සමථ සහ විදර්ශනා භාවනාවල වෙනස

තෙරුවන් සරණයි සියලු දෙනාටම!

අද මෙම ආධ්‍යාත්මික ලිපිය ඔස්සේ ඔබ සියලු දෙනාට පැහැදිලි කර දීමට බලාපොරොත්තු වන්නේ බොහෝ දෙනෙක් අපෙන් විමසන කාරණාවක් පිළිබඳවයි. එනම්, විදර්ශනා භාවනා ක්‍රමය සහ ඒ පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාදෙන ලෙසයි. අපගේ පෙර ඉගැන්වීම් වලදී, විශේෂයෙන්ම අපගේ අරමුණ පැහැදිලි කළ ලිපිවලදී, මා මූලිකවම අවධානය යොමු කරන්නේ සමථ භාවනාව ගැන කියා දීමට බව සඳහන් කළා. නමුත් බොහෝ දෙනාගේ ඉල්ලීම සලකා, සමථ සහ විදර්ශනා භාවනා යන ක්‍රම දෙකෙහි ඇති වෙනස කුමක්ද යන්න පැහැදිලි කිරීම අද දවසේ අරමුණයි. මේ භාවනා ක්‍රම දෙක බොහෝ විට එකිනෙක පටලවාගත්, කලවම් වූ තත්ත්වයකයි අද පවතින්නේ.

අපගේ ඉගැන්වීම් මාලාව තුළ මම මේ වන විට තෙවැනි ඇස, ධ්‍යාන වැනි අධිමානසික හැකියාවන් දියුණු කරන මාර්ග පිළිබඳව ක්‍රමයෙන් ඔබට කියා දී තිබෙනවා. ඒ අතරතුර, ඉතා සියුම්ව විදර්ශනා භාවනාවේ යෙදෙන ආකාරයද යම් යම් ස්ථානවලදී පෙන්වා දී තිබෙනවා. එම ඉගැන්වීම් හොඳින් අධ්‍යයනය කළ අයට එය වැටහී ඇති බව මා දන්නවා.

සමථ භාවනාව යනු කුමක්ද? එහි ස්වභාවය සහ ඉතිහාසය

පළමුව, අප තේරුම් ගත යුතුයි, මේවා භාවනා ක්‍රම දෙකක්, එනම් එකිනෙකට වෙනස් මාර්ග දෙකක් බව. සමථ භාවනාව යනු බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව පහළ වීමටත්, සිද්ධාර්ථ බෝධිසත්වයන් උපත ලැබීමටත් පෙර සිටම මේ විශ්වයේ පැවති ක්‍රමයකි. කොණ්ඩඤ්ඤ බ්‍රාහ්මණයා, අසිත තවුසා වැනි ඉසිවරුන් ධ්‍යාන උපදවාගෙන, පංච අභිඥා (විශේෂ අධිමානසික හැකියාවන් පහක්) ලබා සිටි බව ඉතිහාසයේ සඳහන් වෙනවා.

මෙම සමථ, එනම් සිත සන්සුන් කිරීමේ භාවනාවට අයත් වන්නේ මෙවැනි දේවල්:

• දිබ්බ චක්ඛු: සාමාන්‍ය ඇසට නොපෙනෙන දේ දැකීමේ හැකියාව.
• දිබ්බ සෝත: සාමාන්‍ය කනට නොඇසෙන ශබ්ද ඇසීමේ හැකියාව.
• පුබ්බේනිවාසානුස්සති ඤාණය: පෙර ආත්ම භවයන් දැකීමේ හැකියාව.
• පරචිත්ත විජානන ඤාණය: අනුන්ගේ සිත් කියවීමේ හැකියාව.
• ඉර්ධිවිධ ඤාණය: අහසින් යාම, වතුර මත ඇවිදීම වැනි ප්‍රාතිහාර්යයන් පෑමේ හැකියාව.

මේවා අභිධර්මයේ සහ විසුද්ධි මාර්ගයේ බුදුන් වහන්සේ විසින් පැහැදිලි කර දී තිබෙනවා. කුණ්ඩලිනී ශක්තිය, විශ්ව ශක්තිය වැනි සංකල්ප ද අයත් වන්නේ මේ පුළුල් සමථ භාවනා පද්ධතියටයි. සමථ භාවනාව අහස මෙන් අනන්ත, අප්‍රමාණ දෙයක්. එහි කෙළවරක් සොයාගන්න බැහැ. එහි මූලික අරමුණ වන්නේ සිතට සමථයක්, එනම් ගැඹුරු සන්සුන් බවක් ලබා දීමයි. මෙම ක්‍රමය ශ්‍රී ලංකාවේ පවා වසර පන්දහසකට, හයදාහකට වඩා පැරණි ඉතිහාසයක් ඇති, අතීත මුතුන් මිත්තන් තම ජීවනෝපායන් සඳහා පවා භාවිතා කළ ශිල්පයක්.

