ‘Contact Us‘ පෝරමය හරහා ද ඔබට අප හා සම්බන්ධ විය හැකිය.
අපගේ මෙම උත්සාහය, ඔබ තුළ සැඟවී ඇති ආධ්යාත්මික බීජය, එනම් සමාධිය, ධ්යාන සහ අභිඥා වැනි ගුණාංග පෝෂණය කිරීමයි.
අප සමඟ එක් වූ ඔබට ස්තූතියි. මෙම වෙබ් අඩවිය ඔබගේ අධ්යාත්මික ගමනට මහත් ශක්තියක් වනු ඇතැයි අපි බලාපොරොත්තු වෙමු.
ඔබ සැමට තෙරුවන් සරණයි!