අධිමානසික බල සහ ඒවා පිළිබඳ ඇති මතභේද

වර්තමානයේ බොහෝ දෙනා, භෞතික ශරීරය අහසින් එසවීම වැනි දේ කළ නොහැකි බවට අභියෝග කරනවා. එය මුළුමනින්ම සාවද්‍ය මතයක්. එය, ප්‍රායෝගිකව නොයෙදී, තම සිතේ ප්‍රමාණයට සීමා වී කියන කතාවක්. ඇත්තෙන්ම, එවැනි දේ කළ හැකි අය අදටත් සිටිනවා. නමුත් ඔවුන් ප්‍රසිද්ධියේ ඒවා ප්‍රදර්ශනය කරන්නේ නැහැ.

එයට හේතුව මෙයයි: සිත දියුණු කළ කෙනෙකුට, තමන් ‘වැඩ්ඩෙක්’ කියා ලෝකයාට පෙන්වීමේ අවශ්‍යතාවයක් ඇතිවන්නේ නැහැ. එවැනි අභියෝග කරන්නේ, කාම ලෝකයේ සිරවී, ‘පොරක්’ වීමට උත්සාහ කරන අයයි. කාමය ඉක්මවා රූප, අරූප ලෝකවලට හෝ නිවනට යොමු වූ උත්තමයින්ට, මේ කාම ලෝකයේ අයට සිය හැකියාවන් පෙන්වීමේ උවමනාවක් නැහැ. යමෙක් නිහතමානීව ක්‍රමය විමසුවහොත්, ඔවුන් එය කියා දෙනවා විනා, ප්‍රදර්ශනයට යන්නේ නැහැ.

බුදුරජාණන් වහන්සේ භික්ෂූන්ට ඉර්ධිප්‍රාතිහාර්ය පෑම තහනම් කළේ මේ නිසයි. උතුම්ම ප්‍රාතිහාර්යය ධර්මය දේශනා කිරීම බව උන්වහන්සේ පෙන්වා දුන්නා. මුගලන් මහ රහතන් වහන්සේගේ ශිෂ්‍යයෙකු ඉර්ධියෙන් කළ දෙයක් නිසා බුදුන් වහන්සේ එය වැළැක්වූ පුවත ඔබ අසා ඇති. ඒ නිසා, අභියෝග කරන අයට මා කියන්නේ, පළමුව ඔබම ප්‍රායෝගිකව පුහුණු වී බලන්න. අඩුම තරමේ කුඩා සමාධියක්වත් ගොඩනගා ගත හැකිදැයි උත්සාහ කරන්න. යමක් කිරීමට නම්, පළමුව ඒ ගැන විශ්වාසයක් තිබිය යුතුයි.

විදර්ශනාව: බුදුවරයෙකුගේ අසමසම දායාදය

මෙම සමථ විදර්ශනා වෙනස ඔබට හොඳින් වටහා දීමට මට සරල උදාහරණයක් ගෙන ඒමට අවශ්‍යයි.

අපි හිතමු නිමල් නම් වූ පුද්ගලයෙකු සිටිනවා කියා. අපිට මේ නිමල් කියන පුද්ගලයා ගැන දැනගන්නට අවශ්‍ය නම්, ඔහු හොඳ කෙනෙක්ද, නරක කෙනෙක්ද, ඔහු තුළ ඉරිසියාව තිබේද, ඔහුගේ චරිත ස්වභාවය කෙබඳුද මේ සියල්ල දැනගත හැක්කේ කෙසේද?

ඔබත්, මමත් හොඳාකාරවම දන්නවා, ඔහුව දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ ආශ්‍රය කිරීමෙන්, ඇසුරු කිරීමෙන් පමණයි ඔහුගේ ගති පැවතුම් තේරුම් ගන්න පුළුවන් වෙන්නේ.
නමුත් අපි නිකම්ම ‘නිමල්, නිමල්, නිමල්’ කියා ජප කළොත්, නැතිනම් මෙනෙහි කළොත්, අපිට කවදා හෝ ඔහුව තේරුම් ගන්න පුළුවන්ද? කිසිම දවසක බෑ. වසර ගණනාවක් ජප කළත්, ඔහුව ඇසුරු නොකර, ඔහුව තේරුම් ගැනීමට උත්සාහ කිරීම මෝඩයෙකුගේ වැඩක් වැනියි. නිමල්ව අවබෝධ කරගත හැක්කේ ඔහුව ආශ්‍රය කිරීමෙන් පමණි.

අන්න ඒ ආකාරයටමයි විදර්ශනා භාවනාව ක්‍රියාත්මක වන්නේ. නිමල්ව ආශ්‍රය කරලා ඔහුගේ හොඳ නරක ගති ලක්ෂණ දැනගන්නා සේම, විදර්ශනා භාවනාව යනු, අපගේ ‘සිත’ ආශ්‍රය කර ගැනීමයි. සිතත් සමගම ඉඳලා, සිතේ ස්වභාවය තේරුම් ගැනීමයි.

අප හිත ආශ්‍රය කරගැනීම තුළින්, හිතේ ස්වභාවය කොයි වගේද, එහි ඇති කට්ට කෛරාටික ස්වභාවය කෙබඳුද කියා අපිට අවබෝධ කරගන්නට පුළුවන් වේ. මෙලෙස සිත තේරුම් ගැනීම තුළම කෙලෙස් ප්‍රහාණය වී යයි. බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළ නව මහා විදර්ශනාවන් සහ සත්තිස් බෝධි පාර්ශවික ධර්ම වැනි ඥාන දර්ශනයන් සියල්ල වැඩෙන්නේ සිත ආශ්‍රය කිරීම තුළින් හෙවත් විදර්ශනා භාවනාව තුළිනි.

සමථ භාවනාව යනු අර නිමල් කියා ජප කරනවා හා සමානයි. ඒ තුළින් සිතේ ස්වභාවය කවදාවත් තේරුම් ගන්නට බෑ. සමථ භාවනාව, එනම් ජප කිරීම, ලංකාව, ඉන්දියාව ඇතුළු ආසියානු කලාපයේ බොහෝ තැන්වල අදටත් විවිධ වචන භාවිත කරමින්, විවිධ භාෂාවලින් (හින්දි, දෙමළ ආදී) විවිධ වේෂයන්ගෙන් පවතින බව අපි දනිමු.

මෙම ක්‍රම තුළින් ධ්‍යාන, අධිමානසික හැකියාවන්, සුවතාවයන්, සහ කුණ්ඩලිනී ශක්ති අවදි කරගැනීම වැනි දේ කළ හැකි වුවත්, හිතේ සැබෑ ස්වභාවය තේරුම් ගන්නට බැරිය. ලෝකයේ කිසිදු ශාස්තෘවරයෙක් මේ වනතුරු නිමල්ව ආශ්‍රය කරනවා වැනි, සිත ආශ්‍රය කරන ස්වභාවය කියා දී නැත. මීට වසර 6000 කට පෙර පවා ලංකාවේ, ඉන්දියාවේ සහ ආසියාවේ තිබී ඇත්තේ ‘නිමල්, නිමල්’ යැයි ජප කරන ස්වභාවයයි (සමථ ක්‍රමයයි). කවදාවත් නිමල්ව ආශ්‍රය කරන ස්වභාවය තිබුණේ නැත.

බුදුරජාණන් වහන්සේ මේ පාරමී ධර්මයන් පූරණය කොට, බුද්ධත්වයට පත්ව පහළ වන්නේ අන්න ඒ අසමසම දෙය උගන්වන්නටය. ඒනම්, අපේ හිත තේරුම් ගන්නට, හිත අවබෝධ කරගන්නට හැකි මාර්ගයයි. බුදුරජාණන් වහන්සේ පමණයි චතුරාර්ය සත්‍යය දේශනා කරමින්, මිනිසුන් නිර්වාණයට මඟ යොමු කරන්නේ. මෙය බුදු කෙනෙකුට පමණක් කළ හැකි දෙයකි.

එබැවින්, සිත ආශ්‍රය කරගැනීමේ මාර්ගය හෙවත් විදර්ශනා භාවනාව කියා දිය හැක්කේ බුදුරජාණන් වහන්සේට හෝ උන්වහන්සේගේ ධර්මය තුළ ගමන් කළ සංඝරත්නයට පමණි.

විදර්ශනාවේ සැබෑ ක්‍රමය: සිහිය පැවැත්වීම

එසේනම්, මේ කියන විදර්ශනා භාවනාව යනු කුමක්ද? එහි ඇති එකම ක්‍රමය කුමක්ද? එය තමයි, සිහිය පැවැත්වීම. බුදු කෙනෙක් පමණක් කියා දෙන ඒ උතුම් ක්‍රමය එයයි. මගේ සෑම දේශනාවකම පාහේ, ‘සිහිය පවත්වන්න, නැවත නැවත සිහිය පවත්වන්න, තමන්ගේ සිතුවිලි හඳුනාගන්න’ කියා මා ඔබට මතක් කර දී තිබෙනවා. අන්න ඒ සිහිය පැවැත්වීම තුළින් පමණයි, අර ‘නිමල්ව’ ඇසුරු කරනවා කීවා සේ, අපේම සිත සමග ඇසුරු කර එය තේරුම් ගැනීමට හැකිවන්නේ.

මා ඔබට ‘හිස්’ කියා ජප කරන වචනයක් කියා දුන්නත්, ‘හිස් වර්තමානයට’ යන දේශනාවේදී මා කියා දුන්නේ, ජප කරන ගමන්ම සිහියෙන් යුතුව සිත ආශ්‍රය කරන ලෙසයි. ඒ අනුව, ඔබටත් නොදැනුවත්වම, මම ඔබට නිවනට යන මාර්ගයත් කියා දී තිබෙනවා. කිසිම ජප කිරීමක් නැතුව, තමන්ගේ සිතුවිලි හඳුනාගෙන සිහිය පවත්වන ආකාරය ‘සමථ භාවනාවේ දියුණුවට සිහිය පවත්වමු’ යන දේශනාවේදීත් පැහැදිලි කළා. ඔන්න ඕක තමයි විදර්ශනා භාවනා ක්‍රමය. එය ඉතා සරලයි. කරන්නට තිබෙන්නේ එපමණයි.

වැරදි විදර්ශනා ක්‍රම සහ පොදු මුලාවන්

බොහෝ භාවනා මධ්‍යස්ථානවල විදර්ශනාව කියා වැරදි ක්‍රමයක් උගන්වනවා. ඔවුන් අභිධර්මයේ එන බර වචන අල්ලාගෙන ඒවා මෙනෙහි කරමින් සිටිනවා. නාමරූප (සිත සහ කය), පංච උපාදානස්කන්ධය (අල්ලාගැනීමට හේතුවන කොටස් පහ), අනිත්‍යයි, දුක්ඛයි, අනාත්මයි (නොපවතින, පීඩාකාරී, තමාගේ නොවන ස්වභාවය) වැනි වචන දිගින් දිගටම ජප කරනවා. මෙය විදර්ශනාවක් නොවෙයි. මෙයත් අර මුලින් කීවාක් මෙන්, තවත් එක් ජප කිරීමක් පමණයි. එය සමථ භාවනාවට අයත් දෙයක් මිස, ප්‍රඥාව අවදි කරන විදර්ශනාව නොවේ.

උපමාවකින් කිවහොත්, මහනුවර නගරය ගැන තේරුම් ගැනීමට අවශ්‍ය නම්, අප කළ යුත්තේ කුමක්ද? මෙහි සිට ‘මහනුවර, මහනුවර’ කියා ජප කරමින් සිටීමද? නැතහොත්, මහනුවරටම ගොස්, එහි ගොඩනැගිලි, මිනිසුන්, එහි සුන්දරත්වය හෝ අපිරිසිදුකම සියැසින් දැක තේරුම් ගැනීමද? ඇත්ත වශයෙන්ම, නගරයට ගොස්මයි එය තේරුම් ගත හැක්කේ. ඒ ආකාරයෙන්ම, සිත ගැන ලියවුණු වචන ජප කරමින් සිටීමෙන් සිත තේරුම් ගත නොහැකිය. සිත තේරුම් ගැනීමට නම්, සිහියෙන් යුතුව සිත දෙසම බැලිය යුතුය. බුදුන් වහන්සේ එම වචන අපට ලබා දුන්නේ පද්ධතියේ ක්‍රියාකාරීත්වය විස්තර කිරීමටයි, ඒවා ජප කිරීමට නොවේ. මාද මුල් කාලයේ මේ මුලාවට හසුවී සිටියා. නමුත් පසුව, සිත තේරුම් ගත හැක්කේ සිහියෙන් බැලීමෙන් පමණක් බව අවබෝධ කරගත්තා.

සමථය සහ විදර්ශනාව ඒකාබද්ධ කරන්නේ කෙසේද?

මගේ ඉගැන්වීම් වල මූලික අවධානය සමථ භාවනාවට යොමු වුවත්, විදර්ශනාවට අවශ්‍ය මග පෙන්වීමත් මා ඔබට ලබා දී තිබෙනවා. ඉදිරියේදීත් මා ඔබට ධ්‍යාන සහ අධිමානසික හැකියාවන් ලබාගැනීම පිණිස විවිධ ජප කිරිලි (සමථ ක්‍රම) කියා දෙනවා. ඒවා කරන්න. නමුත් ඒ සමගම අර ‘නිමල්ව ආශ්‍රය කිරීම’ හෙවත් සිහිය පැවැත්වීමත් (විදර්ශනාව) කරන්න.

මේ මාර්ග දෙකම එකට ගෙන යාමෙන් ඔබට සියලු ප්‍රතිඵල ලබාගත හැකියි. ඔබට ධ්‍යාන උපදවා ගැනීමට, කුණ්ඩලිනී ශක්තිය අවදි කරගැනීමට, අධිමානසික හැකියාවන් දියුණු කරගැනීමට හැකිවෙනවා. ඒ අතරම, ඔබටත් නොදැනී, සිහිය පැවැත්වීම තුළින් ඔබ මාර්ග ඵල ලබා, සසර ගමන කෙටි කරගෙන නිවනටත් යොමු වෙනවා. මාර්ග ඵල ගැන සෙවීමට යන්න එපා, එය ඉබේම සිදුවන දෙයකි.

එබැවින්, ජප කිරීම් වලට පමණක් සීමා වී රැවටෙන්න එපා. හිත මුලදී ‘මේක අමාරුයි’ කියා ඔබව රවටන්න උත්සාහ කරයි. හිත කියන දේ විශ්වාස නොකර, ධෛර්යයෙන් යුතුව භාවනාව කරගෙන යන්න. මගේ යුතුකම වූයේ සමථ සහ විදර්ශනා භාවනා අතර ඇති මේ පැහැදිලි වෙනස ඔබට පෙන්වා දීමයි. එවිට ඔබට නිවැරදි මාවතේ ගමන් කළ හැකිය.

නිගමනය සහ ඉදිරි මග

මෙම ලිපියෙන් ඉදිරිපත් කළ උපමා සහ පැහැදිලි කිරීම් තුළින්, සමථ සහ විදර්ශනා භාවනා යන කොටස් දෙක පිළිබඳව ඔබට මනා අවබෝධයක් ලැබෙන්නට ඇතැයි මම සිතනවා. මා ඔබට කියා දෙන්නේ ක්‍රම දෙකමයි. එකකින් සිත දියුණු කර බලවත් කරගන්නා අතර, අනෙකෙන් ප්‍රඥාවෙන් යුතුව සසරින් එතෙර වන්න. අපි මේ මාර්ග දෙකම අධිෂ්ඨානයෙන් යුතුව ප්‍රගුණ කර, අපගේ ආධ්‍යාත්මික ජීවිතය පෝෂණය කරගනිමු.

ඔබගේ ඒ උතුම් අධිෂ්ඨානය ප්‍රායෝගිකවම සාර්ථක කරගැනීමට බුද්ධ, ධම්ම, සංඝ යන ත්‍රිවිධ රත්නයේ ආනුභාවයෙන් ශක්තිය ලැබේවායි මම ආශිර්වාද කරනවා.

මේ උතුම් මඟෙහි අප සමඟ එක්ව ගමන් කිරීමට ඔබටත් අපි ආරාධනා කරමු. අපගේ ඉගැන්වීම් කියවා, සියල්ලටම වඩා වැදගත් ලෙස, ඒවා ඔබගේ ජීවිතයට ප්‍රායෝගිකව යොදාගන්න. ඔබ ලබන අත්දැකීම් සහ ඔබට ඇතිවන ගැටළු, අපගේ ලිපියට පහළින් ඇති අදහස් තීරුවේ සටහන් කරන ලෙස අපි ඔබව දිරිමත් කරන්නෙමු. ඔබ අසන ප්‍රශ්න, ඔබගේ අවශ්‍යතාවලටම ගැලපෙන ලෙස ඉදිරි ලිපි සහ වීඩියෝ සකස් කිරීමට අපට මහත් උපකාරයක් වනු ඇත. එමෙන්ම, වෙබ් අඩවියේ ඇති ‘Contact Us‘ පෝරමය හරහා ද ඔබට අප හා සම්බන්ධ විය හැකිය.

අපගේ මෙම උත්සාහය, ඔබ තුළ සැඟවී ඇති ආධ්‍යාත්මික බීජය, එනම් සමාධිය, ධ්‍යාන සහ අභිඥා වැනි ගුණාංග පෝෂණය කිරීමයි.

අප සමඟ එක් වූ ඔබට ස්තූතියි. මෙම වෙබ් අඩවිය ඔබගේ අධ්‍යාත්මික ගමනට මහත් ශක්තියක් වනු ඇතැයි අපි බලාපොරොත්තු වෙමු.
ඔබ සැමට තෙරුවන් සරණයි!